L’lăm ahay, cr’noon Cao Sơn vêy đợ pr’loọng đong đharựt bâc pa bhlâng âng chr’val Trà Sơn, chr’hoong Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam. Coh pazêng c’moo ahay, tơợ pazêng râu zên k’rong bhrợ âng Nhà nước đoọng ha zr’lụ đhanuôr acoon coh lâng da ding k’coong, chr’hoong Bắc Trà My ơy t’bhlâng k’rong bhrợ ooy c’lâng p’rang coh bhươl cr’noon, điện pa ang, đác đươi; bhrợ đong sinh hoạt văn hoá ty đanh Ca Dong, zư lêy pazêng râu đơ chr’năp văn hoá âng đhanuôr acoon coh… Tước nâu cơy, cr’noon Cao Sơn xoọc dưr vaih zr’lụ tươc du lịch bhươl cr’noon pr’hay pa bhlâng âng chr’hoong Bắc Trà My lâng đợ chr’năp văn hoá liêm pr’hay âng đhanuôr Ca Dong. T’cooh Triệu Tiến Tâm, manuyh cr’noon Cao Sơn, chr’val Trà Sơn, chr’hoong Bắc Trà MY bhui har lêy bhươl cr’noon tr’xăl ting t’ngay, đợ pr’loọng đong đharựt xiêr bâc pa bhlâng:“Nâu cơy, coh đâu tr’xăl bâc pa bhlâng. Đợ pr’đươi điện, c’lâng, trường, trạm vêy ta bhrợ zập liêm. Lâng pr’loọng đong cu năc vêy vel đong đoọng 2 p’nong c’rooc đoọng pa dưr pr’ăt tr’mông, t’bil ha ul đharựt, bhui har pa bhlâng.”

Đh’rưah lâng Cao Sơn, đhị 43 bhươl cr’noon âng 13 chr’val, thị trấn âng chr’hoong Bắc Trà My zêng vêy ta bhrợ têng ooy c’lâng p’rang. K’nặ 20 c’moo tơợ bêl chr’hoong Bắc Trà My vêy ta pac, năc vêy lâh 5 r’bhâu công trình vêy ta bhrợ têng, lâng đợ zên ta bhrợ xay moon đơc 7500 tỷ đồng. Tước nâu cơy, chr’hoong Bắc Trà My ơy bhrợ têng liêm xang bh’rợ đơơng âng điện âng k’tiêc k’ruung tươc ooy pazêng bhươl cr’noon đhị chr’hoong; k’rong bhrợ lâng đoọng đươi chợ Bắc Trà My; bhrợ bh’rợ zr’lụ Phố chợ ha dum đhị thị trấn Trà My… Pazêng râu liêm choom ooy c’lâng p’rang n’nâu ơy lâng xoọc bhrợ t’vaih râu liêm t’mêê đoọng ha zr’lụ da ding k’coong Bắc Trà My. Căh muy coh zr’lụ m’pâng âng chr’hoong, coh pazêng chr’val zr’lụ ch’ngai bha dăh cơnh: Bắc Trà My, Trà Ka, Trà Giáp… ting t’ngay năc dưr vaih cơnh thị tứ da ding k’coong coh cr’chăl căh mơ đanh. T’cooh Huỳnh Tấn Sâm, cán bộ t’cooh ta ha k’nặ 50 c’moo Đảng bhui har lâng râu tr’xăl coh đhăm k’tiêc âng vel đong cách mạng: “Pr’ăt tr’mông âng đhanuôr coh zr’lụ ch’ngai bha dăh nâu cơy vêy ta pa liêm pa crêê bâc pa bhlâng. Đong xang âng đhanuôr nâu cơy zêng liêm mâng, pr’ăt tr’mông nhâm mâng. C’lâng p’rang vêy ta bhrợ têng tươc ooy bhươl cr’noon, azi bhui har pa bhlâng.”

Đh’rưah lâng bh’rợ bhrợ têng, pa liêm pa crêê c’lâng p’rang, chr’hoong Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam xoọc t’bhlâng pa liêm pa crêê pr’ăt tr’mông âng đhanuôr k’rơ lâh mơ, pa xiêr đharựt liêm choom lâh mơ, pa bhlâng năc zr’lụ đhanuôr acoon coh đhị căn cứ Trung Trung Bộ- Nước Oa. Đoọng xay bhrợ liêm choom bh’rợ pa xiêr đharựt, chr’hoong Bắc Trà My ơy bhrợ Nghị quyết 57 ooy bh’rợ quy hoạch ra pặ zr’lụ đhanuôr ăt mamông. Vel đong t’đui đoọng, k’rong đươi pazêng râu c’rơ đoọng nhâm mâng pr’ăt tr’mông ha lâh 1 r’bhâu pr’loọng đong đhanuôr ting cơnh xa nay “vêy k’tiêc ắt, k’tiêc pa bhrợ, pr’đươi chr’năp zập liêm, nhâm mâng pr’ăt tr’mông âng đhanuôr lâng zr’lụ văn hoá liêm pr’hay”. Chr’năp lâh mơ năc zr’lụ t’mêê liêm crêê lâh mơ lâng zr’lụ ty đanh. Lâng bâc cơnh bh’rợ, tươc x’rịa c’moo đâu, Bắc Trà My năc xay bhrợ liêm xang 100% pr’loong đong vêy ta pa tơơi, ra pặ đhị zr’lụ ăt mamông t’mêê. T’cooh Thái Hoàng Vũ, Chủ tịch UBND chr’hoong Bắc Trà My xay moon, đợ pr’loọng đong đharựt âng chr’hoong Bắc Trà My tơợ lâh 52% (2015) xiêr dzợ mơ lâh 33% (2021) lâng xay moon đơc năc xiêr k’rơ pa bhlâng coh x’rịa c’moo đâu: “Bh’nơơn n’nâu năc đươi tơợ râu mr’cơnh tơợ c’lâng xa nay, bh’rợ tr’nêng, bh’rợ p’too moon k’đhơợng xay lâng râu mr’cơnh ooy cr’noọ xa nay âng đhanuôr. Xoọc đâu, vel đong xoọc xay bhrợ cr’noọ bh’rợ k’rong bhrợ, bhrợ pa dưr chr’val năc vêy râu mr’cơnh cr’noọ xa nay âng đhanuôr đươi tơợ bh’rợ đoọng k’tiêc, bhươn chr’noh, đh’rưah pazum têy lâng chính quyền.”

Năc vel đong vêy 5 râu acoon coh đhi noo đh’rưah ăt mamông, chr’hoong Bắc Trà My k’rang pa bhlâng ooy bh’rợ zư lêy, pa dưr râu chr’năp văn hoá anag pazêng acoon coh vel đong. Pazêng bhiệc bhan ty đanh cơnh: cha ha roo t’mêê, bhuôih rơơm boo crêê đhí liêm, đăh t’rí âng đhanuôr Ca Dong; bh’rợ tr’thi n’toong chiing, n’đhâng x’nuur, đăh t’rí âng manuyh Cor… năc vêy chr’hoong bhrợ cớ cơnh ty đanh ahay. Pazêng bh’rợ ty đanh vêy ta pa dưr cớ; bh’rợ tr’nêng văn hoá, văn nghệ, bh’rợ ty đanh, du lịch cruung đác coh tr’nơơp dưr vaih z’zăng liêm choom, bhrợ pr’đơợ đoọng ha chr’hoong bhrợ pa dưr lâng xay bhrợ đề án pa dưr du lịch đhị vel đong. T’cooh Nguyễn Kim Sơn, Phó Bí thư Thường trực Huyện uỷ Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam xay moon ghít:“Đoọng pa dưr dal pr’ắt tr’mông âng đhanuôr, chr’hoong xoọc t’bhlâng pa choom bh’rợ tr’nêng lâng đoọng lướt pa bhrợ ooy k’tiêc k’ruung n’lơơng năc c’lâng bh’rợ t’mêê ting cơnh c’lâng xa nay zazum âng tỉnh. Chr’năp pa bhlâng, bh’rợ bhrợ t’vaih bh’rợ tr’nêng, pa xiêr đharựt nhâm mâng đoọng bhrợ t’vaih râu liêm crêê ha đhanuôr vêy pr’ăt tr’mông nhâm mâng, đanh đươnh, t’bhlâng pa xiêr đợ pr’loọng đong đharựt n’dúp 15%.”

Bh’nơơn ơy choom bơơn bhrợ năc c’rơ đoọng chr’hoong Bắc Trà My t’bhlâng xay bhrợ 03 bh’rợ bha lâng coh pazêng c’moo t’tun năc: T’bhlâng bhrợ têng c’lâng p’rang liêm mâng; t’bhlâng bhr’lậ hành chính, t’bhlâng đươi công nghệ thông tin coh bh’rợ k’đhơợng xay, xay bhrợ bh’rợ tr’nêng âng hệ thống chính trị. T’cooh Lê Văn Dũng, Phó Bí thư Thường trực tỉnh uỷ Quảng Nam ta đang moon: “Chr’hoong Bắc Trà My năc xơợng đươi lâng xay bhrợ liêm choom Nghị quyết 88 âng Quốc hội lâng Nghị quyết 99 âng Chính phủ ooy bh’rợ pa dưr kinh tế, xã hội zr’lụ đhanuôr acoon coh lâng da ding k’coong cơnh pazêng c’lâng xa nay âng tỉnh coh quy hoạch pa dưr pr’ăt tr’mông n’đăh mặt t’ngay lơớp. Chr’năp bhlâng vel đong năc đươi dua liêm choom râu chr’năp liêm tơợ crâng, choh crâng n’loong ga măc, đươi dua pazêng pr’đươi tơợ crâng, xay bhrợ liêm choom bh’rợ pazao đoọng crâng ha đhanuôr acoon coh đhị vel đong đoọng pa dưr pr’ăt tr’mông âng đhanuôr./.”

Đổi thay trên vùng căn cứ cách mạng Khu ủy 5  

    CTV Tấn Sĩ

Cách thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam 50km về phía Tây nam, huyện Bắc Trà My được biết đến là vùng đất giàu truyền thống cách mạng và tiềm năng phát triển kinh tế của tỉnh. Không chỉ là chiếc nôi Cách mạng với căn cứ di tích Trung Trung Bộ-Nước Oa, Bắc Trà My còn lưu giữ nhiều nét văn hóa đặc sắc của đồng bào các dân tộc Cor, Ca Dong... Nhờ chính sách của Đảng, sự đầu tư của Nhà nước, thời gian qua, vùng đất Bắc Trà My không ngừng đổi thay; chất lượng đời sống vật chất, tinh thần được nâng lên từng ngày.

Trước đây, thôn Cao Sơn có tỷ lệ hộ nghèo nhiều nhất xã Trà Sơn, huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam. Những năm qua, từ các nguồn vốn đầu tư của Nhà nước cho vùng đồng bào DTTS và miền núi, huyện Bắc Trà My đã tập trung đầu tư giao thông nông thôn, điện thắp sáng, nước sinh hoạt; xây dựng nhà sinh hoạt văn hóa truyền thống Ca Dong, bảo tồn các giá trị văn hóa của đồng bào… Đến nay, thôn Cao Sơn đang trở thành điểm đến du lịch cộng đồng hấp dẫn của huyện Bắc Trà My với các giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Ca Dong. Ông Triệu Tiến Tâm, người dân thôn Cao Sơn, xã Trà Sơn, huyện Bắc Trà My vui mừng khi thấy thôn làng đổi thay từng ngày, tỷ lệ hộ nghèo giảm đáng kể:“Bây giờ, nơi đây thay đổi rất là nhiều. Hệ thống điện, đường, trường, trạm được đầu tư đầy đủ, khang trang. Riêng gia đình tôi được địa phương hỗ trợ 2 con bò để phát triển kinh tế, xóa đói nghèo mừng lắm.”

Cùng với Cao Sơn, tại 43 thôn của 13 xã, thị trấn của huyện Bắc Trà My đều được đầu tư đồng bộ về cơ sở hạ tầng. Gần 20 năm từ khi huyện Bắc Trà My được chia tách, đã có hơn 5000 công trình được đầu tư xây dựng, với tổng kinh phí ước tính gần 7500 tỷ đồng. Đến nay, huyện Bắc Trà My đã hoàn thành việc đưa điện lưới quốc gia đến tất cả các thôn trên địa bàn; đầu tư xây dựng và đưa vào khai thác chợ Bắc Trà My; xúc tiến và hình thành khu Phố chợ đêm tại thị trấn Trà My... Những điểm nhấn về cấu hạ tầng này đã và đang tạo nên một diện mạo mới khang trang cho vùng cao Bắc Trà My. Không chỉ ở khu vực trung tâm huyện, tại các xã vùng sâu, vùng xa như: Trà Bui, Trà Ka, Trà Giáp… đã dần hình thành dáng dấp của một thị tứ miền núi trong tương lai gần. Ông Huỳnh Tấn Sâm, cán bộ lão thành gần 50 tuổi Đảng phấn khởi trước những đổi thay trên vùng đất quê hương cách mạng:“Đời sống của bà con vùng sâu, vùng xa nay được cải thiện rất nhiều. Nhà cửa người dân nay khang trang, đời sống ổn định. Đường xá được đầu tư đến tận thôn, nóc rất là mừng.”

Cùng với đầu tư xây dựng, hoàn thiện cơ sở hạ tầng, huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam rất chú trọng công tác nâng cao chất lượng đời sống, giảm nghèo hiệu quả, nhất là khu vực đồng bào dân tộc thiểu số ở khu căn cứ Trung Trung Bộ-Nước Oa. Để giải bài toán giảm nghèo, huyện Bắc Trà My đã ban hành Nghị quyết 57 về quy hoạch sắp xếp dân cư. Địa phương ưu tiên, lồng ghép các nguồn lực để ổn định cuộc sống cho hơn 1000 hộ dân theo phương châm “có đất ở, đất sản xuất, cơ sở hạ tầng thiết yếu đầy đủ, đảm bảo cuộc sống dân sinh và không gian văn hóa”. Quan trọng hơn là nơi ở mới phải hơn nơi ở cũ. Bằng nhiều giải pháp, đến cuối năm nay, Bắc Trà My sẽ cơ bản hoàn thành 100% hộ dân được di dời, bố trí đến nơi ở mới. Ông Thái Hoàng Vũ, Chủ tịch UBND huyện Bắc Trà My cho biết, tỷ lệ hộ nghèo của huyện Bắc Trà My từ hơn 52% (2015) giảm còn hơn 33% (2021) và dự kiến sẽ giảm mạnh vào cuối năm nay: “Kết quả này là nhờ sự thống nhất từ chủ trương, phương án, công tác chỉ đạo điều hành cùng sự đồng thuận của nhân dân. Hiện nay, địa phương đang tiếp tục xúc tiến kế hoạch đầu tư, xây dựng bộ mặt các trung tâm xã nhận được sự ủng hộ đồng tình của người dân rất cao qua việc hiến đất, vườn tược cùng chung tay với chính quyền.”

Là địa phương có 5 thành phần dân tộc anh em cùng chung sống, huyện Bắc Trà My đặc biệt quan tâm đến công tác bảo tồn, phát triển giá trị văn hóa của các dân tộc bản địa. Các lễ hội truyền thống như: Mừng lúa mới, Cầu mưa, Ăn trâu của người Ca Dong; Nghi thức đấu chiêng, dựng nêu, Ăn trâu huê của người Cor... đã được huyện khôi phục theo nguyên bản. Các nghề truyền thống được khôi phục; hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao được duy trì thường xuyên. Nhờ vậy, lĩnh vực du lịch văn hóa, truyền thống, du lịch sinh thái bước đầu có hướng phát triển khá, làm nền tảng cho huyện xây dựng và triển khai đề án phát triển du lịch trên địa bàn. Ông Nguyễn Kim Sơn, Phó Bí thư Thường trực Huyện ủy Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam khẳng định: “Để nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người dân, huyện đang đẩy mạnh đào tạo nghề và xuất khẩu lao động là hướng đi mới theo chủ trương chung của tỉnh. Đặc biệt, công tác giải quyết việc làm, giảm nghèo bền vững nhằm tào điều kiện cho người dân có cuộc sống ổn định, lâu dài, phấn đấu đưa tỷ lệ hộ nghèo xuống dưới 15%.”

Kết quả đạt được là động lực để huyện Bắc Trà My tiếp tục thực hiện 03 nhiệm vụ đột phá trong những năm tiếp theo là: Tập trung xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ; đẩy mạnh cải cách hành chính, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động lãnh đạo, điều hành, tổ chức thực hiện nhiệm vụ của hệ thống chính trị. Ông Lê Văn Dũng, Phó Bí thư Thường trực tỉnh ủy Quảng Nam yêu cầu; “Huyện Bắc Trà My cần tiếp thu và thực hiện hiệu quả Nghị quyết 88 của Quốc hội và Nghị quyết 99 của Chính phủ về phát triển kinh tế, xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi cũng như các chủ trương của tỉnh trong quy hoạch phát triển kinh tế phía Tây. Đặc biệt, địa phương cần khai thác hiệu quả lợi thế từ rừng, đầu tư trồng rừng gỗ lớn, khai thác các sản phẩm từ rừng, thực hiện tốt giao khoán rừng cho người đồng bào DTTS trên địa bàn nhằm nâng cao đời sống của người dân./.”