Tước ooy chr’hoong da ding k’coong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam, bâc ngai c’jệ lêy bêl đhị m’pâng chr’hoong năc vêy muy đhăm crâng g’mrâng bhưah 30 héc ta, vêy ta zư lêy cơnh ty đanh ahay. Tơợ c’riing zr’lụ c’kir lịch sử k’tiêc k’ruung Liên Khu uỷ V lâng Ban Quân sự Khu V lướt dzung lâh 30 phút c’lâng da ding k’coong tươc đong bhuôih Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Võ Chí Công, n’leh bâc bha lâng n’loong ga măc lâh muy ha riêng c’moo, ga măc tơợ 4 tươc 5 cha năc ga vặt. Zr’lụ crâng n’nâu coh bêl ahay năc pơ lơơp cán bộ, chiến sỹ Liên khu uỷ V coh cr’chăl zâl arọp Mỹ k’rơ pa bhlâng. Amoó Hồ Thị Hạ, ăt coh cr’noon 2 chr’val Trà Mai, chr’hoong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam xay moon, tơợ bêl k’tứi, zập bêl tươc ooy “crâng t’cooh Năm Công”, amoó vêy ta p’too pa choom ghít bhlâng năc căh choom col tơơm n’loong hân đoo, hân đhơ k’tứi, ga măc. Căh ơy ng’đươi tươc ooy xa nay âng pháp luật ooy bh’rợ zư lêy crâng, pazêng lang đhanuôr Nam Trà My năc pr’too pr’choom zư lêy crâng chr’năp ma bhuy n’nâu: “Crâng năc crâng âng t’cooh Năm Công, apêê đoo doọ col năc ađay công doọ col, căh ngai lướt ooy crâng năc k’đhơợng  achị, ch’piah. Azi lướt năc đhiệp bơơn r’veh r’đoong, căh ngai pân pa hư crâng, công căh pân col n’loong.”

C’moo 1959, zr’lụ da ding k’coong Nước Là âng chr’val Trà Mai, chr’hoong Nam Trà My vêy Liên Khu uỷ V ooy pr’ăt tr’mông đhị đâu đoọng k’đhơợng xay cách mạng. Bí thư Liên khu uỷ V năc chỉ huy cán bộ, chiến sĩ lâng ta đang moon đhanuôr zâl đhr’năng cha groong âng arọp abhuy, bhrợ t’bhưah căh cứ da ding k’coong, t’bhlâng bhrợ k’rơ ooy xuôi, đoọng t’bâc manuyh, bhrợ t’bhưah zr’lụ zâl arọp abhuy. Đhị râu k’đhơợng xay âng đồng chí Võ Chí Công, quân lâng đhanuôr Liên Khu uỷ V ơy xay bhrợ liêm choom cơnh Nghị quyết 15 (1959) âng Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá II, ting bhrợ t’vaih c’lâng bh’rợ zâl arọp abhuy giải phóng miền Nam, pazum k’tiêc k’ruung.

T’cooh Hồ Văn Ni, Bêl ahay bhrợ Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Trà My, bêl ahay vêy cr’chăl zâl arọp abhuy đhị râu k’đhơợng xay âng Bí thư Liên khu uỷ V Võ Chí Chông hay cớ, pazêng c’xêê c’moo zâl arọp abhuy đhị căn cứ Nước Là, đồng chí Võ Chí Công, xoọc đêêc lâng pr’đơc Võ Toàn, ta luôn đh’rưah lâng đhanuôr z’lâh zr’năh k’đhap, vêy đhanuôr pazêng acoon coh chăp dadêr, zư lêy. T’cooh Hồ Văn Ni xay truih cớ: Đồng chí Võ Chí Công ta luôn xiêr ooy vel đong ta đang moon lâng ting pa bhrợ lâng đhanuôr, nhâm mâng vêy zập chr’na đha năh đoọng đươi dua ha bh’rợ zâl arọp abhuy: “Crâng n’nâu năc zr’lụ ava Năm Công ăt mamông coh đâu đoọng ta đang moon đhanuôr ting pâh cách mạng, tu cơnh đêêc đoo bêl tươc ooy c’kir Liên Khu uỷ V năc zập ngai công hay ava Năm Công, hay zr’lụ craang ava Công. Tơợ bêl tr’pac chr’hoong Trà My, azi năc xiêr xay moon, p’too pa choom đhanuôr căh choom pa hư crâng, căh choom tal ha rêê. N’jưah zư lêy craang, n’jưah zư lêy liêm crêê c’kir n’nâu đoọng k’coon ch’chau ha y chroo hay ooy lịch sử.”

Xang c’moo 1964, zr’lụ giải phóng vêy ta bhrợ t’bhưah, Khu uỷ Khu V năc pa tơơi ooy zr’lụ Nước Oa, chr’val Trà Tân, chr’hoong Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam năc zr’lụ crâng t’cooh Năm Công năc dzợ vêy đhanuôr Nam Trà My zư lêy. C’moo 2003, chr’hoong Nam Trà My ta đang moon Bộ Văn hoá- Thể thao lâng Du lịch xay moon zr’lụ c’kir lịch sử Khu uỷ lâng Ban Quân sự Khu V dưr vaih c’kir lịch sử k’tiêc k’ruung. Ting cơnh t’cooh Nguyễn Văn Cẩn, Trưởng Ban Tuyên giáo Huyện uỷ Nam Trà My, tơợ zr’lụ crâng t’cooh Năm Công, đhanuôr Nam Trà My năc n’năl lâh mơ râu chr’năp âng bh’rợ zư lêy crâng. Tước nâu cơy, pazêng đhăm crâng g’mrâng âng Nam Trà My lâh 43 r’bhâu héc ta, pay lâh 62% pazêng đhăm crâng âng vel đong: “Đhanuôr lêy bơơn zư lêy crâng ava Năm Công dzợ cơnh ty đanh ahay năc ơy choom zư lêy môi trường crâng âng prang chr’hoong Nam Trà My. Xoọc đâu azi bhrợ t’bhưah coh prang chr’val n’lơơng t’bhlâng zư nhâm mâng môi trường crâng, tu cơnh đêêc năc chr’hoong Nam Trà My bơơn pa dưr tơơm sâm Ngọc Linh.”

Bêl dzợ mamông, Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Võ Chí Công ta luôn k’rang ooy pr’ăt tr’mông âng đhanuôr pazêng acoon coh đhị chiến khu ahay. Chiến ơy xang coh m’pâng thế kỷ, đợ bha lăh crâng g’mrâng bêl ahay zư lêy bộ đội, băn par cán bộ cách mạng nâu cơy năc dzợ cơnh ty đanh ahay, pr’ăt tr’mông âng đhanuôr da ding k’coong ơy vêy ta pa dưr dal đươi choh pazêng râu tơơm zơ nươu coh crâng. T’cooh Nguyễn Thanh Hồng, Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao lâng Du lịch tỉnh Quảng Nam xay moon, vel đong năc pay bh’rợ k’đhơợng xay, zư lêy crâng t’cooh Năm Công bhrợ pr’đhang liêm pr’hay đoọng bhrợ t’bhưah ooy pazêng vel đong da ding k’coong tỉnh Quảng Nam: “Râu chr’năp năc ga măc pa bhlâng đoọng bơơn lêy râu haanh deh, chăp hơnh âng đhanuôr pazêng acoon coh lâng ava Năm Công. Tơợ đâu, năc ta đang moon lâng chr’va coh prang lang p’niên Quảng Nam zư lêy crâng, zư lêy môi trường.”./.

Từ “Khu rừng ông Năm Công” người dân vùng căn cứ Cách mạng

giữ rừng để vươn lên thoát nghèo

Long Phi/ VOV miền Trung

Tại huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam, có một khu rừng thiêng được người dân vùng cao gọi với cái tên "Khu rừng ông Năm Công”. Nơi đây từng là căn cứ Liên khu ủy V, dưới sự lãnh đạo của Bí thư Liên khu ủy V Võ Chí Công đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử trong giai đoạn kháng chiến chống Mỹ (1959-1964), thực hiện thắng lợi bước đầu về Đường lối chiến lược của Cách mạng miền Nam trong những năm 1960. Ghi nhớ công lao của đồng chí Võ Chí Công, đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây đã cùng nhau bảo vệ khu rừng này, gìn giữ chứng tích lịch sử trong những năm tháng chiến tranh ác liệt.

Đến huyện vùng cao Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam, nhiều người không khỏi bất ngờ khi ngay tại trung tâm huyện lại có một khu rừng nguyên sinh rộng 30 héc ta, được bảo tồn gần như nguyên vẹn. Từ cổng Khu Di tích lịch sử Quốc gia Liên Khu ủy V và Ban Quân sự Khu V đi bộ hơn 30 phút đường núi đến đền thờ Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Võ Chí Công, hiện ra trước mắt nhiều cây cổ thụ hơn một trăm năm tuổi, đường kính từ 4 đến 5 người ôm không xuể. Khu rừng này từng chở che cán bộ, chiến sĩ Liên khu ủy V trong giai đoạn ác liệt của kháng chiến chống Mỹ. Chị Hồ Thị Hạ, ở thôn 2 xã Trà Mai, huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam cho biết, từ thuở nhỏ, mỗi khi lên “rừng ông Năm Công”, chị được cha mẹ dặn dò rất kỹ không được chặt phá bất kỳ cây rừng lớn nhỏ nào. Chưa cần đến các quy định pháp luật về bảo vệ rừng, các thế hệ người dân Nam Trà My cứ thế truyền nhau nhiệm vụ bảo vệ khu rừng thiêng này:“Rừng này là rừng của ông Năm Công, họ không chặt nên mình cũng không chặt, không ai đi vào rừng mà dám cầm dao, cầm rựa hết. Chúng tôi chỉ đi hái rau thôi chứ ai dám phá rừng, cũng không dám chặt cây luôn.”

Năm 1959, vùng núi Nước Là thuộc xã Trà Mai, huyện Nam Trà My được Liên Khu ủy V và Ban Quân sự Liên Khu V chọn làm căn cứ địa đầu tiên với tên gọi Mật khu Đỗ Xá. Thời gian này, đồng chí Võ Chí Công – Bí thư Liên khu ủy V về sống tại đây để lãnh đạo cách mạng. Bí thư Liên khu ủy V đã chỉ huy cán bộ, chiến sĩ và phát động quần chúng phá thế kèm kẹp, mở rộng căn cứ miền núi, đẩy mạnh hoạt động xuống đồng bằng, tăng cường lực lượng, mở rộng hành lang. Dưới dự lãnh đạo của đồng chí Võ Chí Công, quân và dân Liên khu ủy V đã thực hiện thắng lợi Nghị quyết 15 (1959) của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa II, góp phần mở đường cho cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Ông Hồ Văn Ni, Nguyên Chủ tịch UBND huyện Nam Trà My, từng có thời gian chiến đấu dưới sự lãnh đạo của Bí thư Liên khu ủy V Võ Chí Công  nhớ lại, những năm tháng kháng chiến tại căn cứ Nước Là, đồng chí Võ Chí Công, lúc bấy giờ với tên gọi Võ Toàn, luôn đồng cam cộng khổ với nhân dân, được đồng bào các dân tộc yêu thương, đùm bọc. Ông Hồ Văn Ni kể lại: Đồng chí Võ Chí Công thường xuyên xuống cơ sở vận động và trực tiếp tăng gia sản xuất với người dân, bảo đảm hậu cần vững chắc phục vụ kháng chiến: “Rừng này là nơi bác Năm Công từng sinh sống ở đây để vận động bà con tham gia cách mạng, cho nên mỗi lần đến với Di tích Liên Khu ủy V thì ai cũng nhớ bác Năm Công, nhớ khu rừng bác Công. Từ khi chia tách huyện Trà My, chúng tôi trực tiếp chỉ đạo, vận động bà con không được phá rừng, không được phát rẫy. Vừa bảo vệ rừng, vừa giữ nguyên vẹn di tích này để con cháu sau này luôn ghi nhớ về lịch sử.”

Sau năm 1964, vùng giải phóng được mở rộng, Khu ủy Khu V chuyển xuống vùng Nước Oa, xã Trà Tân, huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam nhưng khu rừng ông Năm Công vẫn được người dân Nam Trà My gìn giữ, bảo vệ. Năm 2003, huyện Nam Trà My đề nghị Bộ Văn hóa – Thể thao & Du lịch công nhận Khu Di tích lịch sử Khu ủy và Ban Quân sự Khu V thành khu di tích lịch sử quốc gia. Theo ông Nguyễn Văn Cẩn, Trưởng Ban Tuyên giáo Huyện ủy Nam Trà My, từ khu rừng ông Năm Công, người dân Nam Trà My càng hiểu được tầm quan trọng của việc bảo vệ rừng. Đến nay, tổng diện tích rừng nguyên sinh của Nam Trà My hơn 43 ngàn héc ta, chiếm trên 62% tổng diện tích rừng của địa phương:“Bà con thấy rằng giữ được khu rừng bác Năm Công còn nguyên sinh như vậy đã bảo vệ được môi trường rừng của cả huyện Nam Trà My. Hiện nay chúng tôi nhân rộng ra tất cả các xã khác tiếp tục giữ vững môi trường sinh thái chính vì vậy mà huyện Nam Trà My phát triển được cây sâm Ngọc Linh.”

Sinh thời, Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Võ Chí Công luôn trăn trở về đời sống của đồng bào các dân tộc nơi chiến khu xưa. Chiến tranh đã lùi xa gần nửa thế kỷ, những cánh rừng nguyên sinh từng chở che bộ đôi, nuôi giấu cán bộ cách mạng nay vẫn được gìn giữ, đời sống người dân miền núi đã nâng cao đáng kể nhờ trồng các loại dược liệu dưới tán rừng. Ông Nguyễn Thanh Hồng, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Nam cho biết, địa phương sẽ lấy mô hình quản lý, bảo tồn khu rừng ông Năm Công làm hình mẫu để nhân rộng ra các địa phương miền núi tỉnh Quảng Nam:“Ý nghĩa vô cùng to lớn để thấy được sự tôn vinh, tri ân của đồng bào các dân tộc thiểu số đối với bác Năm Công. Qua đây, góp phần phát động và lan tỏa trong thế hệ trẻ Quảng Nam bảo vệ rừng, gìn giữ môi trường./.”