“Tước nâu kêi năc ơy 60 c’moo, dap tơợ bêl tơợp prướh bhrợ zr’lụ k’tiếc nâu, 1961 bhrợ têng nông trường Đường Hoa Cương xang năc lêy choh, zêng m’ma chè trung du lá thắm. Nau kêi năc tr’haanh bhlầng, bh’nơơn dal. Trung ương pay chè đơơng Hội nghị Pari. Bêl đêêc, chè chr’năp dal bhlầng, bhrợ tước mơ ooy pa câl lưch tước mơ đêêc, 1 cân chè gooh pay xăl lâh 10 cân cha neh. R’dợ năc bil tiịc, công ty cổ phần hóa, g’bur bấc phân hóa học năc bh’nơơn chè xiêr, pay  pa chô căh ha mơ. Cay bhlầng loom, tước nâu kêi a cu dzợ chơợ. Hâng hơnh lâng vêy rau ca ay coh loom, t’cooh Lê Văn Xuyên truih cơnh đêêc ooy zr’lụ chè chr’val Quảng Long, chr’hoong Hải Hà âng đay-zr’lụ k’tiếc bôl da ding đăh Đông tỉnh Quảng Ninh. 85 c’moo lang ma mông, 57 c’moo Đảng, công nhân nông trường c’moo hay năc hay lưch đợ t’ngay tơơm chè cắh dzợ zư liêm chr’năp dal. Tơợ k’zệt c’moo lalăm đêêc, chè Hải Hà căh dzợ zư liêm rau đha hum yêm, chr’năp xiêr ếp, bhrợ vêy ha dợ căh choom pa câl, căh ngai kiêng câl ốt, apêê pa bhrợ dzợ p’niên năc lơi ha rêê tước bhrợ coh apêê zr’lụ công nghiệp t’mêê apêê bhrợ padưr coh đâu, đhăm chè dzợ ha dợ năc mơ bơr pêê cha nắc dzoọng pêêh pay… Đỗ Nguyên Lâm, lalăm a hay năc bhrợ Bí thư Chi bộ vel 7 chr’val Quảng Long cr’chăl c’moo 2001-2017 hay cớ, rau chr’năp liêm bhlầng đoọng ha tơơm chè bêl đêêc a hay năc Đề án Pa dưr zr’lụ chè k’rong bhrợ bh’nơơn dal đhị chr’hoong Hải Hà, cr’chăl c’moo 2016-2020: “C’lâng xa nay năc xăl m’ma chè t’mêê, bh’nơơn pa chô dal lâh, bh’nơơn chr’năp lâh. 3 chi bộ vel 7, 8, 9 đh’rưah bhrợ têng, pa căh Nghị quyết âng chi bộ năc lêy xăl, c’moo đâu năc mơ r’bhầu mét, mơ hecta. Vel chô xay đoọng ha đhanuôr bhrợ, Đảng viên năc lêy bhrợ têng lalăm. Công nhân t’cooh chô đhêy hưu vêy kinh nghiệm pa too moon đoọng ha coon cha châu năc lêy tơợp bhrợ têng, đoọng đhanuôr lêy lâng ting bhrợ, xoọc tơợp bấc ngai căh kiêng bhrợ, tơợ ơy vêy pa chô bh’nơơn năc nâu kêi ơy vêy pazêng đhăm chè cơnh xoọc đâu.”

         Muy c’lâng bh’rợ t’mêê bhrợ xăl zr’lụ chè bêl lâh 80ha đhăm chè ty ơy tước lưch cr’chăl pêêh pay loom nhuum năc bơơn xăl lâng m’ma chè t’mêê Ngọc Thúy, Hương Bắc Sơn; ma nuyh choh chè vêy ta zooi m’ma choh, phân bón lâng lâh 20ha chè choh têệm ngăn cơnh pr’đơợ VietGAP r’dợ t’viêng liêm… Tơợ ra pặ bh’rợ âng Chi bộ, đảng viên chr’năp dal, kinh nghiệm, đảng viên p’niên pa zay bhrợ têng năc ơy tước xay moon đoọng ha zập pr’loọng đong đhanuôr. Anoo Đào Đức Toàn, ma nuyh ơy lơi tơơm chè 13 c’moo âng đay năc ơy văl k’rang g’bur phân lâng k’rong bhrợ, câl pr’đươi tưới đác, máy móc pêêh pay chè đoọng ha lâh 1hecta chè Ngọc Thúy, bơơn bh’nơơn dâng 10 tấn/ha/c’moo, bấc k’nặ bơr chu lâng m’ma ty: “Apêê cơnh ava Lâm, ava Xuyên tơợ a hay ặt coh đâu tước nâu kêi, a moó Lởi dzợ năc zêng zooi pr’loọng đong zi pay kinh nghiệm, đươi dua đoọng ha tơơm chè âng zi. Azi ơy vêy k’tiếc, t’mooh kỹ thuật choh chè cơnh ooy, g’bur phân cơnh ooy. Vêy bêl họp vel năc tớt prá xay, moon cơnh bhrợ têng… T’mêê đâu đăh chr’hoong cung đoọng lướt pa choom bhrợ coh chr’hoong. Nâu kêi nang choh chè âng zập ngai zêng dưr liêm.”

        K’tiếc doó bhrợ bil c’rơ coon ma nuyh, bh’nơơn chè Đường Hoa ơy vêy chr’năp tr’haanh, ra pặ hạng 4 sao OCOP Quảng Ninh, ặt coh 12 k’bhuh bh’nơơn bh’rợ cấp tỉnh, cấp k’tiếc k’ruung cr’chăl c’moo 2018-2020… Đhăm chè prang chr’hoong năc lâh 800hecta, lâh 2000 pr’loọng đong choh bhrợ, đợ bh’nơơn bơơn năc mơ 1.500 tấn/c’moo. Đhơ cơnh đêêc, pazêng rau căh ơy liêm đhị bhrợ têng cơnh ty đanh, loom chè nhuum bơơn bhrợ têng xọoc tr’nơợp a năm, cắh ơy vêy pa chô chr’năp dal, pa câl căh lâh têệm ngăn… năc rau k’rang âng cấp ủy, chính quyền vel đong. T’cooh Nguyễn Sơn Hà, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND chr’val Quảng Long, chr’hoong Hải Hà xay moon: “Chr’val k’đươi moon lâng chr’hoong bhrợ têng lâng xay bhrợ đề án cr’chăl 2, bhrợ pa dưr cớ ngành chè, năc bhrợ t’vaih pazêng cr’noọ bh’rợ vaih zr’lụ chè hữu cơ, bhrợ t’vaih apêê CLB bhrợ têng pa dưr dal bh’nơơn pr’đươi. Lâh mơ bh’nơơn chè dzợ pa têệt lâng du lịch zr’lụ chè đoọng t’vaih chr’năp lâh mơ. Bhiệc nâu xay moon đhanuôr lêy bhrợ căh choom căh vêy c’rơ chr’năp âng ma nuyh đảng viên coh vel bhươl, apêê năc ma nuyh bha lầng đoọng xay moon. Chi bộ lêy bhrợ bh’rợ nâu căh ngai lơơng năc apêê Đảng viên, apêê bhrợ ngành chè, đoọng đhanuôr ma mông lâng bh’rợ chè, pa dưr ca van tơợ tơơm chè.”

         Pazêng đhăm chè t’viêng liêm plum lưch bôl da ding miền Đông. Đơơng Nghị quyết moọt ooy pr’ặt tr’mông, xa nay t’ruih ooy tơơm chè ta luôn apêê xay moon coh zập g’luh họp chi bộ, họp vel pa tước pa bhrợ coh clung ha rêê. Đhr’năng pa bhrợ coh nông trường cơnh lalăm a hay nâu kêi năc ơy tơợp chô, ha dợ chr’năp âng tơơm chè Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh năc lêy bhrợ pa dưr lâh mơ dzợ, crêê cơnh đương rơơm, đhr’năng bhrợ têng lưch loom âng pazêng ma nuyh ơy lâng xoọc bhrợ têng, ma mông tất lang tơợ zr’lụ chè âng vel đong./.

Hồi sinh vùng chè nức tiếng vùng Đông Bắc

              PV VOV Đông Bắc

        Góp phần “hồi sinh” vùng chè nức tiếng hơn nửa thế kỷ, các chi bộ thôn ở huyện Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh đã và đang đi đầu trong việc đưa Nghị quyết vào cuộc sống, cùng người nông dân gắn bó một cách bền vững, sống và làm giàu từ cây chè quê hương.

        “Đến nay là hơn 60 năm, tính từ lúc khai hoang ở đất này, 1961 xây dựng nông trường Đường Hoa Cương rồi tiến hành trồng, toàn giống chè trung du lá thắm. Bấy giờ rất là nổi tiếng, chất lượng rất cao. Trung ương lấy chè sang Hội nghị Pari đấy. Ngày ấy chè có giá, làm đến đâu tiêu thụ  đến đấy, 1 cân chè khô 10 mấy cân gạo cơ mà. Xong dần dần là mai một đi, công ty cổ phần hoá, bón nhiều phân hoá học cho nên chất lượng chè giảm, thu hoạch không còn bao nhiêu. Đúng là xót, đến bây giờ tôi vẫn tiếc.” Tự hào nhưng có lẫn chút xót xa, ông Lê Văn Xuyên kể như thế về vùng chè xã Quảng Long, huyện Hải Hà của mình – miền đất đồi núi phía Đông tỉnh Quảng Ninh. 85 tuổi đời, 57 tuổi Đảng, người công nhân nông trường chè năm xưa nhớ như in những ngày cây chè rơi vào thoái trào.  Từ chục năm trước, chè Hải Hà không còn giữ được tiếng thơm, giá xuống thấp, làm ra chẳng bán được, lao động trẻ bỏ nương vào những khu công nghiệp mới mọc lên, luống chè còn nhưng chỉ lác đác người thu hái… Ông Đỗ Nguyên Lâm, nguyên Bí thư Chi bộ thôn 7 xã Quảng Long những năm 2001-2017 hồi tưởng, “liều thuốc” cho cây chè lúc ấy chính là Đề án Phát triển vùng chè tập trung chất lượng cao huyện Hải Hà, giai đoạn 2016-2020: “Chủ trương là thay đổi giống chè mới, năng suất cao, chất lượng tốt. 3 chi bộ thôn 7, 8, 9 đồng hành, ra Nghị quyết của chi bộ là phải thay đổi, năm nay là bao nhiêu nghìn mét, bao nhiêu héc ta. Thôn về mới triển khai đến dân, Đảng viên là phải đi trước. Công nhân già nghỉ hưu có kinh nghiệm tuyên truyền và con cháu xung phong, cầm tay chỉ việc, cho mọi người nhìn vào người ta làm, chứ lúc đầu cũng còn nghi ngờ, nhưng khi thấy hiệu quả rồi thì giờ mới có những nương chè đồng loạt như thế này.”

        Một “làn gió mới” đã thổi qua vùng chè khi hơn 80 ha diện tích chè cũ hết chu kỳ khai thác được thay thế bằng giống mới Ngọc Thúy, Hương Bắc Sơn; người trồng chè được hỗ trợ cây giống, phân bón và hơn 20 ha chè thâm canh an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP dần lên xanh tốt… Từ phân công cụ thể của Chi bộ, đảng viên lão thành với uy tín, kinh nghiệm, đảng viên trẻ nhiệt tình, xốc vác đã kiên trì thuyết phục từng hộ dân. Anh Đào Đức Toàn, người từng “bỏ bẵng” cây chè 13 năm nay đã quay lại chăm bón, mạnh dạn đầu tư hệ thống tưới tiêu, máy móc thu hái cho hơn 1 ha chè Ngọc Thuý, đạt sản lượng khoảng 10 tấn/ha/năm, gấp rưỡi so với giống cũ: “Các bác như bác Lâm, bác Xuyên từ trước ở đây đến bây giờ, chị Lởi nữa, đều hỗ trợ gia đình để lấy kinh nghiệm áp dụng cho cây chè của nhà. Tôi có đất rồi, hỏi xem kỹ thuật trồng cây chè như thế nào, cho phân bón ra sao, chăm bón như thế nào. Có những buổi họp thôn rồi ngồi nói chuyện với nhau, động viên chia sẻ… Vừa rồi ở huyện cũng cho đi đào tạo, tập huấn, học hỏi ở trên huyện. Bây giờ vườn chè của nhà ai cũng bảo rất tốt.”
         Đất không phụ công người, sản phẩm chè Đường Hoa đã có nhãn hiệu tập thể và chỉ dẫn địa lý, xếp hạng 4 sao trong Chương trình OCOP Quảng Ninh, nằm trong 12 nhóm sản phẩm mang thương hiệu cấp tỉnh, cấp quốc gia giai đoạn 2018 – 2020... Diện tích chè toàn huyện hơn 800 ha, hơn 2.000 hộ dân hoạt động sản xuất chè, sản lượng chè khô đạt khoảng 1.500 tấn/năm. Tuy vậy, những hạn chế trong lối canh tác truyền thống, sản phẩm phần lớn là sơ chế, chưa có nhiều mặt hàng giá trị cao, đầu ra chưa thực sự ổn định… vẫn là những trăn trở của cấp uỷ, chính quyền địa phương. Ô Nguyễn Sơn Hà, Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch HĐND xã Quảng Long, huyện Hải Hà chia sẻ:“Xã đề xuất huyện xây dựng và triển khai đề án giai đoạn 2 tái cơ cấu ngành chè, sẽ xây dựng những mô hình liên kết sản xuất để thành vùng chè hữu cơ, thành lập các CLB chế biến nâng cao chất lượng sản phẩm. Ngoài sản phẩm chè còn gắn với du lịch vùng chè để tạo đầu ra giá trị lớn. Việc này tuyên truyền vận động nhân dân thì không thể thiếu đó là vai trò của các Đảng viên chi bộ ở nông thôn, là nòng cốt. Chi bộ phải tổ chức, thực hiện việc này không ai khác chính các Đảng viên, con em ngành chè, để người dân sống được bằng cây chè, làm giàu từ cây chè.”

        Những luống chè xanh mướt nay phủ kín đất đồi miền đông. Đưa Nghị quyết vào cuộc sống, câu chuyện về cây chè vẫn luôn sôi nổi từ những cuộc họp chi bộ, họp thôn ra tới đồng ruộng. Không khí rộn ràng trên nông trường năm xưa như đã trở lại, nhưng giá trị của cây chè Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh thì sẽ còn tiến xa hơn, đúng như kỳ vọng, tâm huyết của những người đã và đang sống cả đời với vùng chè quê hương./.