Tả Van lâng Lao Chải nắc 2 chr’val vêy đhăm k’tiếc ga mắc pa bhlâng ắt cóh c’kir ruộng chuôr Sa Pa. Nâu đoo nắc đợ vel đong vêy bấc đong xang ta bhrợ lất xa nay đhị đhăm ruộng chuôr. Đhr’năng n’nâu n’jứah pa hư rau liêm pr’hay âng ruộng, n’jứah bhrợ pa hư rau chr’nắp pr’hay âng c’kir k’tiếc k’ruung, đơớh hân vêy bh’rợ zư lêy crêê cơnh. T’coóh Triệu Văn Phà ắt cóh chr’val Tả Van xay moon, rau tu bha lâng nắc bấc pr’loọng đong bêl pác ắt la lay nắc cắh vêy k’tiếc đoọng bhrợ đong ắt: “L’lăm ahay nắc đhiệp muy pr’loọng đong, xoọc đâu nắc pr’loong đong hân đoo công n’niên k’coon, xang n’nắc apêê đoo pay k’diíc, k’điêl nắc bhrợ đong đoọng ắt. Tu cơnh đêếc, azi công rơơm kiêng vêy bơơn ta bhrợ đhăm ắt mamông t’mêê đoọng ha đhanuor, lâng xoọc đâu nắc vêy 50 pr’loọng đong, nắc cắh choom ắt đhị đhăm ty dzợ.”

Ting cơnh ch’mêết lêy âng chr’hoong Sa Pa, 190 pr’loọng đong cóh 3 chr’val Tả Van, Hầu Thào lâng Lao Chải bhrợ pa hư rau chr’nắp pr’hay âng c’kir k’tiếc k’ruung ruộng chuôr Sa Pa, bấc bhlâng nắc bhrợ têng đong ắt lất xa nay đhị đhăm k’tiếc ch’chóh lâng pếch ga lấp k’tiếc, bhrợ t’bil rau liêm chr’nắp âng k’tiếc. Muy bơr đhr’nong đong đhêy ắt bhrợ têng lất xa nay đhị đhăm ruộng chuôr đoọng bhrợ du lịch. T’coóh Lý Văn Hiển, Chủ tịch Uỷ ban Nhân dân chr’val Tả Van xay moon, lấh ooy tu bhrợ têng đoọng ha k’coon ch’chau ắt la lay nắc dzợ 2 rau tu cơnh lơơng: “Rau tu g’lúh 2 nắc apêê đoo choom đoọng apêê n’lơợng vặ đhr’nong đong, mơ muy, bơr c’xêê nắc apêê đoo bơơn pay pa chô zên ma mơ lâng muy c’moo apêê đoo bhrợ têng ruộng. Rau tu g’lúh 3 nắc azi công xay moon cóh cr’chăl l’lăm ahay công vêy bh’rợ cắh lấh ch’mêết lêy ghít cóh bh’rợ k’đhơợng xay âng chính quyền. Vêy cơnh cậ nắc đhr’năng dưr váih la lấh bấc, apêê chức năng cắh loon lêy n’năl, tu cơnh đêếc nắc cắh mặ zâl cha groong, toọm nắc cắh ơy ta bhrợ têng.”

Đoọng bhr’lậ đhr’năng n’nâu, chr’hoong Sa Pa k’đhơợng lêy nhâm mâng bh’rợ xăl k’tiếc, bh’rợ đoọng bha ar xây dựng cóh pazêng chr’val đhị đhăm k’tiếc c’kir. Tr’nơớp nắc zâl cắh đoọng bhrợ têng, rấh pazêng rau pr’đươi ta bhrợ lất xa nay; toọm zên lâng đợ pr’đươi ta bhrợ lất cơnh xa nay liêm crêê âng bh’rợ xây dựng; toọm, xăl ooy lơơng đợ cán bộ chr’val bhrợ lất; ch’mêết lêy cớ pazêng bh’rợ bhrợ lất ting cơnh xa nay, hân đhơ cơnh đêếc nắc nhâm mâng quyền lợi crêê cơnh đoọng ha đhanuôr. T’coóh Lê Tân Phong, Chủ tịch Uỷ ban Nhân dân chr’hoong Sa Pa prá: “Azi nắc xay bhrợ pa xang lâng pazêng bh’rợ ng’jấh đong xang nắc 50 đhr’nong đong cóh c’moo đâu. Lâng pazêng pr’loọng đong n’lơơng nắc ga ving zr’lụ lâng k’đhơợng lêy rơợng griing cắh choom đớc dưr váih đhr’nong đong t’mêê ta bhrợ lất. Đh’rứah lâng n’nắc nắc ch’mêết lêy pazêng cơ chế chinh sách đoọng nhâm mâng rau crêê cơnh đoọng vêy pr’đơợ k’đhơợng cruung đác liêm choom lấh mơ nắc crêê cơnh cr’noọ kiêng dưr váih âng xã hội lâng quyền lợi crêê cơnh xa nay pháp luật âng đhanuôr cóh zr’lụ n’nâu.”

Tước nâu cơy, chr’hoong Sa Pa ơy n’jấh lơi 15 đhr’nong đong, bhrợ bha ar toọm 175 cha nắc, ting n’nắc toọm, moon ooy trách nhiệm xa nay bh’rợ âng cán bộ bha lâng âng pazêng chr’val ắt cóh zr’lụ cruung đác c’kir./.

Ngăn chặn tình trạng xâm phạm

danh thắng quốc gia ruộng bậc thang Sa Pa

                                                    Thanh Thủy

Năm 2013, thắng cảnh ruộng bậc thang Sa Pa thuộc huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai được Bộ Văn Hóa công nhận là di tích Quốc gia. Tuy nhiên, thời gian qua vẫn xảy ra tình trạng người dân xâm lấn làm nhà  trên vùng di tích. Chính quyền địa phương đang  vào cuộc quyết liệt để giải quyết, ngăn chặn tình trạng này.

Tả Van và Lao Chải là 2 xã có diện tích lớn nằm trong danh thắng ruộng bậc thang Sa Pa. Đây cũng là những địa phương có nhiều công trình xây dựng trái phép ngang nhiên tọa lạc trên khu danh thắng. Tình trạng này vừa phá vỡ cảnh quan, vừa xâm hại trực tiếp đến danh thắng quốc gia cần được bảo vệ chặt chẽ. Ông Triệu Văn Phà ở xã Tả Van cho rằng, nguyên nhân là nhiều gia đình khi con tách hộ nhưng không có đất để làm nhà: “Trước thì chỉ có một gia đình, giờ nhà nào cũng sinh con đẻ cái rồi chúng lập gia đình nên phải làm nhà để ở. Nên chúng tôi cũng mong thành lập khu tái định cư mới cho dân, vì giờ có những 50 khẩu rồi thì không thể ở chỗ cũ được”

       Theo thống kê của huyện Sa Pa, 190 trường hợp ở 3 xã  Tả Van, Hầu Thào và Lao Chải xâm phạm danh thắng quốc gia ruộng bậc thang Sa Pa, chủ yếu là xây dựng nhà trái phép trên đất nông nghiệp và san gạt mặt bằng phá vỡ hiện trạng của đất. Một số công trình nhà nghỉ xây dựng trái phép trên nền ruộng bậc thang để làm du lịch. Ông Lý Văn Hiển, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Tả Van cho biết, ngoài lý do xây nhà cho con cái tách khẩu thì còn 2 nguyên nhân khác:“Nguyên nhân thứ hai là họ có thể cho thuê một căn nhà là sau một, hai tháng họ thu được số lợi nhuận bằng cả năm họ làm ruộng. Nguyên nhân thứ ba chúng tôi cũng xác định trong khoảng thời gian trước đây cũng có sự buông lỏng trong công tác quản lý của chính quyền. Có thể do sự bùng nổ lớn quá, lực lượng chức năng không kiểm soát được dẫn đến không kiểm soát được dẫn đến ngăn chặn, phát hiện, xử lý vi phạm chưa thực hiện được”

       Để khắc phục tình trạng này, huyện Sa Pa đã siết chặt việc chuyển nhượng đất đai, cấp giấy phép xây dựng ở các xã thuộc phạm vi danh thắng. Trước mắt là cưỡng chế, tháo dỡ các công trình xây dựng trái phép; xử phạt hành chính các công trình vi phạm trật tự xây dựng; kỷ luật, điều chuyển cán bộ xã vi phạm; rà soát phân loại các trường hợp vi phạm xử lý theo quy định nhưng cũng bảo đảm quyền lợi chính đáng cho người dân. Ông Lê Tân Phong, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân huyện Sa Pa cho biết: “Chúng tôi sẽ giải quyết dứt điểm đối với những trường hợp buộc phải tháo dỡ công trình là 50 trường hợp trong năm nay. Đối với các hộ khác thì khoanh vùng và quản lý nghiêm ngặt không để phát sinh những trường hợp mới. Song song với đó là rà soát lại toàn bộ cơ chế chính sách để đảm bảo tính đồng bộ để có cơ sở để quản lý danh thắng một cách bền vững nhưng đáp ứng được yêu cầu phát triển của xã hội và quyền lợi ích hợp pháp của người dân trong khu vực này”

       Đến nay, huyện Sa Pa đã cưỡng chế, tháo dỡ được 15 công trình, lập biên bản xử phạt 175 trường hợp, đồng thời kỷ luật, chấn chỉnh trách nhiệm công vụ của cán bộ chủ chốt các xã nằm trong vùng di tích danh thắng.

Việc xử lý dứt điểm các công trình vi phạm, trả lại nguyên trạng cho danh thắng Ruộng bậc thang Sa Pa là điều cần thiết. Về lâu dài, để  khu danh thắng được bảo tồn bền vững cần có những cơ chế, chính sách đặc thù để người dân ổn định cuộc sống, phát triển kinh tế./.