Lâng đhr’năng bấc rau chr’năp pr’hay văn hoá âng đhanuôr Cơ Tu ting t’ngay u bil, coh pazêng c’moo đăn đâu, thành phố Đà Nẵng ơy vêy bấc rau t’bhlâng coh bh’rớ pa dưr pazêng bhươl cr’noon bh’rớ tr’nêng, bhrợ pa dưr bhiệc bhan. Tơợ đêếc, zư lêy pazêng rau đơ chr’nắp âng văn hoá âng đhanuôr acoon coh phương. Rau đâu năc căh muy zúp zooi đhanuôr zư lêy rau chr’năp pr’hay âng văn hoá, pa trơơi đoọng ooy lang k’coon ch’chau ting n’năc năc đươi dua ooy bh’rớ pa dưr du lịch, t’bil ha ul pa xiêr đharứt đoọng ha đhanuôr.

Đoo bêl x’rịa tuần, lâh 30 cha năc apêê a đhi a moó Cơ Tu coh cr’noon Phú Túc (chr’val Hoà Phú) lâng Tà Lang, Giàn Bí (chr’val Hoà Bắc), chr’hoong Hoà Vang, thành phố Đà Nẵng năc đhêy bh’rớ ha rêê đhuốch tước ooy lớp pa choom taanh n’đooh a dooh. Ting cơnh apêê a moó, bh’rớ tơ taanh ty đanh âng đhanuôr Cơ Tu phương năc lâh u bil đanh bhlâng. Năc manuyh pân đil Cơ Tu ha dzợ pazêng apêê a đhi a moó năc căh vêy ngai n’năl taanh n’đooh a dooh. Lâng đoo bêl vêy bhiệc bhan, apêê đoo lứch lướt ooy chr’hoong da ding k’coong Đông Giang, Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng nhăn câl n’đooh a dooh Cơ Tu. A moó A Lăng Phương, ắt coh chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam manuyh đương pa choom lớp học tơ taanh n’nâu xay moon, xang học mơ 5 c’xêê, apêê học năc choom lâng bh’rớ tơ taanh bha lâng lâng năc choom taanh đợ n’đooh a dooh ty đanh đoọng ha đay. Hân đhơ cơnh đêếc rau chr’năp bhlâng, tơợ lơp học n’nâu, a moó Phương rơơm kiêng pa choom đoọng rau kiêng bhrợ têng bh’rớ taanh n’đooh a dooh đoọng ha lang t’tun: Bơơn vêy chr’val Hoà Bắc k’dua, apêê xiêr pa choom, pa choom đoọng ha đhanuôr coh đâu taanh n’đooh a dooh. Bơơn pa choom đoọng bh’rớ tr’nêng ha đhanuôr năc c’la cu bhui har pa bhlâng. Pa choom đoọng ha lang p’niên bhui har bhlâng, apêê đoo n’năl công đơơh. A cu n’jưah pa choom bh’rớ taanh, bh’rớ t’vaih cha năm coh n’đooh a dooh h’cơnh choom bhrợ t’vaih rau la liêm lâng pa choom ha đhanuôr ooy bh’rớ pa câl. Acu rơơm kiêng tơợ lớp n’nâu năc apêê pr’zớc kiêng bh’rớ taanh n’đooh a dooh, tơợ đêếc zư lêy bh’rớ tr’nêng truyền thống âng acoon coh đay doọ choom bil.

Đh’rưah lâng bh’rớ bhrợ t’vaih lớp pa choom ooy bh’rớ taanh n’đooh a dooh, coh cr’chăl ahay đợ lớp pa choom taanh a pậ a nung, lớp pa choom zêệ bhrợ chr’na đha năh Cơ Tu, tân tung da dặ, prá pr’ma, bhrợ bh’noóch… căh cậ bhrợ têng bhiệc bhan cha ha roo t’mêê, bhrợ têng zr’ziêng… năc công vêy bấc vel đong vêy đhanuôr Cơ Tu ăt mamông bhrợ têng liêm choom. Đhị pazêng zr’lụ n’nâu năc lưch bhrợ t’vaih c’bhuh văn nghệ, c’bhuh tân tung da dặ, c’bhuh n’đhưưng, n’toong… T’cooh Đinh Văn Như, Bí thư Chi bộ, Trưởng cr’noon Giàn Bí, chr’val Hoà Bắc, chr’hoong Hoà Vang k’rang, pân juyh pân đil Cơ Tu nâu cơy căh lâh kiêng lâng rau chr’năp pr’hay văn hoá âng acoon coh đay. Bh’rớ zư lêy, pa dưr pazêng rau đơ chr’năp văn hoá âng đhanuôr Cơ Tu xoọc năc xa nay bh’rớ bha lâng coh xoọc đâu. Hân đhơ cơnh đêếc ting cơnh t’cooh Như, bh’rớ pa dưr bhiệc bhan, zư lêy văn hoá truyền thống Cơ Tu năc pa têêt đh’rưah lâng pa dưr kinh tế. T’mêê đâu, bơơn vêy chính quyền vel đong đoọng 400 ức đồng, t’cooh Như đoọng p’xoọng 100 ức đồng bhrợ têng bh’rớ homestay. Bh’rớ du lịch n’nâu t’mêê ta đươi dua coh tr’nơớp c’xêê 10, rơơm kiêng năc xay p’căh văn hoá chr’năp pr’hay âng đhanuôr Cơ Tu tước ooy ta moon zập tơợ. Ting cơnh t’cooh Đinh Văn Như, nâu đoo năc bh’rớ du lịch bhươl cr’noon tr’nơớp coh thành phố Đà Nẵng năc đhanuôr Cơ Tu k’đhơợng bhrợ: Coh l’lăm ahay bh’rớ văn hoá tơợ lơơng lâng pr’ăt tr’mông âng đhanuôr dzợ bấc rau zr’năh k’đhap, tu cơnh đêếc văn hoá âng đhanuôr ting t’ngay u bil. Acu kiêng tơợ bh’rớ du lịch bhươl cr’noon n’nâu năc choom pa dưr văn hoá Cơ Tu. Ha dang a đay căh zư lêy lâng pa dưr văn hoá tơợ nâu cơy năc coh ha y chroo lưch u bil, lâng ting tr’clai lâng văn hoá n’lơơng.

  T’cooh Bùi Nam Dũng, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Hoà Vang, thành phố Đà Nẵng xay moon, đoỌng xay bhrợ xa nay bh’rớ bhlưa zư lêy lâng pa dưr, coh pazêng c’moo đăn đâu, chính quyền vel đong ơy k’rong bhrợ k’tỷ đồng đoọng bhrợ têng Gươl, câl pazêng rau tr’coọ xa nul ty đanh đoọng ha pazêng bhươl cr’noon, pa dưr bhươl cr’noon bh’rớ tr’nêng công cơnh pa dưr pazêng bh’rớ truyền thống âng đhanuôr Cơ Tu… Chr’năp bhlâng, tơợ c’moo 2016, tước nâu cơy, bhiệc bhan văn hoá thể thao lâng bhrợ pa dưr bhiệc bhan truyền thống âng manuyh Cơ Tu nắc vêy thành phố Đà Nẵng bhrợ têng coh zập c’moo. Tơợ đêếc, ting chrooi đoọng zư lêy lâng pa dưr pazêng rau đơ chr’năp văn hoá truyền thống âng đhanuôr: Chr’hoong xoọc bhrợ têng đề án, thành phố Đà Nẵng công vêy Đề án pa dưr du lịch bhươl cr’noon đh’rưah lâng bh’rớ zư lêy văn hoá. Coh pazêng c’moo ahay, chr’hoong ơy bhrợ pa dưr muy bơr rau văn hoá chr’năp, cơnh k’dua thầy chô pa choom ooy bh’rớ taanh n’đooh a dooh, pa choom tân tung da dặ, zư lêy chr’na đha năh âng đhanuôr acoon coh. Bhrợ têng, bhr’lậ pa liêm cớ gươl đhị 3 cr’noon âng đhanuôr Cơ Tu ăt mamông đươi zên tơợ ngân sách thành phố.

Bhiệc bhạn văn hoá, thể thao, bhrợ pa dưr bhiệc bhan truyền thống manuyh Cơ Tu c’moo 2019 t’mêê vêy ta bhrợ têng đhị chr’val da ding k’coong Hoà Bắc, chr’hoong Hoà Vang lâng bâc bh’rớ văn hoá chr’năp pr’hay… Nâu đoo năc bêl đoọng đhanuôr Cơ Tu tr’lum, giao lưu văn hoá, n’jưah năc bêl đoọng vel đong xay p’căh văn hoá truyền thống âng đhanuôr Cơ Tu tước ooy apêê pr’zớc zập tơợ. T’cooh Huỳnh Đức Thơ, Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng xay moon dal rau t’bhlâng bhrợ pa dưr, zư lêy rau đơ chr’năp pr’hay văn hoá truyền thống; rau pazum bhrợ đh’rưah âng đhanuôr Cơ Tu lâng chính quyền vel đong lâng pazêng đơn vị xay bhrợ dự an du lịch cộng đồng. Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Huỳnh Đức Thơ năc xay moon zúp zooi 200 ức đồng zúp zooi đhanuôr Cơ Tu thành phố Đà Nẵng bhrợ têng bh’rớ pa choom ooy bh’rớ c’cooch b’booc âng manuýh Cơ Tu, chính quyền lâng đhanuôr coh đâu rơơm kiêng, tơợ bh’rớ zư lêy lâng pa dưr rau chr’năp văn hoá truyền thống, đhanuôr Cơ Tu năc pa dưr k’rơ lâh mơ dzợ bh’rớ du lịch bhươl cr’noon, bhrợ 2 chr’val Hoà Bắc lâng Hoá Phú âng chr’hoong Hoà Vang dưr vaih zr’lụ du lịch pr’hay pa bhlâng coh thành phố Đà Nẵng./.

Giữ “hồn” văn hóa Cơ Tu

  Trước nguy cơ nhiều nét văn hóa của đồng bào Cơ Tu  dần bị mai một, những năm gần đây, thành phố Đà Nẵng đã có nhiều nỗ lực trong việc khôi phục làng nghề, phục dựng lễ hội. Qua đó, gìn giữ các gía trị độc đáo về văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số vùng thấp. Điều này không chỉ giúp đồng bào níu giữ “hồn” văn hóa, trao truyền cho con cháu mai sau mà còn góp phần phục vụ phát triển du lịch,xóa đói giảm nghèo cho bà con. 

Cứ vào dịp cuối tuần, hơn 30 chị em người Cơ Tu ở các thôn Phú Túc (xã Hòa Phú) và Tà Lang, Giàn Bí (xã Hòa Bắc), huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng lại gác việc nương rẫy đến với lớp học dệt thổ cẩm. Theo các chị, nghề dệt truyền thống của đồng bào Cơ Tu vùng thấp đã bị thất truyền từ lâu. Là phụ nữ Cơ Tu nhưng hầu hết chị em không mấy ai biết dệt thổ cẩm. Và mỗi khi có lễ hội, họ phải ngược lên các huyện miền núi Đông Giang, Tây Giang, tỉnh Quảng Nam để mua trang phục Cơ Tu. Chị A Lăng Thị Phương, ở huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam, người được giao phụ trách lớp học này cho biết, sau khóa học 5 tháng, các học viên sẽ thành thạo những khâu cơ bản và có thể tự tay dệt trang phục truyền thống cho mình. Nhưng quan trọng hơn, qua lớp học này, chị Phương mong muốn truyền lửa đam mê nghề dệt truyền thống cho lớp trẻ: Được xã Hoà Bắc mời, tôi xuống tập huấn, hướng dẫn cho bà con ở đây dệt thổ cẩm. Được trao truyền nghề cho bà con bản thân tôi rất vui. Hướng dẫn cho lớp trẻ vui, tiếp thu nhanh. Minh vừa hướng dẫn cách dệt, tạo hoa văn trên thổ cẩm sao cho đẹp vừa chỉ cho bà con cách tiêu thụ sản phẩm. Mình mong muốn qua lớp học này các bạn sẽ yêu thích nghề dệt thổ cẩm, từ đó bảo tồn và gìn giữ nghề truyền thống của dân tộc mình không bị mai một.

   Cùng với việc mở các lớp dạy nghề về dệt thổ cẩm, thời gian qua những lớp dạy về đan lát, ẩm thực Cơ Tu, múa tân tung za zá, nói lý, hát lý…hay phục dựng lễ hội “Mừng lúa mới”,“ Kết nghĩa ăn thề”…cũng được được nhiều địa phương có đồng bào Cơ Tu sinh sống triển khai có hiệu quả. Tại những nơi này đều thành lập các tổ văn nghệ, đội múa cồng chiêng…Ông Đinh Văn Như, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Giàn Bí, xã Hòa Bắc, huyện Hòa Vang trăn trở, trai gái Cơ Tu ngày nay không mặn mà với văn hóa truyền thống của dân tộc mình. Việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Cơ Tu là yêu cầu bức thiết hiện nay. Tuy nhiên theo ông Như, việc phục dựng lễ hội, bảo tồn văn hóa truyền thống Cơ Tu cần phải gắn với phát triển kinh tế. Mới đây, được chính quyền địa phương hỗ trợ 400 triệu đồng, ông Như bỏ thêm 100 triệu đồng nữa thực hiện mô hình homestay. Dịch vụ du lịch này vừa đưa vào hoạt đồng đầu tháng 10 hy vọng sẽ giới thiệu, quảng bá văn hóa đặc sắc của dân tộc Cơ Tu đến du khách bốn phương. Theo ông Đinh Văn Như, đây là mô hình du lịch cộng đồng đầu tiên ở thành phố Đà Nẵng do người Cơ Tu quản lý: Trước đây do tác động của văn hóa bên ngoài và đời sống của người dân còn lắm khó khăn nên văn hóa của đồng bào bị mai một dần. Em muốn thông qua du lịch cộng đồng này có thể khôi phục lại văn hóa Cơ Tu. Nếu mình không giữ gìn và bảo tồn văn hóa ngay từ bây giờ thi sẽ bị mai một, bị lai căng văn hóa.

Ông Bùi Nam Dũng, Phó Chủ tịch UBND huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng cho biết, để giải quyết mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển, những năm gần đây, chính quyền địa phương đã đầu tư hàng tỷ đồng để dựng lại nhà Gươl, trang bị nhạc cụ truyền thống cho các thôn, khôi phục làng nghề cũng như phục dựng các lễ hội truyền thống của đồng bào Cơ Tu…Đặc biệt, từ năm 2016 đến nay Liên hoan văn hóa thể thao và phục dựng lễ hội truyền thống người Cơ Tu được thành phố Đà Nẵng tổ chức hàng năm. Qua đó, góp phần bào tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào: Huyện đang xây dựng Đề án,  thành phố Đà Nẵng cũng có Đề án phát triển du lịch sinh thái cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa. Những năm qua, huyện đã đầu tư khôi phục lại một số văn hóa phi vật thể như mời thầy về dạy dệt thổ cẩm, dạy múa tâng tung za zá, bảo tồn ẩm thực của đồng bào dân tộc. Xây dựng, sửa chữa lại nhà rông tại 3 thôn có đồng bào Cơ Tu sinh sống  từ nguồn ngân sách thành phố.

Liên hoan văn hóa thể thao, phục dựng lễ hội truyền thống người Cơ Tu năm 2019 vừa diễn ra tại xã miền núi Hòa Bắc, huyện Hòa Vang với nhiều hoạt động văn hóa đặc sắc khá hấp dẫn ...Đây vừa là dịp để bà con cộng đồng Cơ Tu gặp gỡ, giao lưu văn hóa, vừa là cơ hội để địa phương giới thiệu, quảng bá văn hóa truyền thống của đồng bào Cơ Tu đến với bạn bè khắp nơi. Ông Huỳnh Đức Thơ, Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng đánh giá cao những nỗ lực khôi phục, giữ gìn các giá trị văn hóa truyền thống, sự phối hợp của cộng đồng người Cơ Tu với chính quyền địa phương và các đơn vị triển khai dự án du lịch cộng đồng. Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Huỳnh Đức Thơ cũng đồng ý hỗ trợ 200 triệu đồng giúp cộng đồng người Cơ Tu thành phố Đà Nẵng tổ chức khóa đào tạo nghề điêu khắc truyền thống. Chính quyền và người dân nơi đây mong muốn, trên cơ sở bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, cộng động người Cơ Tu sẽ phát triển du lịch sinh thái, đưa 2 xã Hòa Bắc và Hòa Phú của huyện Hòa Vang trở thành điểm du lịch hấp dẫn ở thành phố Đà Nẵng./.