Phóng viên: I nhi tal ha rêê vêy ha mơ sào?

T’coóh Rơ Châm Chin: 4 sào

Phóng viên: 4 sào n’nâu nắc n’hau ch’nóh ng’chóh?

T’coóh Rơ Châm Chin: Chóh bời lời. Bời lời nâu cơy pậ ặ.

Phóng viên: Pr’loỌng đong I nhi vêy bấc ngai lướt tal ha rêê cóh đâu cắh?

T’coóh Rơ Châm Chin: Bấc pa bhlâng. Cóh pr’loọng đong, cóh bhươl cr’noon bấc pa bhlâng. Acu bhrợ đăn ooy bhươl cr’noon.

Phóng viên: Lấh ooy ng’chóh bời lời, I nhi vêy chóh chr’nóh rau lơơng cắh?

T’coóh Rơ Châm Chin: Bêl ahay nắc chóh a rong, nâu cơy cắh dợ chóh a rong, muy chóh bời lơi a năm.

Phóng viên: Bêl I nhi tal crâng cóh đâu dợ u bấc cắh?

T’coóh Rơ Châm Chin: Bấc! n’loong ga mắc bấc. Apêê chóh t’nơơm hơ ngoo nắc acu công col.

N’tếh ky nắc bh’rợ pa prá bhlưa phóng viên lâng t’coÓh Rơ Châm Chin ắt cóh cr’noon Reng, chr’val Hoà Phú, chr’hoong Chư Păh, tỉnh Gia Lai. Zr’lụ t’coÓh Chin tal crâng bhrợ ha rêê nắc âng Tiểu khu 229, Ban zư lêy crâng phòng hộ Bắc Biển Hồ. Đhị tiểu khu n’nâu, k’ha riêng héc ta crâng crêê đhanuôr k’xịa pay, dưr váih ha rêê đhuốch.

Công âng crâng Ban zư lêy crâng phòng hộ Bắc Biển Hồ, zr’lụ da ding hơ ngoo cóh chr’val Ia Dêr, chr’hoong Ia Grai xoọc dưr răng bấc pa bhlâng. Tu bha lâng hơ ngoo răng vêy ta xay moon nắc vêy bh’rợ tơợ lơơng bhrợ lâng bh’rợ loọ n’cưr, glúh bha lâng đăn riáh bơm z’nươu pa răng bhơi. Bh’rợ pa răng hơ ngoo nắc ắt cóh cr’noọ ta bơơn k’xịa pay k’tiếc. T’coóh Đặng Lương Minh Điệp, Phó Chủ tịch UBND chr’val Ia Dêr, chr’hoong Ia Grai xay moon, chính quyền vel đong lâng c’la crâng nắc lứch n’năl đhr’năng n’nâu, hân đhơ cơnh đêếc nắc cắh mặ zâl cha groong: “Azi công ơy đh’rứah lâng Ban zư lêy crâng lâng cr’noon lướt ch’mêết lêy, xay moon nắc cắh muy loọ n’căr nắc dợ clúh boọng đăn ríah hơ ngoo. Tơợ đêếc, đhr’năng hơ ngoo dưr răng bấc pa bhlâng”.

K’tiếc crâng crêê ta k’xịa bấc, nắc đớc rau ta moóh moon ga mắc pa bhlâng ooy trách nhiệm âng apêê Ban zư lêy crâng. Hân đhơ cơnh đêếc, rau ta moóh n’nắc k’đháp đoọng choom ta ơơi pa chô tơợ apêê cán bộ, t’coóh xa nay âng Ban zư lêy crâng công k’xịa pay k’tiếc crâng.

Đhị Ban k’đhơợng lêy crâng phòng hộ Bắc Biển Hồ, Thanh tra tỉnh Gia Lai xay moon vêy pazêng k’nặ 85 r’bhâu mét vuông k’tiếc crâng âng Ban ơy ta k’xịa pay, bhrợ t’vaíh nắc k’tiếc âng cán bộ, manuýh pa bhrợ cắh cậ apêê cán bộ, manuýh pa bhrợ cóh bêl ahay âng ban k’đhơợng lêy crâng n’nâu. Pazêng đhăm k’tiếc n’nắc xoọc đâu dưr váih k’tiếc chr’nắp pa bhlâng bêl ắt đăn ooy zr’lụ công nghiệp lâng zr’lụ đhanuôr ắt mamông thành phố bhrợ t’bhứah. Ban k’đhơợng lêy crâng Bắc Biển Hồ vêy ta pazao đoọng zư lêy k’dâng 8 r’bhâu héc ta, nắc cóh 7 c’moo ahay đớc bil k’nặ 2.500 héc ta crâng. Bơr a nhi bêl ahay nắc Trưởng ban nắc Nguyễn Đắc lâng Tưởng Tín crêê ta khởi tố, coóp giam nắc tu bh’rợ k’xịa pay k’tiếc crâng đh’rứah lâng pazêng rau n’lất n’lơơng.

T’coóh Nguyễn Tất Thành, manuýh t’mêê chô k’đhơợng bhrợ bh’rợ Phó trưởng ban k’đhơợng xay Ban k’đhơợng lêy crâng phòng hộ Bắc Biển Hồ xay moon, rau cắh liêm crêê âng bh’rợ k’xịa pay k’tiếc crâng đhị Ban nắc ngân pa bhlâng: “Vêy xa nay xay moon âng Thanh tra nắc đơn vị công dưr váih bấc rau xa nay ooy bh’rợ zư lêy crâng công cơnh k’đhơợng lêy tài chính. Xoọc đâu Cơ quan Công an xoọc ch’mêết lêy, toom. Lâng acu nắc t’mêê chô ooy Ban xoọc công vêy đợ bh’rợ đoọng bhrợ têng cơnh ooy bơơn zư lêy crâng, chóh p’xoọng crâng lâng nhâm mâng bh’rợ zư lêy crâng h’cơnh choom nắc liêm choom lấh mơ”.

Đh’rứah lâng Ban zư lêy crâng phòng hộ Bắc Biển Hồ, Thanh tra tỉnh Gia Lai công ơy ting ch’mêết lêy 5 Ban k’đhơợng lêy crâng phòng hộ n’lơơng pazêng: Ya Hội, Bắcn An Khê, Ia Grai, Ayun Pa, Đăk Đoa. Đhị pazêng đơn vị n’nâu nắc lứch bơơn lêy đợ rau cắh liêm crêê, lâng 5.100 héc ta crâng dưr bil. K’zệt tỷ đồng zên ngân sách đươi dua cóh bh’rợ k’đhơợng lêy, zư lêy crâng nắc apêê Ban bhrợ chứng từ g’lớc pa lấh, vêy n’léh váih bh’rợ t’tông k’roÓch, tông pay cha. T’mêê đâu bhlâng nắc bh’rợ n’lất âng Ban k’đhơợng lêy crâng phòng hộ Đăk Đoa lâng đợ zên tông pay tước k’nặ 5,4 tỷ đồng. Cắh cậ đhị Ban k’đhơợng lêy crâng phòng hộ Ia Grai công n’léh đhr’năng t’tông k’roóch lâng đợ zên k’dâng 16,5 tỷ đồng tơợ bh’rợ chóh crâng lâng pazao đoọng zư lêy crâng. Ting cơnh p’căn Trần Thuỳ Thanh, Phó Chánh thanh tra tỉnh Gia Lai, pazêng bha ar bha tơ xay moon rau n’lất âng apêê đơn vị nắc lứch vêy ta đoọng ooy cơ quan ch’mêết lêy Công an tỉnh. Hân đhơ cơnh đêếc đhr’năng ch’mêết lêy đoọng toọm ráu n’lất âng muy bơr bh’rợ nắc zíh bhlâng: “Cóh đêếc, muy bh’rợ Bắc Biển Hồ ơy khởi tố, muy bh’rợ t’mêê ta đoọng cớ. Dợ 2 bh’rợ Ban k’đhơợng lêy crâng An Khê lâng Ya Hội nắc cắh ơy ta xay bhrợ xang. N’đắh Công an bêl họp nắc vêy xay moon xoọc lum bấc rau zr’nắh k’đháp, cắh ơy bơơn khởi tố. Nắc bơr pêê c’moo ơy nắc công cắh ơy xang. Ha dang cắh khởi tố nắc pa chô cớ bha ar bha tơ đoọng toom hành chính cắh cậ toọm cơnh lơơng cậ nắc công cắh bơơn lêy pa chô đoọng”.

Tỉnh Gia Lai xoọc vêy 22 ban k’đhơợng zư lêy crâng xoỌc nắc c’la âng k’nặ 330 r’bhâu héc ta crâng lâng k’tiếc crâng. T’coóh Trương Phước Anh, Giám đốc Sở Nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc bhươl cr’noon tỉnh xay moon, vêy đợ rau cắh liêm crêê cóh bh’rợ ch’mêết lây pazêng ban zư lêy crâng nắc u váih cóh đanh đươnh, bhrợ t’váih đoo bêl thanh tra nắc vêy đợ rau n’lất. “Sở lêy đhr’năng zư lêy crâng vêy bấc rau cắh liêm choom. Rau n’lất âng apêê ban nắc đanh đươnh cóh bấc c’moo l’lăm ahay ơy. Rau bơr, cóh đêếc vêy bh’rợ ma ch’mêết lêy, ma thanh tra âng ngành nông nghiệp công vêy đợ rau cắh liêm choom, cắh ghít ooy pazêng rau xa nay bh’rợ k’đhơợng xay, zư lêy, pa dưr crâng. Bhrợ t’váih bh’rợ ch’mêết lêy âng ngành lâng pazêng ban n’nâu vêy đợ rau cắh liêm choom”.

Vêy ta xăl tơợ Lâm trường quốc doanh, apêê Ban k’đhơợng lêy crâng đhị Gia Lai vêy ta đương rơơm nắc bhrợ t’váih rau tr’xăl liêm choom bhlâng cóh bh’rợ k’đhơợng lêy, zư lêy crâng ting cơnh c’lâng xa nay âng Chính phủ. Ha dợ, apêê ban k’đhơợng lêy n’nâu đoọng lêy vêy bấc rau cắh liêm choom. Cắh muy đớc đoọng đhanuôr k’xịa pay, cán bộ, t’coóh xa nay âng ban công ting tr’zeng, tr’pác, tr’clắh k’tiếc crâng. Bấc cán bộ, t’coóh xa nay ban k’đhơợng lêy crâng dưr váih k’bhộ la lay cơnh, ha dợ crâng ting t’ngay dưr bil lấh mơ./.

Các Ban Quản lý đang giữ rừng hay phá rừng?

Công Bắc

Thời gian qua tại tỉnh Gia Lai liên tiếp công bố sai phạm của các Ban quản lý rừng. Được giao quản lý bảo vệ rừng nhưng các ban này chủ yếu để mất rừng, thậm chí còn có tình trạng cán bộ nhân viên ban quản lý  xâm chiếm đất rừng. Sai phạm của các ban quản lý rừng đang cho thấy có quá nhiều bất thường, bất ổn mang tính hệ thống, cần phải được làm rõ để có những thay đổi cần thiết, kịp thời, tránh giao rừng cho những đơn vị chỉ có khả năng làm mất rừng.

         Phóng viên: Ông phát rẫy được mấy sào?

         Ông Rơ Châm Chin: 4 sào

         Phóng viên: 4 sào này mình trồng cây gì?

Ông Rơ Châm Chin: Trồng bời lời.  Bời lời bây giờ to rồi.

Phóng viên: Nhà mình có nhiều người đi phát rẫy trên này không?

Ông Rơ Châm Chin: Nhiều chứ. Trong nhà, trong làng nhiều lắm. Mình là làm đầu làng.

Phóng viên: Ngoài trồng bời lời, mình có trồng gì nữa không?

Ông Rơ Châm Chin: Hồi xưa là trồng mì, bây giờ hết trồng mì rồi, trồng bời lời thôi.

Phóng viên: Hồi chú phát thì rừng còn nhiều không?

Ông Rơ Châm Chin: Nhiều! Cây to. Người ta trồng cây thông mình cũng phát luôn mà.

        Trên đây là hội thoại giữa phóng viên với ông Rơ Châm Chin ở làng Reng, xã Hòa Phú, huyện Chư Păh, tỉnh Gia Lai. Khu vực ông Chin phát rừng làm rẫy thuộc Tiểu khu 229, Ban quản lý rừng phòng hộ Bắc Biển Hồ. Tại tiểu khu này, hàng trăm héc ta rừng đã bị người dân xâm chiếm, trở thành nương rẫy.

       Cũng thuộc lâm phần Ban quản lý rừng phòng hộ Bắc Biển Hồ, khu vực đồi thông thuộc địa bàn xã Ia Dêr, huyện Ia Grai đang chết hàng loạt. Nguyên nhân thông chết được xác định là có tác động từ bên ngoài bằng việc vạt vỏ, khoan gốc để bơm thuốc diệt cỏ. Việc giết thông không nằm ngoài mục đích lấn chiếm đất. Ông Đặng Lương Minh Điệp, Phó Chủ tịch UBND Xã Ia Dêr, huyện Ia Grai, cho biết, chính quyền địa phương và chủ rừng đều nắm được tình hình nhưng không thể ngăn chặn:“Chúng tôi cũng đã phối hợp với Ban quản lý rừng và thôn đi kiểm tra, xác minh thì không những ken cây mà có những lỗ khoan vào gốc thông. Từ đó, tình trạng thông càng chết nhiều hơn.”

       Đất rừng bị xâm chiếm tràn lan đặt ra câu hỏi lớn về trách nhiệm của các Ban quản lý rừng. Tuy nhiên, câu hỏi ấy khó mà trả lời khi chính cán bộ, lãnh đạo của Ban quản lý rừng cũng lấn chiếm đất rừng.

     Tại Ban Quản lý rừng phòng hộ Bắc Biển Hồ, Thanh tra tỉnh Gia Lai xác định có tổng cộng gần 85.000m² đất rừng của Ban đã bị lấn chiếm, hợp thức hóa thành đất của cán bộ, nhân viên hoặc cựu cán bộ, nhân viên của ban quản lý rừng này. Những diện tích đất ấy giờ đều là “đất vàng” khi nằm gần khu công nghiệp và khu dân cư thành phố mở rộng. Ban quản lý rừng Bắc Biển Hồ được giao quản lý bảo vệ khoảng 8.000 ha, nhưng 7 năm qua đã để mất gần 2.500 ha rừng. Hai cựu Trưởng ban này là Nguyễn Đức và Tưởng Tín đều bị khởi tố, bắt giam chính vì hành vi lấn chiếm đất rừng cùng một số sai phạm khác.

        Ông Nguyễn Tất Thành, người vừa về đảm nhận vị trí Phó trưởng ban  phụ trách Ban Quản lý rừng phòng hộ Bắc Biển Hồ, thừa nhận rằng, hậu quả của những hành vi lấn chiếm đất rừng tại Ban là rất nặng nề:“Có kết luận của Thanh tra thì đơn vị cũng xảy ra nhiều vấn đề về công tác quản lý bảo vệ rừng cũng như quản lý tài chính. Hiện nay Cơ quan Công an đang điều tra, xử lý. Còn đối với tôi, mới về Ban thì cũng đang có những giải pháp để làm sao giữ được rừng, trồng thêm rừng và đảm bảo công tác quản lý bảo vệ rừng được tốt nhất.”

      Cùng với Ban quản lý rừng phòng hộ Bắc Biển Hồ, Thanh tra tỉnh Gia Lai cũng đã vào cuộc thanh tra 5 Ban quản lý rừng phòng hộ khác gồm: Ya Hội, Bắc An Khê, Ia Grai, Ayun Pa, Đăk Đoa. Tại tất cả các đơn vị này đều phát hiện có sai phạm, với 5.100ha rừng bị mất. Hàng chục tỷ đồng ngân sách chi cho công tác quản lý, bảo vệ rừng đã bị các các Ban làm chứng từ khống, có dấu hiệu tham nhũng, trục lợi. Mới đây nhất là trường hợp sai phạm của Ban quản lý rừng phòng hộ Đăk Đoa với số tiền có dấu hiệu tham nhũng lên đến gần 5,4 tỷ đồng. Hay tại Ban quản lý rừng phòng hộ Ia Grai cũng có dấu hiệu tham nhũng số tiền khoảng 16,5 tỷ đồng từ trồng rừng và giao khoán quản lý, bảo vệ rừng. Theo bà Trần Thùy Thanh, Phó Chánh thanh tra tỉnh Gia Lai, hầu hết hồ sơ sai phạm của các đơn vị đều đã được chuyển sang cơ quan điều tra Công an tỉnh. Tuy nhiên tiến độ điều tra để xử lý sai phạm một số vụ việc là khá chậm:“Trong đó, một vụ Bắc Biển Hồ đã khởi tố, một vụ mới chuyển. Còn 2 vụ Ban quản lý rừng An Khê và Ya Hội thì chưa có một kết quả gì hết. Bên Công an khi họp thì có ý kiến cho là đang gặp nhiều khó khăn, chưa khởi tố được. Nhưng mà thời gian đã mấy năm rồi vẫn chưa có kết quả. Nếu không khởi tố được thì chuyển lại để xử lý hành chính hay như thế nào thì cũng không thấy chuyển.”

      Tỉnh Gia Lai hiện có 22 ban quản lý rừng đang là chủ của gần 330.000 nghìn héc ta rừng và đất lâm nghiệp. Ông Trương Phước Anh, Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh thừa nhận, những bất ổn, yếu kém trong việc kiểm soát các ban quản lý rừng đã diễn ra quá lâu, dẫn đến hễ thanh tra là ra sai phạm: “Sở thấy rằng tình hình quản lý bảo vệ rừng có vấn đề bất ổn. Sai phạm của các ban là kéo dài từ nhiều năm về trước. Thứ hai, trong đó có phần tự kiểm soát, tự thanh tra của ngành nông nghiệp cũng có những hạn chế nhất định, không sâu sát vào lĩnh vực quản lý, bảo vệ, phát triển rừng. Dẫn đến quá trình kiểm soát của ngành đối với các ban này có những hạn chế nhất định. ”

     Được chuyển đổi từ các Lâm trường quốc doanh, các Ban quản lý rừng tại Gia Lai được kỳ vọng sẽ tạo ra những chuyển biến tích cực trong công tác quản lý, bảo vệ rừng theo chủ trương của Chính phủ. Thế nhưng, các ban quản lý này đang cho thấy có quá nhiều bất ổn. Không những để người dân lấn chiếm, cán bộ, lãnh đạo ban quản lý cũng tham gia xâu xé đất rừng. Không ít cán bộ, lãnh đạo các ban quản lý giàu lên bất thường, còn rừng thì ngày một nghèo đi./.