Ting cơnh moon chi ol đoọng âng đhanuôr cóh vel đông, azi nắc ting lướt truíh c’lâng k’tiếc đhị crâng âng zr’lụ Tiểu khu 82, k’tiếc âng Công ty TNHH mưy thành viên lâm nghiệp Krông Pa, chr’hoong Kbang, tỉnh Gia Lai. Nâu đoo nắc zr’lụ crâng dzợ bấc t’nơơm giáng hương ga mắc đenh. Xang k’dâng 3 tiếng lướt zi lấh crâng, zi lấh tâm k’ruung, azi nắc vêy bơơn chô tước đhị đợ t’nơơm giáng hương ơy ta col pa hư, mùn cưa dzợ t’mêê. Vêy t’nơơm xang bêl cưa pa đăm, apêê cưa bhrợ nắc pay mưy c’nắt ha dợ, ooy m’pâng nắc a’tếh nắc đợc lơi cơnh đêếc. Dzoọng đhị mưy t’nơơm n’loong ga mắc lấh 2 mét t’mêê ta col pa hư, phóng viên vêy g’lúh prá xay lâng mưy đhanuôr moon pa choom đoọng c’lâng:

PV: T’nơơm nâu apêê bhrợ têng n’loong zước đắh apêê zư lêy crâng ha?

• Azi nhăn đắh bha lâng bơ, apêê zư lêy crâng k’tứi hâu pân đoọng.

  PV: Apêê bh’cộ âng công ty ha?

• Ớ, cóh đâu, bhrợ crâng nắc váih ma pazưm đh’rứah. Sếp đoọng bhrợ nắc vêy choom bhrợ, ha dợ cắh đoọng bhrợ nắc ngai pân bhrợ.

  PV: Âng đơơng ha cơnh, lướt c’lâng n’đoo đoọng âng đơơng n’loong chô?

• Bấc bhlâng c’lâng. Lướt c’lâng crâng, lướt bấc c’lâng k’tiếc, ma glúh moót zâp đắh.

  PV: Hân đhơ cơnh đêếc nắc lêy zi lấh trạm lêy cha mêết bơ?

• Zi lấh trạm nắc ting lêy đhị zr’lụ âng zâp ngai bhrợ.

Ơy lướt moót đhộ ooy k’tiếc zr’lụ Tiểu khu 82 âng Công ty TNHH mưy thành viên lâm nghiệp Krông Pa k’đhơợng zư, đợ mơ t’nơơm giáng hương ta bhrợ têng ting bấc a’năm. Đhị đâu, ha dang lêy cha mêết pa zêng ty lâng t’mêê, vêy tước k’zệt t’nơơm giáng hương ty ơy ta bhrợ têng, vêy t’nơơm nắc ta pếch pay lâng ríah. Ting cơnh t’coóh Võ Ngộ, Gíam đốc Công ty TNNHH mưy thành viên lâm nghiệp Krông Pa, lêy cha mêết c’moo 2015, đhị k’tiếc âng công ty vêy lấh400 t’nơơm giáng hương ga mắc. Tước lứch c’moo 2018, đợ mơ t’nơơm lêy ra pặ ooy râu pr’đươi chr’nắp cr’van cắh tước 300 t’nơơm lâng xoọc xiêr bil bấc đấh ooy đợ c’xêê tơợp c’moo 2019 bêl đhr’năng bhrợ têng n’loong giáng hương dưr k’rơ bấc. Đhị râu xay moon vêy râu cắh liêm crêê, pazưm bhrợ đh’rứah tơợ zâp c’bhúh zư lêy crâng âng công ty zúp đoọng apêê mốp lết bhrợ têng n’loong, t’coóh Võ Ngọc đoọng năl nắc vêy bhrợ liêm gít tu bhiệc:Bêl u bhiệc dưr váih, bh’cộ chr’hoong nắc ơy t’đang điệnb đhi noo chô đoọng lêy kiểm điểm. Ha dang bơơn lêy râu cắh liêm choom azi nắc lêy kiểm điểm, cắh cậ pa glúh pa đhêy, tu nâu đoo nắc c’bhúh pa bhrợ. Cắh cậ acu k’đươi moon c’bhúh công an lêy cha mêết đoọng khởi tố.

T’coóh Võ Văn Phán, Chủ tịch UBND chr’hoong Kbang, tỉnh Gia Lai đoọng năl, ooy đợ c’moo 2016-2018 bhiệc bhrợ têng n’loong ga mắc cóh vel đông bơơn lêy cha mêết zăng liêm choom, đợ mơ t’nơơm ta col pa hư bấc. Hân đhơ cơnh đêếc, đợ c’xêê tơợp c’moo đâu,d dhr’năng bhrợ têng dưr k’rơ bấc lấh lâng chr’hoong nắc ơy moon k’đươi zâp c’bhúh chức năng t’bhlâng lêy moót bhrợ. Ooy đâu, nắc ơy bơơn lêy lâng coọp zư 2, 3 apêê crêê tước. Chr’hoong xoọc t’bhlâng k’đươi moon đoọng lêy cha mêết, bhrợ gít lâng zêl lơi zâp tổ chức, c’lâng bh’rợ ha dang crêê tước bhiệc bhrợ têng đợ t’nơơm n’loong giáng hương chr’nắp:Chr’hoong nắc ơy trực tiếp lướt moót crâng lâng ơy pazao đoọng ooy công an, huyện đội, kiểm lâm lâng chr’val lêy cha mêết trực tiếp đhị đâu. Lâng t’mêê đâu nắc ơy bơơn mưy cha nặc lâng xoọc lêy cha mêết đoọng bhrợ gít c’bhúh apêê mốp lếy nâu lâng ắt bhrợ ha đhị, cr’noọ bh’rợ âng chr’hoong nắc bhrợ liêm xang.

Crâng Kbang nắc đhị mưy a’năm cóh Gia Lai dzợ vêy đợ bha nụ t’nơơm giáng hương ty lâng g mắc 2, 3 mét dzợ váih. Ha dợ ooy đâu, xoọc đâu chr’nắp âng n’loong giáng hương xoọc dưr bấc, lấh 100 ực đồng zâp mét khối, apêê bhrợ mốp lết xoọc chấc lêy zâp c’lâng bh’rợ đoọng bhrợ têng đợ t’nơơm n’loong chr’nắp zâp t’nơơm tước k’tỷ đồng. ha dang cắh vêy đợ c’lâng bh’rợ k’rơ liêm, nắc cắh ha mơ đenh nắc ma bil hư, đợ pr’đươi cr’van pr’lứch âng crâng t’coóh Tây Nguyên nắc cung bil pất zêng./.

Tàn sát “báu vật” cuối cùng của rừng già Tây Nguyên

                                   Công Bắc

          Những cây gỗ giáng hương thuộc nhóm gỗ quý hiếm cổ thụ được xem là “báu vật” cuối cùng của rừng già Tây Nguyên. Hiện nay, những cây hương còn lại chủ yếu tại huyện Kbang, tỉnh Gia Lai. Tuy nhiên, chúng đang bị tàn sát từng ngày.

Theo chỉ dẫn của người dân địa phương, chúng tôi men theo con đường mòn dưới những tán rừng thuộc Tiểu khu 82, lâm phần Công ty TNHH MTV lâm nghiệp Krông Pa, huyện Kbang, tỉnh Gia Lai. Đây là khu vực rừng còn nhiều cây giáng hương cổ thụ. Sau khoảng 3 giờ băng rừng, lội sông suối, chúng tôi bắt đầu tiếp cận những cây giáng hương đã bị cưa hạ, xẻ gỗ. Có những cây đường kính gốc đến vài mét mới bị khai thác, mùn cưa còn mới tinh. Có cây sau khi cưa hạ, lâm tặc mới chỉ lấy được phần gốc, phần giữa thân trở lên vẫn để lại hiện trường. Đứng cạnh một cây gỗ hương đường kính gốc hơn 2m mới bị cưa hạ, phóng viên có cuộc trao đổi với một người dân địa phương dẫn đường:

          PV: Cây này Lâm tặc xin mấy ông bảo vệ rừng hay sao ?

          -Xin sếp ấy chứ, mấy ông bảo vệ rừng nhỏ nhỏ sao mà dám cho.

          PV: Mấy ông lãnh đạo của công ty chứ gì ?

          -Dạ! Ở trong đây, làm rừng đây thì có móc nối. Sếp cho làm thì mới được làm, còn không cho làm thì đâu ai dám làm.

          PV: Vận chuyển thì bằng cách nào, đi đường nào để đưa gỗ ra ngoài kia ?

          -Nhiều đường lắm. Đi đường rừng, đi mấy đường mòn, cũng có thể đi đường lúc mình đi vào cũng có thể đi ra được.

          PV: Nhưng phải qua các trạm kiểm soát chứ ?

          -Qua chốt  trạm thì tùy theo khu vực của mỗi người làm.

Càng đi sâu vào lâm phần Tiểu khu 82 do Công ty TNHH MTV lâm nghiệp Krông Pa quản lý, số lượng cây giáng hương bị khai thác càng nhiều. Tại đây, nếu tính cả cũ và mới,có đến hàng chục cây giáng hương cổ thụ đã bị khai thác, có cây bị đào cả gốc, bứng cả rễ. Theo ông Võ Ngộ, Giám đốc Cty TNHH MTV lâm nghiệp Krông Pa, thống kê 2015, trên lâm phần của công ty có hơn 400 cây giáng hương cổ thụ. Đến cuối năm 2018, số lượng những cây được xếp vào hàng báu vật rừng già này chỉ còn chưa đầy 300 cây và đang giảm nhanh vào những tháng đầu năm 2019 khi tình hình khai thác gỗ giáng hương trở nên nóng bỏng. Trước ý kiến cho rằng có tiêu cực, móc nối từ lực lượng bảo vệ rừng thuộc công ty giúp cho lâm tặc khai thác gỗ, ông Võ  Ngộ cho rằng sẽ làm rõ và xử lý nghiêm: “Khi mà sự việc xảy ra, lãnh đạo huyện đã gọi anh em về để kiểm điểm. Nếu phát hiện tiêu cực chúng tôi sẽ kiểm điểm, hoặc sa thải vì đây là lực lượng lao động. Hoặc là tôi sẽ đề nghị lực lượng công an điều tra để khởi tố.”

Ông Võ Văn Phán, Chủ tịch UBND huyện Kbang, tỉnh Gia Lai cho biết, trong những năm 2016-2018 việc khai thác trái phép cây giáng hương cổ thụ trên địa bàn được kiểm soát tương đối tốt, số lượng cây bị triệt hạ ở mức hạn chế. Tuy nhiên, những tháng đầu năm nay, tình hình khai thác trở nên nóng bỏng và huyện đã chỉ đạo các lực lượng chức năng quyết liệt vào cuộc. Qua đó, đã phát hiện và bắt giữ được một số đối tượng có liên quan. Huyện đang tiếp tục chỉ đạo để điều tra, làm rõ và triệt phá các tổ chức, đường đây nếu có liên quan đến việc khai thác những cây gỗ giáng hương quý hiếm: “Huyện đã trực tiếp đi vào rừng và đã giao cho công an, huyện đội, kiểm lâm cùng với xã kiểm tra trực tiếp hiện trường. Và vừa rồi đã bắt được một tên và đang điều tra để làm rõ nhóm tội phạm nó bắt nguồn từ đâu và đầu nậu chính ở đâu. Quan điểm của huyện là làm triệt để, làm bằng được.”

Rừng Kbang là nơi duy nhất ở Gia Lai còn những quần thể cây giáng hương cổ thụ với đường kính vài mét còn sót lại. Trong khi đó, hiện nay, giá trị của gỗ giáng hương đang rất cao, với trên 100 triệu đồng mỗi mét khối, lâm tặc đang tìm mọi cách để khai thác những cây gỗ quý mà trị giá mỗi cây có thể đến vài tỷ đồng. Nếu không có những giải pháp quyết liệt, chẳng bao lâu chúng sẽ bị tận diệt, những “báu vật” cuối cùng của rừng già Tây Nguyên sẽ biến mất./.