Đhalum bêl hơnh déh 100 c’moo sân khấu cải lương (1918-2018), Hội sân khấu thành phố Hồ Chí Minh pazum đh’rứah lâng Trường Đại học Khoa học Xã hội lâng Nhân văn, Đại học quốc gia thành phố Hồ Chí Minh bhrợ têng bh’rợ prá xay khoa học: Ting c’xêê c’moo lịch sử sân khấu cải lương. Đhị đâu, bấc apêê pa chắp ch’mêết lêy, nghệ sĩ cải lương xay moon bộ môn nghệ thuật truyền thống n’nâu nắc đơớh vêy bấc chính sách chr’nắp liêm, crêê cơnh đoọng choom mamông lâng dưr váih k’rơ cóh cr’chăl xoọc đâu.

Cải lương nắc muy cóh pazêng rau nghệ thuật sân khấu dưr váih cóh zr’lụ k’tiếc Nam bộ. Cóh bha ar: Hồi ký 50 c’moo kiêng hát, học giả Vương Hồng Sển xay moon, cải lương nắc tước ooy manuýh lêy xơợng Nam bộ cóh t’ngay 16/11/1918 bêl vở Gia Long tẩu quốc vêt ta trình diễn đhị đong hát Tây Sài Gòn. Tơợ đêếc tước nâu cơy, cải lương ơy z’lấh 100 c’moo lịch sử lâng dưr váih muy rau nghệ thuật ắt tr’đăn pa bhlâng lâng pr’ắt tr’mông tinh thần âng đhanuôr Nam bộ moon la lay, prang k’tiếc k’ruung moon zazum.

Cr’chăl c’moo 1955- 1975 nắc vêy c’bhúh sân khấu lêy nắc c’xêê c’moo dưr váih k’rơ pa bhlâng âng cải lương lâng n’léh váih bấc apêê xrặ cr’liêng xa nay, pr’hát ta béch, kịch bản liêm choom, đợ c’bhúh hát tr’haanh lâng bấc ơl apêê nghệ sỹ ta béch. Nâu đoo công nắc cr’chăl sân khấu cải lương k’đơơng bấc apêê xrặ cr’liêng xa nay, pr’hát, nghệ sĩ p’niên kiêng xay bhrợ lâng dưr tr’haanh. Hân đhơ cơnh đêếc xang đợ c’xêê c’moo 50, 60, nghệ thuật cải lương dưr ắt lâng đhr’năng zr’nắh k’đháp, bêl vêy cr’chăl 100 cha nắc k’rong bhrợ đoọng ha c’bhúh hát nắc tước 98, 99 cha nắc cắh rau bơơn pay pa chô. Rau n’léh váih âng bấc cơnh văn hoá cóh cr’chăl dưr bil nắc bhrợ ha cải lương cắh dzợ vêy bấc ngai kiêng xơợng lêy./.

Cải lương cần chính sách đồng bộ để tồn tại và phát triển

Nhân kỷ niệm 100 năm sân khấu cải lương (1918-2018), Hội Sân khấu thành phố Hồ Chí Minh (TPHCM) phối hợp với Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học quốc gia TPHCM tổ chức tọa đàm khoa học “Theo dòng lịch sử sân khấu cải lương”. Tại đây, nhiều nhà nghiên cứu, nghệ sĩ cải lương cho rằng bộ môn nghệ thuật truyền thống này cần có nhiều chính sách thiết thực, đồng bộ hơn để tồn tại và phát triển trong giai đoạn hiện nay.

Cải lương là một loại hình nghệ thuật sân khấu hình thành và phát triển trên vùng đất Nam bộ. Trong quyển “Hồi ký 50 năm mê hát”, học giả Vương Hồng Sển cho rằng, cải lương chính thức đến với công chúng Nam bộ vào ngày 16/11/1918 khi vở “Gia Long tẩu quốc” được trình diễn tại Nhà hát Tây Sài Gòn. Từ đó đến nay, cải lương đã trải qua 100 năm lịch sử và trở thành một loại hình nghệ thuật sân khấu gắn bó mật thiết vời đời sống tinh thần của người dân Nam bộ nói riêng, cả nước nói chung. 
Giai đoạn 1955-1975 được giới sân khấu coi là thời kỳ hoàng kim của cải lương với sự xuất hiện của rất nhiều tác giả giỏi, kịch bản tốt, những gánh hát nổi tiếng với đông đảo nghệ sĩ tài năng. Đây cũng là giai đoạn mà sân khấu cải lương thu hút được rất nhiều soạn giả, nghệ sĩ trẻ đam mê cống hiến và thành danh. Tuy nhiên sau thập niện 50, 60, nghệ thuật cải lương rơi vào giai đoạn khó khăn khi có thời kỳ 100 người đầu tư cho các gánh hát thì đến 98, 99 người trắng tay. Sự xuất hiện của đa dạng loại hình văn hóa trong giai đoạn thoái trào khiến cải lương mất dần chỗ đứng trong đời sống tinh thần của đông đảo người dân./.