C’moo 1827, bhua Minh Mạng đoọng chóh thành trì nhâm mâng cơnh lâng z’đêr thành dal lấh 9 mét, cóh n’dúp cơợng 12 mét, bhrợ lâng gạch bóh ga mắc;  pa têêr lâng vôi lâng mật mía. Thành vêy 4 p’lọong; p’loọng n’đắh lloom nắc z’móh n’đắh nam , p’loọng n’đắh hoọng  z’móh n’đắh bắc lâng bơr p’loọng n’đắh a toọm  lâng a đai z’móh n’đắh tây lâng n’đắh đông. Z’đêr dal ga vịng prang hình vuông, puôn chóh u plóh  dưr váih puôn pháo đài công vêy hình vuông; n’đắh nguôi thành vêy z’roóh đác ga ving. L’lăm c’moo 1972, cắh xay moon z’roóh n’đắh bắc, pêê z’roóh n’lơơng zêng crêê đha nuôr c’đêl lâng ga ría  z’roóh; nâu câi puôn n’đắh thành zêng bơơn liêm tân t’taach, bhrợ z’đêr z’roóh  ga ving đăn dzung thành lâng c’lâng phố n’đắh nguôi pa bhlâng liêm.

Xang 81 t’ngay ha dum crêê ga lập tu đạn bom ( tơợ 28/6 tước 16/9/1972), nắc đhêêng dzợ  muy c’nặt lấh muy zệt mét z’đêr thành đăn p’loọng n’đắh hoọng ( z’móh n’đắh Bắc) dzợ bơơn đớc dal lâh pr’dzoọng, p’loọng thành ra rắh n’đắh piing, zr’múh lúh moọt công dzợ k’đhơợng liêm. Cóh chóh Đông Bắc cóh cr’loọng thành vêy zr’lụ đong tù croọl apêê bhrợ chính trị âng ma nứih Pháp bhrợ têng tơợ c’moo 1929 lâng dzợ u váih pa tước 1972. Lấh apêê đong croọl cơnh c’xu, boọng đhêl nắc đhị ta croọl đợ apêê ma nứih da dô bhlâng.  L’lăm c’moo 1972, đha nuôr Quảng Trị cắh moon tước “thành cổ” ( la lua nắc thành lũy n’đoo công nắc bh’rợ kiến trúc ty, m’pâng thế jkỷ XX, apêê bh’rợ cha groong cắh dzợ bhrợ têng ting cơnh ty). Nắc muy tơợ g’lúh chiến c’moo 1972, đh’nớc “ Thành cổ Quảng Trị” dưr váih tr’haanh cơnh muy râu ca pân ga hớt ooy râu chêệt bil. Muy ch’đa k’tiếc cóh thành cổ zêng vêy bom đạn lâng a chắc ma nứih chêệt. Zr’lụ thành cổ nắc muy hun âng bha nụ c’kir Thành cổ lâng k’ruung Thạch Hãn, bơơn ra pạ c’kir lịch sử k’tiếc k’ruung âng Việt Nam. Prang đhăm cóh thành bơơn bhrợ têng dưr váih đhị đhêy ặt za zum đoọng ha pêê ngai âi c’lâm chêệt ooy k’tiếc cơnh lâng bấc tơơm n’loong, đài hay chơớc, bảo tàng…

Muy đài hay chơớc apêê liệt sĩ chêệt bil cóh thành cổ bơơn bhrợ têng cóh trung tâm. Tượng đài hình tròn pa cắh đoọng ha ping apêê ngai lấh bil. Kiến trúc pa cắh bh’rợ ặt bơr clang, clang ping nắc ma mông, clang cúp nắc c’móch vêy cr’chăl na noóh hi hơ. N’đắh Tây thành cổ,  tân jiing lâng c’lâng tơợ p’loọng a toọm âng thành tíh ooy k’ruung Thạch Hãn nâi câi nắc muy công viên, quảng trường bhứah ga mắc, p’têệt lâng bha nụ c’kir Thành Cổ - k’ruung Thạch Hãn; pa zêng apêê bh’rợ bha lâng cơnh tháp chuông, đong p’loong pô đăng bơr n’đắh toor k’ruung. Tháp chuông bơơn pa lứih moọt t’ngay 29/4/2007; chuông bơơn t’coó moọt apêê t’ngay chr’nắp, tr’cuôl…  pa hay tước r’vai âng apêê liệt sĩ. P’lêê chuông đồng vêy dal 3,9 mét, ga mắc 2,15 mét, clơợng k’noọ 9 tấn, bơơn dông cóh tháp vêy dal k’noọ 10 mét.

Quảng trường Thành cổ p’têệt lâng  zr’lụ bhlưa thành cổ lâng k’ruung Thạch Hãn. Đhị  đâu vêy đong hay chơớ liệt sĩ ặt đhị toor  a toọm k’ruung Thạch Hãn. Z’móh lâng quảng trường thành cổ, n’đắh toor tây, toor a đai k’ruung Thạch Hãn công vêy đong lâng ch’nang p’loong poo dăng. Toọm k’ruung Thạch Hãn, công  nắc đhị chêệt bil âng cắh năl mơ bấc chiến sĩ tơợ n’đắh Nhan Biều, Ái Tử z’lấh k’ruung đoọng moọt ooy thành cổ zêl prúh a rập. Moọt apêê t’ngay bhiệc bhan ga mắc zấp c’moo, pa bhlâng nắc moọt t’ngay Thương binh  - Liệt sĩ ( 27/7), chính quyền vel đong bhrợ bhiệc bhan p’loong đèn, pô đhị k’ruung Thạch hãn đoọng hay tước apêê liệt sĩ đh’rứah lâng cóh mị n’đắh toor k’ruung./.

Về thăm Thành cổ Quảng Trị

Theo Du lịch bốn phương

  Thành cổ Quảng Trị rộng 16 héc ta nằm ở đông bắc thị xã Quảng Trị, tỉnh Quảng Trị, được xây dựng từ những năm đầu thế kỷ XIX. Trước khi diễn ra trận đánh khốc liệt kéo dài 81 ngày đêm vào mùa hè năm 1972, thành vẫn nguyên vẹn rồi sau đó gần như bị san phẳng, vùi lấp hàng vạn thi hài chiến sĩ trận vong. Ngày nay, thành cổ được bảo tồn như một chứng tích chiến tranh, một nghĩa trang không có nấm mồ và là một điểm đến của du lịch tâm linh.

Năm 1827, vua Minh Mạng cho xây thành trì kiên cố với tường thành cao hơn 9 mét, dưới chân dày 12 mét, xây bằng gạch nung cỡ lớn; kết dính bằng vôi và mật mía. Thành có 4 cửa; cửa tiền hướng nam, cửa hậu hướng bắc và hai cửa hữu, cửa tả quay về hướng tây, hướng đông. Tường thành bao quanh hình vuông, bốn góc nhô ra thành bốn pháo đài cũng có hình vuông; bên ngoài thành có hào nước bao quanh. Trước năm 1972, trừ bờ hào phía bắc, ba phía còn lại đều bị nhà dân xây bít và lấn ra hào; ngày nay bốn mặt thành đều được thông thoáng, xây tường hào bao quanh sát chân thành và đường phố bên ngoài rất đẹp.

Sau 81 ngày đêm bị vùi dập đạn bom (từ 28/6 đến 16/9/1972), chỉ còn một đoạn hơn chục mét tường thành sát cửa hậu (quay về hướng bắc) còn được bề cao hơn đầu người, cửa thành đổ sụp phần trên, vòm cửa ra vào vẫn nguyên. Trong ảnh, cửa hậu vẫn được giữ nguyên như sau chiến trang, các loại dây leo phủ kín bờ thành và vòm cửa. Ở góc Đông Bắc bên trong thành có khu nhà lao giam giữ tù nhân chính trị do người Pháp xây dựng từ năm 1929 và tồn tại cho đến 1972. Ngoài các phòng giam bình thường, hầm đá là nơi biệt giam tù nhân trong điều kiện ác nghiệt nhất. Trong ảnh, hầm đá bị sập một góc cho thấy những ô biệt giam chật hẹp.Trước năm 1972, người dân Quảng Trị không nói đến từ "thành cổ" (thật ra thành lũy nào cũng là kiến trúc cổ, nửa sau thế kỷ XX, các công sự phòng thủ không còn xây theo kiểu cũ). Chỉ từ trận chiến năm 1972, cái tên "Thành Cổ Quảng Trị" trở nên nổi tiếng như một nỗi hãi hùng về sự chết chóc. Mỗi tấc đất ở thành cổ đều có bom đạn và xác người. Khu thành cổ là một phần của quần thể di tích Thành cổ và sông Thạch Hãn, được xếp hạng di tích lịch sử quốc gia của Việt Nam. Toàn bộ diện tích trong thành được xây dựng thành nơi yên nghỉ chung cho những người đã nằm trong lòng đất với nhiều cây xanh, đài tưởng niệm, bảo tàng...

Một đài tưởng niệm liệt sĩ hy sinh ở thành cổ được xây dựng ở vị trí trung tâm. Tượng đài hình tròn tượng trưng nấm mồ cho những người đã mất. Kiến trúc thể hiện thế lưỡng nghi, tầng trên là dương, dưới là âm có khoảng trống thông nhau. Phía Tây thành cổ, song song con đường từ cửa hữu của thành ra thẳng bờ sông Thạch Hãn ngày nay là một công viên, quảng trường rộng lớn, nối liền quần thể di tích Thành Cổ - sông Thạch Hãn; gồm các hạng mục chính như tháp chuông, nhà thả hoa đăng hai bên bờ sông. Tháp chuông được khánh thành vào ngày 29/4/2007; chuông được đánh vào các ngày lễ, ngày rằm... vọng tưởng linh hồn các liệt sĩ. Quả chuông đồng có chiều cao 3,9 mét, đường kính 2,15 mét, trọng lượng gần 9 tấn, được treo trên tháp có chiều cao gần 10 mét.

Quảng trường Thành Cổ nối liền không gian giữa thành cổ với sông Thạch Hãn. Nơi đây có nhà tưởng niệm liệt sĩ nằm ven bờ hữu ngạn sông Thạch Hãn.Đối diện với quảng trường thành cổ, bên bờ tây, tả ngạn sông Thạch Hãn cũng có nhà và bến thả hoa đăng.Dòng sông Thạch Hãn, cũng là nơi hy sinh của không biết bao nhiêu chiến sĩ từ phía Nhan Biều, Ái Tử vượt sông để vào thành cổ chiến đấu. Vào các ngày lễ lớn hàng năm, đặc biệt vào Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7), chính quyền địa phương tổ chức lễ thả đèn, thả hoa trên sông Thạch Hãn để tưởng niệm liệt sĩ đồng thời ở hai bên bờ sông./.