T’coóh Đinh Gác, đhanuôr Ba Na, cóh cr’noon Quái, chr’val Bờ Ngoong, chr’hoong Chư Sê, tỉnh Gia Lai, c’moo đâu lấh 80 c’moo. Ađoo crêê cr’ăy phong lấh m’pâng thế kỷ ahay lâng crêê đhanuôr cóh bhươl cr’noon cắh kiêng ắt đh’rứah, cóh k’zệt c’moo. Xang giải phóng, cóh pazêng c’xêê c’moo đhanuôr cắh kiêng ắt đh’rứah nắc doọ dzợ bêl ađoo vêy apêê y bác sỹ vel đong pa dứah đh’réh cr’ăy ngân. Hân đhơ rau đớc lơi âng đh’réh cr’ăy dzợ ắt cóh a chắc a zân đoo nắc ađoo ơy choom ắt mamông bhui har, ắt đh’rứah lâng zập ngai, pay k’điêl, n’niên k’coon. Tước nâu cơy, a đoo nắc dzợ vêy ta luôn apêê y bác sĩ âng chr’val lâng chr’hoong tước khám lêy, đoọng z’nươu, tu cơnh đêếc hân đhơ t’coóh đhur nắc c’rơ âng đoo dzợ liêm: “Acu chắp hơnh apêê y bác sĩ bấc pa bhlâng. Đươi vêy apêê y bác sỹ nắc cr’ăy cu ơy choom dứah lâng nắc dzợ vêy apêê tước khám lêy ta luôn, z’nươu ộm công vêy ta đoọng. Nhà nước công vêy chính sách đoọng zên cóh zập c’xêê, pr’ắt tr’mông âng cu cóh pazêng c’moo ahay liêm crêê, c’rơ công liêm”.

Cr’noon Jri, chr’val Bờ Ngoong nắc dzợ vêy ta đớc bhươl cr’noon phong, tu cóh bhươl cr’noon nắc vêy bấc manuýh crêê pr’lúh cr’ăy n’nâu. Công cơnh bấc bhươl cr’noon crêê cr’ăy phong n’lơơng, cóh l’lăm ahay đhanuôr cóh đâu cắh vêy kiêng ắt đh’rứah, nắc nâu cơy nắc zập ngai choom ắt đh’rứah bêl đh’réh cr’ăy ơy vêy ta pa dứah. Lấh k’zệt apêê pân đil t’coóh ta ha cóh cr’noon nắc dzợ đhôn âng pr’lúh cr’ăy, vêy ngai nắc t’lụt lứch c’broo têy, c’broo dzung, hứch móh, hân đhơ cơnh đêếc lâng rau k’rang âng chính quyền, ngành chức năng lâng âng zập ngai, apêê đoo nắc dzợ ắt mamông bhui har. P’căn Đinh Hok, cr’noon Jri xay moon, apêê chính sách zúp zooi âng nhà nước đoọng ha đhanuôr acoon cóh, ha manuýh khúch goo, manuýh crêê pr’lúh cr’ăy phong ơy bhrợ đoọng ha đhanuôr nhâm mâng pr’ắt tr’mông: “Acu crêê pr’lúh cr’ăy phong tơợ k’tứi lâng crêê pr’lúh cr’ăy ngân pa bhlâng nắc vêy apêê y bác sỹ pa dứah đoọng, pa dứah doọ pay zên cóh 2 c’moo, cắh bil muy đồng hân đoo zên. Tước nâu cơy nắc ơy dứah, nắc dzợ vêy Nhà nước bhrợ chính sách zúp zooi ooy kinh tế, azi ắt mamông têêm ngăn bhlâng. Azi bhui har. Chắp hơnh apêê y bác sĩ, chắơ hơnh Nhà nước ơy zúp zooi manuýh jéh k’ăy cơnh azi”.

T’coóh Phạm Đình Liện, Trạm trưởng Trạm Y tế, chr’val Bờ Ngoong, chr’hoong Chư Sê, tỉnh Gia Lai xay moon, pr’lúh cr’ăy phong cóh chr’val nắc ơy choom ta zâl t’bil lơi. Hân đhơ cơnh đêếc, ngành y tế nắc dzợ ta luôn đương zâl cha groong. Đhị 2 bhươl cr’noon phong cóh chr’val, bh’rợ lướt xay moon p’too pa choom lâng khám lêy nắc vêy ta bhrợ têng ta luôn đoọng đơớh bơơn lêy lâng pa dứah đoọng ha manuýh crêê pr’lúh cr’ăy. “Azi công pa choom đoọng ha hệ thống chính trị âng bhươl cr’noon, cơnh ha apêê trưởng cr’noon, t’coóh bhươl, y tế chr’val n’năl ghít đhr’năng âng pr’lúh cr’ăy phong đoọng zâl cha groong liêm choom lấh mơ. Azi công pazum đh’rứah lâng trung tâm zâl cha groong pr’lúh cr’ăy xã hội tỉnh lâng bệnh viện Tuy Hoà, zập c’moo công tước khám lêy cóh đhanuôr đoọng đơớh bơơn lêy pr’lúh cr’ăy phong”.

Ting cơnh t’coóh Nguyễn Đức Bảy, Phó Giám đốc Trung tâm Y tế chr’hoong Chư Sê, tỉnh Gia Lai tơợ bh’rợ khám lêy, zập c’moo đhị zr’lụ chr’hoong bơơn lêy muy bơr cha nắc crêê pr’lúh cr’ăy phong. Vêy đợ bh’rợ đơớh loon, liêm choom, tu cơnh đêếc đợ manuýh crêê pr’lúh cr’ăy đơớh ta bơơn lêy lâng đơớh vêy ta pa dứah. Tơợ đêếc, đhanuôr doọ dzợ lấh k’rang k’pân ooy pr’lúh cr’ăy n’nâu, bhrợ t’váih pr’đơợ đoọng manuýh crêê pr’lúh cr’ăy ắt mamông liêm crêê: “Cóh pazêng c’moo 80, 90 cóh bêl ahay manuýh crêê pr’lúh cr’ăy phong buôn cắh vêy ngai ting ắt đh’rứah, đoọng ắt la lay cóh bhươn cắh cậ cóh crâng nắc cắh cơnh nâu cơy, nâu cơy nắc doọ rau rị dzợ. Tơợ bh’rợ lướt xay moon p’too pa choom ooy pr’lúh cr’ăy phong nắc muy rau cr’ăy choom ng’pa dứah, doọ buôn u trơơi, cóh rau la lua nắc k’đháp pa bhlâng đoọng u choom trơơi, tu cơnh đêếc bh’rợ ắt đh’rứah lâng manuýh k’ăy phong nắc doọ cắh liêm crêê, hân đhơ cóh pr’loọng đông công cơnh đêếc”.

Xa nay bh’rợ zâl cha groong pr’lúh cr’ăy phong đhị chr’hoong Chư Sê, tỉnh Gia Lai nắc vêy ta bhrợ têng liêm choom tơợ vel đong. Pr’lúh cr’ăy phong doọ dzợ rau k’pân pa bhlâng lâng pazêng bhươl cr’noon cr’ăy phong nắc dưr váih k’tiếc liêm đoọng zập ngai ắt mamông bhrợ cha. K’coon ta đhi cóh pazêng bhươl cr’noon phong nắc bơơn lướt học lâng bh’rợ lướt bhrợ cha nắc công cơnh apêê n’lơơng cóh xã hội./.

Chung tay đẩy lùi bệnh phong ở buôn làng

                                                                                                                         PV VOV

Tại Tây Nguyên, bệnh phong từng là nỗi khiếp sợ của bà con ở các buôn làng. Những người bị bệnh phong bị kỳ thị, bị cách ly khỏi cộng đồng. Nhưng nay, nhờ chương trình phòng chống bệnh phong được triển khai có hiệu quả, những người từng mắc bệnh phong đã có thể sống hòa nhập với cộng đồng.

        Ông Đinh Gác, dân tộc Ba Na, làng Quái, xã Bờ Ngoong, huyện Chư Sê, tỉnh Gia Lai, năm nay đã hơn 80 tuổi. Ông bị bệnh phong hơn nửa thế kỷ trước và bị dân làng kỳ thị, xa lánh, trong hàng chục năm trời. Sau giải phóng, những năm tháng bị kỳ thị mới chấm dứt khi ông được các y bác sĩ địa phương chữa khỏi Căn bệnh quái ác. Mặc dù di chứng của bệnh vẫn còn nhưng ông đã có thể sống vui vẻ, hòa nhập với cộng đồng, lấy vợ, sinh con. Đến nay, ông vẫn thường xuyên được các y bác sĩ của xã và huyện đến thăm khám, cấp thuốc đều đặn, nên dù tuổi đã già sức khỏe của ông vẫn rất tốt:“Tôi cảm ơn các y bác sĩ nhiều lắm.  Nhờ các y bác sĩ mà tôi khỏi bệnh và còn được thăm khám thường xuyên, thuốc thang thường xuyên nữa. Nhà nước cũng có chính sách hỗ trợ tiền hàng tháng, cuộc sống của tôi những năm qua rất ổn định, sức khỏe rất tốt.”

       Làng Jri, xã Bờ Ngoong còn được gọi là làng phong vì trong làng từng có rất nhiều người mắc bệnh này. Cũng như nhiều làng phong khác, trước đây dân làng bị kỳ thị, xa lánh nhưng giờ thì mọi người đã có thể sống hòa nhập khi đã được chữa khỏi bệnh. Hơn chục phụ nữ lớn tuổi trong làng vẫn còn những di chứng rất nặng nề, có người cụt hết cả ngón tay, ngón chân, mất cả mũi, dẫu vậy với sự quan tâm của chính quyền, ngành chức năng và cộng đồng, họ vẫn sống vui vẻ, lạc quan. Bà Đinh Hok,  làng Jri, cho biết, các chính sách hỗ trợ của nhà nước dành cho người dân tộc thiểu số, cho người tàn tật, người mắc bệnh phong đã giúp bà con ổn định cuộc sống: “Tôi bị bệnh phong từ nhỏ và bị bệnh khá nặng rồi được các y bác sĩ chữa cho, chữa miễn phí 2 năm, không mất một đồng tiền nào. Đến nay đều khỏi bệnh rồi, lại được Nhà nước có chính sách hỗ trợ kinh tế nữa, chúng tôi đều sống yên ổn. Chúng tôi rất mừng. Cảm ơn các y bác sĩ, cảm ơn Nhà nước đã giúp đỡ bệnh nhân như chúng tôi.”

        Ông Phạm Đình Liện, Trạm trưởng Trạm Y tế, xã Bờ Ngoong, huyện Chư Sê, tỉnh Gia Lai cho biết, bệnh phong ở xã đã hầu như được thanh trừ. Tuy vậy,  ngành y tế vẫn rất cẩn trọng. Tại 2 “làng phong” ở xã, công tác tuyên truyền và khám sàng lọc vẫn được tổ chức thường xuyên để sớm phát hiện và điều trị cho những người bị bệnh: “Chúng tôi tập huấn cho hệ thống chính trị của thôn như thôn trưởng, già làng, y tế thôn, y tế xã nắm chắc triệu chứng của bệnh phong để phòng trừ tốt. Chúng tôi cũng phối hợp với trung tâm phòng chống bệnh xã hội tỉnh và bệnh viện Tuy Hòa, hàng năm cũng lên khám sáng lọc toàn dân để phát hiện sớm bệnh nhân phong.”

       Theo ông Nguyễn Đức Bảy, Phó Giám đốc Trung tâm Y tế huyện Chư Sê, tỉnh Gia Lai qua công tác khám sàng lọc, mỗi năm trên địa bàn huyện phát hiện một vài trường hợp mắc bệnh phong. Có sự chủ động, tích cực nên các trường hợp này đều phát hiện sớm và nhanh chóng được chữa khỏi. Qua đó, cộng đồng không còn lo sợ loại bệnh này, tạo điều kiện để  người từng bị bệnh sống hòa nhập: “Những năm thập niên 80, 90 trở về trước bệnh nhân phong thường bị đối xử, đưa ra ngoài vườn hoặc rừng xích chứ không như bây giờ, bình thường rồi. Qua quá trình tuyên truyền về bệnh phong là một bệnh chữa được, khó lây, ít lây, trên thực tế rất khó lây nên sự tiếp xúc với bệnh nhân phong bây giờ kể cả trong gia đình rất gần gũi bình thường.”

      Chương trình phòng chống bệnh phong tại huyện Chư Sê, tỉnh Gia Lai đã được thực hiện tốt ngay từ cơ sở. Bệnh phong đã không còn là nỗi ám  ảnh và những làng phong cũng dần trở thành đất lành để mọi người sinh cơ-lập nghiệp. Con em ở các làng phong được học hành và có cơ hội lập thân lạp nghiệp như bao người khác trong xã hội./.