Cóh pazêng t’ngay n’nâu, đhanuôr cr’noon A Xăng, chr’val Thượng Long, chr’hoong Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế đh’rứah chô ooy Gươl đoọng đương hơnh déh Tết Nguên đán Kỷ Hợi 2019. Zập ngai lứch xấp n’đoóh đợ a doóh t’mêê lâng đợ cha năm la liêm. Xang bh’rợ bhuốih a bhô dang âng t’coóh bhươl, đhanuôr nắc tơớp cha cha a ộm, prá xay room kiêng rau pr’đoọng ha zập ngai. Đh’rứah lâng xa nul âng chiing, ch’gâr chr;val chr’đhô cóh prang da ding k’coong Trường Sơn nắc apêê pân juýh pân đil la liêm, k’rơ tân tung da dặ, ng’lêy liêm pr’hay pa bhlâng. T’coóh bhươl Ra Pát Groóc, cr’noon A Xăng, chr’va Thượng Long, chr’hoong Nam Đông xay moon: Hơnh déh Đảng, hơnh déh hân noo ha pruốt room kiêng đhanuôr vêy rau cha, vêy rau đắh, cắh ngai cắh vêy tết, room kiêng đhanuôr đoàn kết, bhrợ pa dưr pr’ắt tr’mông t’mêê. Lâng c’la đoo nắc room kiêng vêy bấc c’rơ đoọng boon pa choom rau chr’nắp pr’hay văn hoá acoon cóh đoọng ha lang p’niên: “Acu room kiêng nắc h’cơnh choom vêy bấc c’rơ, boon đương cha bấc hân noo Tết, vêy c’rơ đoọng vốch ooy crâng ta boon a chim a đhắh, ta bơơn đác g’dợ, lâng room kiêng nắc bơơn pa choom pa lứch đợ văn hoá acoon cóh đoọng ha lang ta đhâm c’mor. Lâng đhanuôr cóh bhươl cr’noon nắc đoàn kết, bhrợ pa dưr pr’ắt tr’mông ting t’ngay váih k’rơ lấh mơ”.

Ảnh: Pơloong Plênh

Đhanuôr cr’noon Cơr Đong, chr’val Thượng Long, chr’hoong Nam Đông công cho ooy Gươl âng cr’noon đoọng đh’rứah cha đắh đợ chr’na đha nắh âng acoon cóh đay, đh’rứah đhưưng n’toong, tân tung, da dặ, lâng room kiêng muy c’moo boo liêm, đhí crêê, ha roo a bhoo chắt váih liêm. T’coóh Ta Rương Bhlắt, manuýh buôn bhrợ têng ch’gâr cóh cr’noon Cơr Đong, chr’val Thượng Long, chr’hoong Nam Đông prá xay ooy cr’noọ cr’niêng room kiêng âng đay cóh pazêng t’ngay c’xêê t’mêê: “Acu công ta luôn p’too pa choom p’niên cóh cr’noon nắc pa choom n’đhưưng n’toong đoọng ng’zư lêy đợ rau chr’nắp pr’hay văn hoá âng acoon cóh, đoọng doọ choom u bil. Xoọc đâu acu dzợ zư đớc đợ chiing, goong, ch’gâr nắc ta câl tơợ Quảng Nam đoọng pa choom ha k’coon ch’chau. Acu room kiêng truyền thống doọ choom bil, cơnh ch’gâr, chiing, goong, zợ âng đhanuôr acoon cóh nắc ng’zư đớc, Gươl công zư lêy lâng pa dưr”.

      Cóh l’lăm ahay đhanuôr Cơ Tu cóh A Lưới cắh vêy đương cha Tết Nguyên đán, đhanuôr nắc đhiệp bhrợ bhiệc bhan Aza, nắc ng’cha ha roo t’mêê. Tơợ bêl vêy Đảng, vêy Ava Hồ nắc đhanuôr vêy đương cha Tết cổ truyền. Đoọng ra văng cha Tết đhanuôr buôn lướt ooy crâng ta bơơn a chim a đhắh, r’véh r’đoong, lướt ooy k’ruung ta bơơn a xiu, ra văng đớc ch’néh đêệp hor ch’na, bhrợ cuốt, búah… lâng đhanuôr công câl p’xoọng bánh kẹo, mứt, bia… đoọng đương hơnh déh ta mooi. Phạm Xuân Hội, ắt cóh cr’noon Liên Hiệp, chr’val Hương Lâm, chr’hoong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế xay moon: Cóh ha dum 3 Tết, xoọc tr’xă bhlưa c’moo t’mêê lâng c’moo ty, đhanuôr công zêệ bhrợ đợ chr’na đha nắh đoọng bhuốih a bhô dang, cóh r’piing âng đhanuôr Cơ Tu nắc vêy cha nụp âng Ava Hồ, ta la cờ k’tiếc k’ruung, xay moon loom luônh chắp hơnh tước ooy Ava lâng ooy k’tiếc k’ruung. Ting cơnh t’coóh Phạm Xuân Hội, rau ng’pa dứah bêl bhuốih Aza công mr’cơnh lâng bh’rợ bhuốih cóh ha dum 30 Tết, nắc lứch xay moon rau cr’noọ cr’niêng ooy c’moo t’mêê đhanuôr nắc k’bhộ ngăn, bhui har cóh tr’nơớp hân noo ha pruốt: “Ơ Giang acu n’năl ơn c’moo ty ơy đoọng ha cu bơơn băn bấc a tứch, bấc a óc, băn t’rí, c’roóc váih bấc, zên bơơn bấc acu đớc cóh tủ, cóh rương. T’ngay đâu acu bhuốih k’dua a bhuục a vuáh, a bhô dang chô đắh a tứch, axiu, a cu bhuốih a bhô đong, a bhô chr’nóh chr’bêết, bh’năn băn tước ooy c’moo t’mêê zúp zooi đoọng ha pr’loong đong cu ma mông k’rơ, băn a tứch, băn a óc, t’rí, c’roóc dưr váih bấc lấh mơ dzợ, bơơn bấc zên, doọ ngai k’ăy k’naanh, zập ngai cóh pr’loong đong lứch lum rau pr’đoọng”.

      Cóh chr’hoong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế Tết Aza công cơnh Tết cổ truyền, nâu đoo nắc bêl đoọng zập ngai cóh pr’loọng đong, bhươl cr’noon pr’liêm, vất lơi đợ rau cắh liêm crêê cóh pr’ắt tr’mông zập t’ngay, đh’rứah đoàn kết bhrợ pa dưr pr’ắt tr’mông k’bhộ ngăn, bhui har. T’coóh Lê Văn Rao, ắt cóh cr’noon Pơr Lếch, chr’val Hương Lâm prá: “C’moo t’mêê acu room kiêng đhanuôr Cơ Tu mamông k’rơ, zập ngai t’bhlâng pa dưr kinh tế t’bil ha ul pa xiêr đharứt. Chr’nắp bhlâng nắc zư lêy, pa dưr đợ chr’nắp văn hoá âng đhanuôr acoon cóh, pa bhlâng nắc apêê lang ta đhâm c’mor…”

      Công cơnh đhanuôr Cơ Tu cóh prang bhươl cr’noon chr’hoong Nam Đông, A Lưới âng tỉnh Thừa Thiên Huế. Cóh pazêng t’ngay tr’nơớp hân noo ha pruốt c’moo t’mêê n’nâu đhanuôr Cơ Tu đh’rứah lâng đhanuôr Gié Triêng, Bh’nong… cóh tỉnh Quảng Nam, thành phố Đà Nẵng nắc lứch đh’rứah đương cha Tết. Đhanuôr chô ooy Gươl đh’rứah n’đhưưng n’toong, n’jứah tân tung da dặ. cha đợ chr’na đha nắh đha hum yêm âng crâng k’coong, ộm đợ chom buáh yêm ch’ngaách. Đh’rứah lâng đêếc nắc bhrợ bh’noóch, prá pr’ma hơnh déh Đảng, hơnh déh hân noo ha pruốt, room kiêng c’moo t’mêê vêy bấc ray pr’đoọng. T’coóh Cơ Lâu Bhlao ắt cóh cr’noon Voong, chr’val Tr’hy, chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam room kiêng bh’rợ xay p’cắh ooy văn hoá, pr’ắt tr’mong âng đhanuôr Cơ Tu bấc lấh mơ dzợ đoọng đợ j’niêng cr’bưn la liêm pr’hay âng đhanuôr acoon cóh nắc chr’val chr’đhô prang k’tiếc k’ruung: “Rơơm kiêng apêê phóng viên báo đài t’bhlâng xay truíh ooy pr’ắt tr’mông âng đhanuôr Cơ Tu tước zập ooy âng k’tiếc k’ruung. Pa bhlâng nắc ooy văn hoá, cơnh t’taanh, đha đhéh, prá pr’ma, bh’noóch… đoọng pazêng rau đơ chr’nắp truyền thống n’nắc vêy ta zư lêy lâng pa dưr k’rơ lấh mơ”./.

Ước vọng đầu năm mới

                                                                                     Hốih Nhàn

Không khí Tết cổ truyền Kỷ Hợi năm 2019 đang tràn ngập khắp mọi miền, từ thành thị đến nông thôn, vùng sâu vùng xa, biên giới- hải đảo, đồng bào dân tộc thiểu số… Những ngày đầu năm mới cũng là dịp để mọi người nhìn lại những việc làm được và chưa làm được của năm cũ và ước vọng vào năm mới với nhiều điều may mắn. Ngày xuân, cũng như các dân tộc anh em khác, đồng bào Cơ Tu ở tỉnh Quảng Nam, Thừa Thiên Huế và thành phố Đà Nẵng, bên cạnh cầu mong sức khỏe, an khang, thịnh vượng cho bản thân, gia đình, mong ước về một tương lai tốt đẹp hơn cho quê hương, đất nước...

          Những ngày này, bà con thôn A Xăng, xã Thượng Long, huỵên Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên- Huế cùng về nhà

 Gươl để đón Tết Nguyên đán Kỷ Hợi năm 2019. Ai cũng khoác lên mình những bộ thổ cẩm mới với những họa tiết trang trí đặc sắc. Sau nghi lễ cúng Giàng của già làng, bà con bắt đầu cùng ăn, cùng uống, chúc tụng nhau những điều may mắn. Hoà vào tiếng trống, tiếng chiêng vang vọng núi rừng Trường Sơn là điệu múa tân tung da dặ của các chàng trai cô gái Cơ Tu mê đắm lòng người. Già làng Ra Pat Groóc, thôn A Xăng, xã Thượng Long, huyện Nam Đông cho biết: Mừng Đảng, đón xuân mong muốn bà con có cái ăn, có cái mặc, không ai không có tết, mong bà con đoàn kết, xây dựng cuộc sống mới. Riêng bản thân ông mong muốn có nhiều sức khoẻ để có thể truyền đạt bản sắc văn hoá của dân tộc cho các thế hệ trẻ: “Tôi ứơc sao có nhiều sức khoẻ, được đón nhiều mùa Tết, có sức khoẻ để vào rừng săn bắt thú rừng, đi lấy mật ong, và mong muốn truyền hết những giá trị văn hoá của dân tộc cho các thế hệ trẻ. Đối với bà con ở thôn bản thì cùng nhau đoàn kết, xây dựng đời sống vật chất và tinh thần ngày càng phát triển đi lên”.

          Bà con ở thôn Cơr Đong, xã Thượng Long, huyện Nam Đông cũng tập trung về Gươl của thôn để cùng thưởng thức những món ăn truyền thống, cùng đánh trống, đánh chiêng, tân tung da dặ, và mong muốn một năm mới mưa thuận, gió hoà, mùa màng tốt tươi. Ông Ta Rương Bhlắt, nghệ nhân chế tác trống ở thôn Cơr Đong, xã Thượng Long, huyện Nam Đông nói về ước muốn của bản thân trong những ngày đầu năm mới: “Tôi cũng thường khuyên bảo thanh niên trong thôn phải tập đánh trống, chiêng để giữ bản sắc văn hoá của dân tộc, để không bị mất đi. Hiện nay tôi vẫn còn lưu giữ những bộ chiêng cũ và mua thêm từ Quảng Nam để truyền dạy cho các cháu. Tôi mong muốn truyền thống không bị mất đi, như trống chiêng, ché của đồng bào dân tộc cần đượclưu giữ, kể cả nhà Gươl cũng cần được giữ gìn và phát huy”.

          Trước đây bà con Cơ Tu ở huyện A Lưới không đón Tết nguyên đán, đồng bào chỉ tổ chức Tết Aza, nghĩa là ăn cơm mới. Từ khi có Đảng, có Bác Hồ thì bà con mới tổ chức ăn Tết cổ truyền. Để ăn Tết bà con thường vào rừng săn các loại thú, hái rau, ra sông bắt cá, chuẩn bị gạo nếp nấu cơm lam, nấu bánh cuốt, làm rượu cần… và bà con còn mua bánh kẹo, mứt, bia… để tiếp đãi khách đến nhà. Ông Lê Xuân Hội, ở thôn Liên Hiệp, xã Hương Lâm, huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế cho biết: Trong đêm 30 Tết, thời khắc giao mùa giữa năm cũ và năm mới, bà con cũng làm mâm cỗ cúng gia tiên, trên bàn thờ của đồng bào Cơ Tu thường có ảnh Bác Hồ và lá cờ Tổ quốc, thể hiện lòng tôn kính đến Bác và tình yêu quê hương đất nước. Theo Ông Lê Xuân Hội, lời khấn cúng trong đêm 30 Tết với khấn cúng Aza không có gì khác nhau, đều thể hiện mong muốn vào năm mới bà con được ấm no, sung túc trong dịp đầu xuân: “Ơ Giàng, tôi biết ơn năm cũ đã phù hộ cho tôi nuôi được nhiều gà, nhiều lợn, nuôi trâu, nuôi bò phát triển, tiền kiếm được nhiều tôi để ở trong tủ, trong rương. Hôm nay tôi cúng mời ông bà tổ tiên ăn thịt gà, ăn cơm mới, ăn cá, ăn thịt, tôi cúng thần nhà, thần cây trồng, vật nuôi mong sang năm mơi phù hộ cho gia đình tôi mạnh khoẻ, nuôi gà, nuôi heo, trâu, bò phát triển nhiều hơn nữa, kiếm được nhiều tiền, không ai ốm đau, mọi người trong gia đình đều gặp nhiều điều may mắn”.

          Ở huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên- Huế Tết A Za cũng như Tết cổ truyền, đây là dịp để mọi người trong các bản làng bỏ qua những mâu thuẫn, bất đồng trong cuộc sống hàng ngày, cùng nhau đoàn kết xây dựng đời sống ấm no, hạnh phúc. Ông Lê Văn Rao, ở thôn Pơr Lếch, xã Hương Lâm chia sẻ: “Năm mới tôi mong muốn đồng bào Cơ Tu mạnh khoẻ, ai cũng hang say phát triển kinh tế xoá đói giảm nghèo. Đặc biệt là giữ gìn, phát huy những giá trị bản sắc văn hoá của dân tộc, nhất là thế hệ trẻ…”

          Cũng như bà con Cơ Tu ở khắp bản làng ở huyện Nam Đông, A Lưới của tỉnh Thừa Thiên- Huế. Vào những ngày đầu xuân năm mới này ba con Cơ Tu cùng với đồng bào Giẻ Triêng, Bh’noong… ở tỉnh Quảng Nam, thành phố Đà Nẵng đều cùng nhau đón Tết. Bà con về với nhà Gươl cùng đắm chìm với tiếng trống, tiếng chiêng, với điệu tân tung, da dặ, thưởng thức những món ăn mang đậm hương vị của núi rừng, thưởng thức sự nồng nàn của rượu cần. Cùng với đó bà con hát lý, nói lý để mừng Đảng, đón xuân, mong ước năm mới có nhiều điều may mắn. Ông Cơ Lâu Bhlao ở thôn Voong, xã Tr’hy, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam mong muốn công tác quảng bá, tuyên truyền về văn hoá, đời sống của bà con Cơ Tu nhiều hơn nữa để phong tục tốt đẹp của đồng bào lan toả đến khắp mọi miền quê hương đất nước: “Mong muốn các phóng viên báo đài tăng cường tuyên truyền về đời sống vật chất, tinh thần của bà con Cơ Tu đến với mọi miền của đất nước. Nhất là về văn hoá, như đan lát, dệt thổ cẩm, nói lý, hát lý… để những giá trị truyền thống đó được giữ gìn và phát huy hơn nữa”./.