Xoọc đâu, Bài chòi cóh Đà Nẵng nắc dzợ u váih cóh apêê Câu lạc bô hô/hát Bài chòi ty đanh cóh apêê quận Cẩm Lệ, Sơn Trà, Liên Chiểu, Ngũ Hành Sơn. Đhị chr’hoong Hòa Vang, hô/hát Bài chòi nắc vêy bấc đhanuôr kiêng xơợng. Hân đhơ cơnh đêếc, pazêng c’bhúh hô hát Bài Chòi xoọc đâu nắc lứch cóh đhr’năng ma bhrợ, cắh lấh liêm choom. Apêê đoo biểu diễn đoọng crêê cơnh cr’noọ rơơm kiêng nghệ thuật, công cơnh cr’noọ kiêng xơợng lêy văn hoá, văn nghệ âng đhanuôr. Manuýh, pr’đươi, zên bhrợ têng nắc apêê đoo ma chroi đoọng, ha dợ cắh ơy vêy bh’rợ zúp zooi tơợ chính quyền. Tu cơnh đêếc, bấc apêê g’lăng z’hai kiêng bộ môn nghệ thuật Bài Chòi ơy lơi. A moó Nguyễn Thị Lệ, Chủ nhiệm Câu lạc bộ nghệ thuật Bài chòi Sông Yên – Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng xay moon: “Đợ zên zúp zooi âng nhà nước nắc cắh vêy. Pazêng apêê ađhi a moó ting bhrợ têng, a đhi a moó nghệ nhân bấc bhlâng nắc apêê đoo vêy bh’rợ tr’nêng nhâm mâng cóh lơơng. Bh’rợ ting pấh ooy câu lạc bộ nắc tỵ u váih tơợ cr’noọ cr’niêng ng’kiêng môn nghệ thuật Bài chòi lâng kiêng bhrợ pa dưr bh’rợ nghệ thuật n’nâu đoọng ting t’ngay dưr váih k’rơ lâng doọ choom dưr bil cóh ha y chroo. Hân đhơ cơnh đêếc, tu đợ rau bơơn pay pa chô pa bhlâng m’bứi nắc công k’đháp đoọng apêê đoo ting ắt bhrợ đanh đươnh lâng bh’rợ nghệ thuật n’nâu”.

Ting cơnh t’coóh Trần Nhật Bằng, bêl ahay bhrợ Bí thư Quận uỷ Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng nắc Bài Chòi xoọc dưr váih lâng đhr’năng tr’clai bấc cơnh lâng dưr váih cơnh bh’rợ tr’câl tr’bhlêy. Rau bha lâng âng bộ môn nghệ thuật Bài Chòi nắc pr’ắt bh’rợ xã hội, bh’rợ ắt mamông âng đhanuôr Trung bộ. Ha dang bh’rợ n’nâu ta bhrợ cơnh đhr’năng tr’câl tr’bhlêy nắc đợ rau chr’nắp âng đoo tr’xăl cơnh lơơng. Ting cơnh t’coóh Bằng xoọc đâuy, Bài chòi cóh muy bơr zr’lụ đhị Đà Nẵng xoọc ta bhrợ câl tr’câl tr’bhlêy bấc lấh mơ lâng bh’rợ nghệ thuật: “Bài chòi nâu cơy cắh muy hô bài chòi a năm nắc lâng bh’rợ pa câl h’cơnh choom đơớh u lứch. Ha dợ Bài chòi cóh bêl ahay apêê đoo tước xơợng ting cha ớh âng Bài chòi ting bh’rợ vè. Bêl k’nặ pa câl vé nắc vêy ađoo đương p’gớt bhrợ. Cơnh đêếc nắc ng’xay moon, bhrợ đoỌng ha văn học nghệ thuật ting mót nắc bhrợ ha Bài chòi pr’hay lấh mơ, ha dợ nâu cơy tước hô Bài chòi, pa câl vé xang anhi a noo a moó hô tước ặ nắc đơớh chô, tu cơnh đêếc dưr váih cơnh đhr’năng tr’câl tr’bhlêy. Nắc nâu cơy xay bhrợ cơnh ooy, vêy đợ rau ng’pay pa chô nắc ng’pay pa chô cơnh ooy đoọng la lua liêm pr’hay”.

Bấc apêê bhrợ bh’rợ pa chắp ch’mêết lêy nghệ thuật Bài Chòi xay moon, zập c’moo thành phố Đà Nẵng nắc bhrợ têng bấc bh’rợ tr’thi ooy Bài Chòi n’jứah bhrợ t’váih tang cha ớh đoọng ha apêê nghệ sĩ, n’jứah k’đơơng đhanuôr lâng ta mooi tước pấh. Lấh n’nắc, Ngành Văn hoá nắc bhrợ têng bh’rợ tr’thi xrặ cr’liêng pr’hát t’mêê đoọng ha Bài Chòi lâng pazêng bh’rợ kịch Bài Chòi. Bh’rợ zư lêy lâng pa dưr chr’nắp c’kir Bài Chòi nắc pa têết lâng bh’rợ du lịch. Cóh pazêng c’moo đăn đâu, thành phố Đà Nẵng ơy đơơng Nghệ thuật Bài Chòi xiêr ooy phố, bhrợ bấc ta mooi du lịch kiêng lêy xơợng. P’căn Đặng Thị Kim Thoa, Phó Chủ nhiệm khoa Du lịch, Trường Đại học Đông Á Đà Nẵng xay moon, pazêng zr’lụ du lịch đhị thành phố Đà Nẵng nắc choom p’cắh video, băng đĩa, sách cắh cậ hát bhrợ cóh rau la lua âng bh’rợ Bài chòi: “Ahêê nắc choom pazum đh’rứah lâng apêê trường pa choom ooy du lịch đoọng bhrợ têng đợ bh’rợ prá xay, hội nghị giao lưu lâng sinh viên. Acu k’noọ nắc choom k’đơơng bấc apêê sinh viên tước pấh. Đoo bêl sinh viên ơy loóih, lêy kiêng, vêy cơnh ahêê nắc bơơn đợ apêê a noo hiệu, a moó hiệu cóh lang apêê sinh viên n’nắc. Vêy cơnh c nắc đợ manuýh đoọng ha hêê pa dưr liêm choom Bài chòi k’rơ lấh mơ”./.

Đà Nẵng bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật Bài chòi:

Khó khăn và thách thức

                      PV Phương Cúc/VOV miền Trung

Những năm gần đây, thành phố Đà Nẵng đặc biệt quan tâm đến công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản Bài chòi. Tuy vậy, công tác này đang gặp nhiều khó khăn, cần có những giải pháp phù hợp trước mắt và lâu dài. 

  Hiện nay, Bài chòi ở Đà Nẵng tồn tại chủ yếu dưới hình thức các Cậu lạc bộ hô/hát Bài chòi dân gian ở các quận Cẩm Lệ, Sơn Trà, Liên Chiểu, Ngũ Hành Sơn. Tại huyện Hòa Vang, hô/hát Bài chòi nhận được sự yêu mến của đại bộ phận người dân. Thế nhưng, hầu hết các nhóm/đội hô hát Bài Chòi hiện nay đều mang tính tự phát, không chuyên. Họ biểu diễn chủ yếu để thỏa niềm đam mê nghệ thuật, cũng như phục vụ nhu cầu thưởng thức văn hóa, văn nghệ của người dân. Nhân lực, cơ sở vật chất, kinh phí thực hiện đều do nhóm hát tự lo mà chưa có bất kỳ sự hỗ trợ nào từ chính quyền. Vì vậy, nhiều nghệ nhân đam mê bộ môn nghệ thuật Bài Chòi đã bỏ nghề. Chị Nguyễn Thị Lệ, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Bài chòi Sông Yên - Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng bày tỏ: “Nguồn kinh phí hỗ trợ của nhà nước là hoàn toàn không có. Những anh chị em cộng tác viên, anh chị em nghệ nhân đa số người ta đều có công việc ổn định bên ngoài. Việc tham gia câu lạc bộ chỉ xuất phát từ niềm đam mê môn nghệ thuật Bài chòi và muốn khôi phục lại loại hình nghệ thuật này để ngày càng phát triển và tránh sự mai mọt trong tương lai. Tuy nhiên vì nguồn thu quá thấp thì cũng rất là khó để níu chân người ta tham gia lâu dài hơn với loại hình nghệ thuật này”.

Theo ông Trần Nhật Bằng, nguyên Bí thư Quận ủy Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng thì Bài chòi đang bị pha tạp và thương mại hóa. Bản chất của bộ môn nghệ thuật Bài chòi là tập quán xã hội, phương thức sinh hoạt của người dân Trung bộ. Nếu loại hình nghệ thuật này bị thương mại hóa thì tính chất của nó dễ biến đổi. Theo ông Bằng, hiện nay, Bài chòi tại một vài nơi ở Đà Nẵng đang mang tính thương mại hóa nhiều hơn là tính nghệ thuật: “Bài chòi bây giờ chỉ hô bài chòi không và bán vé cho nhanh. Chứ Bài chòi ngày xưa họ tới nghe phụ họa của Bài chòi nó vè. Trước khi bán vé thì có anh phụ họa. Thì cái đó là tuyên truyền, làm cho văn học nghệ thuật đưa vào làm sinh động Bài chòi lên, chứ bây giờ tới hô Bài chòi, bán vé xong anh chị hô tới rồi về liền, thành ra nó thương mại đi. Mà giờ phải tính sao đó, có thu nhưng phải thu sao cho đẹp”.

Nhiều nhà nghiên cứu nghệ thuât Bài chòi cho rằng, hàng năm thành phố Đà Nẵng nên tổ chức nhiều hội thi về Bài chòi vừa tạo sân chơi cho các nghệ sĩ, vừa thu hút người dân và du khách tham gia. Ngoài ra, Ngành Văn hóa nên tổ chức các cuộc thi sáng tác lời mới cho Bài chòi và các vở kịch Bài chòi. Việc bảo tồn và phát huy gia trị di sản Bài chòi cần gắn với phát triển du lịch. Những năm gần đây, thành phố Đà Nẵng đã đưa Nghệ thuật Bài chòi xuống phố, gây sự chú ý khá tốt đối với khách du lịch. Bà Đặng Thị Kim Thoa, Phó Chủ nhiệm khoa Du lịch, Trường Đại học Đông Á Đà Nẵng cho rằng, các điểm du lịch trên địa bàn thành phố Đà Nẵng nên giới thiệu video, băng đĩa, sách hoặc diễn xướng thực tế loại hình Bài chòi: “Chúng ta có thể liên kết với các trường đào tạo về du lịch để tổ chức những buổi tọa đàm, chương trình, hội nghị giao lưu với sinh viên. Tôi tin là nó có thể thu hút đối với sinh viên. Mà khi sinh viên quen rồi, thấy thích thú rồi, biết đâu chúng ta sẽ tìm được những anh hiêu, cô hiệu ngay trong tầng lớp sinh viên đó. Biết đâu lại là nguồn để chúng ta phát huy hiệu quả Bài chòi một cách tốt nhất”./.