Toọm Tấc nắc acoon toọm ga mắc bhlâng zr’lụ Mường Tấc – Phù Yên, n’juối dal z’lấh bấc chr’val, tơợ Huy Thượng, Huy Tân, Quang Huy, tước Tườn Phù, Gia Phù, Tường Thượng…xang nắc vêy chô n’tóh ooy k’ruung Đà.  Toọm đác Tấc tơợ đanh coong bơơn p’ma moon cơnh  bêệ bhai liêm  l’boọt ga ving m’pâng clung Mường Tấc tr’haanh cơnh lâng n’juông pr’hát “ a vị Mường Va, a xiu  toọm Tấc”. A coon toọm liêm t’viêng n’nâu cắh muy moọt ooy pr’hát xa nul, nắc dzợ p’têệt lâng pr’ặt tr’mông tơợ bấc lang đha nuôr cóh đâu. T’coóh Đinh Văn Mờ, lấh 70 c’moo, ặt cóh vel Úm, chr’val Huy Thượng, chr’hoong Phù Yên đoọng năl: “Bêl a hay dzợ tứi a cu buoon tước toọm Tấc bơơn a xiu lâng a ma, zấp bêl công bơơn bấc bhlâng a xiu. Đợ n’nâu a hay dưr pậ, tước bêl đha đhâm, zấp bêl boo túh nắc lướt đắc đớc a ruung, lái. Vêy bêl lướt t’xí nắc công bơơn 2 tước 3 cân a xiu.”

Toọm Tấc nắc đhị ma mông âng bấc  râu a xiu, cơnh a xiu Pa Chát; a xiu Pa Đo; a xiu Pa Canh; cắh cậ a xiu Pa Khính … N’đhơ cơnh đêếc, râu chr’nắp nắc apêê a xiu n’nâu k’dâng lêy cắh tước đh’nớc la lay, nắc muy bơơn moon đh’nớc za zum nắc a xiu Tấc. Đợ a xiu toọm Tấc buôn p’nong liêm, boóp vil, vêy a coon k’tứi mơ cr’đooi têy, acoon pậ công đhêêng lấh tra bơr .

A xiu Tấc  buôn úh bhrợ bấc râu ch’na, bấc bhlâng nắc a xiu đhoóh, a xiu bóh, pa đing,… Cơnh lâng a xiu  đhoóh, bêl bhrợ, apêê đoo ruốch pa liêm luônh, xang n’nắc t’moọt apêê zr’ma cơnh a moọt, ch’hêêng, bhlăng xi, a hứ, prớ, bhoóh, mì chính… moọt ooy luônh a xiu, xang nắc pó lâng ha la prí, a riết t’moọt đhoóh; công veye bêl apêê đoo lúc zr’ma xang nắc chró m’bứi pr’nung ch’nêếh, m’bứi a dul xrắt pa nhar, xang nắc tôm  lâng ha la prí, a riết đhoóh, cắh cậ bóh cóh ta pêếh dâng 50 phút nắc a xiu chêện. Cơnh lâng a xiu toọm Tấc pa đing . bêl a xiu chêện buôn vêy đha hum, lêệ lâng n’hang a xiu zêng ca crum; bêl đắh vêy râu ca blết, bặ… A moó Nguyễn Thị Hồng Phương, muy t’mooi tước tơợ Hà Nội xay moon bêl bơơn đắh a xiu toọm Tấc: “A cu pa bhlâng xơợng yêm bêl đác a xiu toọm Tấc cóh Phù Yên. U vêy đha hum yêm, ca blết… pa bhlâng nắc a xiu Tấc cha lâng a vị đhoóh lâng tụ lâng chẩm chéo âng đha nuôr Thái nắc pa bhlâng yêm mặ mơ lơợn a cọ.”

A xiu Tấc xoọc cắh dzợ bấc, tu toọm đác Tấc cắh dzợ bấc cơnh a hay.

Đoọng zư đớc a xiu cốh toọm n’nâu, công cơnh zư đớc, pa dưr ch’na đh’nắh âng acoon cóh tợo a xiu Tấc, ngành văn hóa chr’hoong Phù Yên  xoọc xay bhrợ bấc c’lâng bh’rợ liêm la lua. P’căn Đinh Thị Ngân, Trưởng phòng Văn hóa chr’hoong Phù Yên  đoọng năl: “A zi ta luôn p’too moôn đha nuôr nắc đha nuôr choom t’bơơn a xiu lâng bấc cơnh, cơnh lâng lái, zi nấc, cắh cậ ha béh… N’đhơ cơnh đêếc, đha nuôr cắh choom t’bơơn a xiu lâng kích điện cắh cậ t’boọl c’chêệt, tu cơnh đêếc bhrợ nha nhự toọm đác, bơr cớ bhrợ cơnh đêếc buôn cr’đơơng tước cắh choom lạc vaih âng a xiu, ooy đanh đươnh a xiu cóh đâu buôn xrướt bil.”

Tước zấp đoo đong  cha cha n’đoo cóh Phù Yên, cắh cậ tỉnh Sơn La, t’mooi coong choom t’đang moon ha đay a xiu toọm Tấc. Đoọng, pr’zớc vêy cắh choom ha vil bêl âi muy chu bơơn cha đắh đợ đh’nắh n’nâu./.

Độc đáo món cá suối Tấc Phù Yên, Sơn La

                                                                   Thu Thùy

Mường Tấc, Phù Yên không chỉ là vùng đất có cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, xứ sở của những câu Đang, câu Ví trữ tình, mà còn được biết đến là nơi có nhiều món ăn mang đậm hương vị núi rừng, được nhiều du khách đặc biệt ưa thích. Nổi bật là món cá suối Tấc, tiếng Thái gọi là “Pa nặm Tấc”.

Suối Tấc là con suối lớn nhất vùng Mường Tấc - Phù Yên, trải dài qua địa phận nhiều xã, từ Huy Thượng, Huy Tân, Quang Huy, tới Tường Phù, Gia Phù, Tường Thượng… trước khi đổ ra sông Đà. Dòng suối Tấc từ lâu vẫn được ví như dải lụa mềm uốn lượn giữa cánh đồng Mường Tấc, nổi tiếng với câu ca “Cơm mường Va, cá suối Tấc”. Con suối trong xanh hiền hòa này không chỉ đi vào thơ ca, mà còn gắn liền với cuộc sống, sinh hoạt từ bao đời của mỗi người dân nơi đây. Ông Đinh Văn Mờ, hơn 70 tuổi, ở bản Úm, xã Huy Thượng, huyện Phù Yên cho biết: “Ngày xưa lúc còn nhỏ tôi hay ra suối Tấc bắt cá cùng bố mình, lúc nào cũng bắt được rất nhiều cá. Sau này lớn lên, đến lúc trưởng thành, hôm nào mưa lũ thì rất vó ra cất. Có hôm đi một lúc thôi cũng được 2 đến 3 cân cá.”

Suối Tấc là nơi trú ngụ của rất nhiều loại cá, như cá Pa Chát (có hình dáng khá giống cá giếc ở đồng bằng); cá Pa Đo (có thân mình đen, dài, mồm cá nằm ở phía dưới); cá Pa Canh (thân hình thuôn đều, rất đẹp, sau mang có màu xanh, các vây dưới màu hồng nhạt); hay cá Pa Khính (có 1 sọc vẩy đen chạy dài từ đầu đến đuôi)… Tuy nhiên, điều đặc biệt là các loại cá này dường như không được biết đến với tên riêng, mà thường chỉ được gọi tên chung là cá suối Tấc. Những con cá suối Tấc thường tròn lẳn, miệng tròn vo, có con nhỏ như ngón tay út, con to cũng chỉ nhỉnh hơn 2 ngón tay.

Cá suối Tấc thường được chế biến thành nhiều món, phổ biến nhất là cá xôi, cá nướng, cá chiên, pịa cá…Với món cá xôi, khi chế biến, người ta sẽ làm sạch cá, mổ cá để vứt bỏ mật và ruột, sau đó nhồi các gia vị như mắc khén, rau thơm, lá húng, củ sả, gừng, ớt, bột canh, mì chính…vào bụng cá, rồi gói lá chuối cho vào đồ xôi; cũng có khi người ta ướp các gia vị xong rồi thêm một chút bột gạo, một chút hoa chuối thái nhỏ, rồi gói cá lại bằng một lớp lá chuối đem xôi, hoặc nướng trong tro bếp củi nóng khoảng 50 phút thì cá chín. Với món cá suối Tấc chiên, khi cá chín thường có mùi thơm lừng, cả thịt và sương cá đều giòn tan; khi ăn có vị bùi bùi, thịt ngọt, ngậy và săn…Chị Nguyễn Thị Hồng Phương, một du khách từ Hà Nội chia sẻ cảm nhận khi được thưởng thức món ăn từ cá suối Tấc: “Tôi thực sự ấn tượng khi được thưởng thức món cá suối Tấc ở Phù Yên. Nó có vị rất thơm ngon, ngậy và ngọt thịt…. Đặc biệt ăn các món cá suối Tấc với xôi nếp và chấm với chẩm chéo của đồng bào Thái thì thật sự không thể chê vào đâu được.”

Cá suối Tấc hiện không còn nhiều, bởi nguồn nước trên dòng suối Tấc không còn dồi dào như trước.

Để lưu giữ nguồn cá trên suối này, cũng như lưu giũ, phát huy món ẩm thực truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc từ cá suối Tấc, ngành văn hóa huyện Phù Yên đang triển khai nhiều giải pháp thiết thực. Bà Đinh Thị Ngân, Trưởng phòng Văn hóa huyện Phù Yên cho biết: “Chúng tôi thường xuyên tuyên truyền vận động nhân dân là bà con có thể bắt cá bằng nhiều hình thức, như đánh lưới, đi xúc bằng cái xúc, hoặc đi câu… Tuy nhiên, bà con không nên bắt cá bằng kích điện, hoặc duốc cá bằng các lá độc, vì như thế gây ô nhiễm nguồn nước, hai là làm như thế sẽ ảnh hưởng đến nguồn sinh trưởng, phát triển của cá suối Tấc, về lâu dài nguồn cá ở đây sẽ bị cạn kiệt.”

        Đến bất cứ nhà hàng nào ở Phù Yên, hay tỉnh Sơn La, du khách cũng có thể gọi cho mình món cá suối Tấc. Để rồi, bạn sẽ không thể quên sau khi đã một lần được thưởng thức món ẩm thực đặc sắc này./