Cr’chăl đâu lấh mưy c’xêê, t’coóh B’đam Minh cóh vel 3, chr’val Đông Giang, chr’hoong Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận bhui har hơnh déh bêl lêy k’noọ 3 hécta a’bhoo âng đông đay dưr váih liêm bấc lâng nắc ặt đương vêy mưy hân noo pa chô bấc. Hân đhơ cơnh đêếc tước t’ngay bơơn bhrợ, hân đhơ k’tiếc chóh a’bhoo zêng dưr váih p’lêê liêm, nắc cung m’bứi cr’liêng, lấh mơ nắc vêy đoo cắh váih ma cr’liêng n’đoo ột: “Acu k’noọ nắc tu boo la lấh bấc nắc cắh mặ dưr váih, bhiệc chóh bhrợ cung tr’cơnh a’năm. Tu m’ma PAC 999 cóh bao bì xrặ m’ma mặ zâng lâng p’răng boo nắc lêy đợ t’tưn dưr váih pr’lúh cr’ay, bil bal zêng. Cơnh pr’loọng đông zi bấc c’moo l’lăm ahay lấh k’zệt tấn, ha dợ c’moo đâu nắc xiêr k’noọ 60-70%, dzợ mơ 5, 6 tấn hơơn ặ”.

Cung cắh vêy z’zăng lấh mơ pr’loọng đông t’coóh B’Đam Minh cóh vel 3, pr’loọng đông p’căn K’thị Đa cóh vel 6 chr’val Đông Giang c’moo đâu cung vêy mưy hân noo a’bhoo cắh liêm crêê. A’ngắh Đa k’ay loom moon, hân noo a’bhoo c’moo đâu trung tâm dịch vụ k’coong ch’ngai âng tỉnh apêê k’rong đoọng m’ma, phân bón, zên pr’đươi pr’dua. Zêng lêy zâp pr’loọng cóh vel zêng chóh. C’moo đâu bh’nơơn bơơn bhrợ cắh bấc, zâp p’lêê a’bhoo nắc zêng ma hư zớch, a’ngắh Đa nắc chấc lướt chơớih bơơn ting cr’liêng mưy đơơng chô: “Cóh đông chóh 2 hécta, k’rong bhrợ lêy pay ứng phân lâng m’ma cung lấh 40 ực ơy. A’bhoo xoọc đâu zêng ma xrắh hư. Tu la lấh boo cắh cậ tu m’ma a’bhoo cung cắh năl râu tu dzợ. M’ma cóh đông chóh nắc PAC 999. Đông cung bơơn bhrợ, cr’liêng zêng ma xrắh hư, cắh váih râu rị”.

Cắh mưy pr’loọng đông a’ngắh Đa, t’coóh Minh, k’ha riêng đhị ha rêê chóh a’bhoo âng đợ pr’loọng đông lơơng cóh chr’val Đồng Giang cung zêng cơnh đêếc.  Ting cơnh t’coóh K’Văn Vền, Phó Chủ tịch UBND chr’val Đồng Giang, chr’hoong Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận, vel đông xoọc lêy cha mêết, xay moon đợ mơ bil hư ooy hân noo nâu. Tước đâu nắc ơy vêy 51 pr’loọng lâng k’tiếc chóh 67,6 hécta bil hư, bấc lêy nắc m’ma PAC 999. Ha dợ phòng Nông nghiệp lâng padưr pa xớc vel bhươl, Trung tâm zư lêy tơơm chr’nóh chr’hoong Hàm Thuận Bắc xang lêy cha’mêết, xay moon đhr’năng bh’rợ nắc ơy vêy xay moon pr’lứch nắc tu m’ma a’bhoo PAC 999 cắh mặ zâng lâng plêệng k’tiếc cắh liêm crêê. T’coóh K’Văn Vền đoọng năl: “Xang bêl bhrợ bhiệc cung cơnh chấc lêy năl pa xoọng cr’noọ cr’niêng âng đhanuôr nắc 2, 3 pr’loọng cung zr’nắh k’đhạp đắh bhiệc chroót zên k’rong bhrợ ứng l’lăm. C’moo đâu bil bal tơợ 70-80%. Cơnh c’moo l’lăm pa chô 12 tấn, hân đhơ cơnh đêếc, c’moo đâu nắc dzợ 4 tấn. Ooy chr’val nắc cung ơy vêy k’đươi moon lâng UBND chr’hoong, UBND tỉnh vêy c’lâng bh’rợ lêy zooi zúp đhanuôr”.

Ting cơn Trung tâm Dịch vụ k’coong ch’ngai tỉnh Bình Thuận-đơn vị k’rong bhrợ ứng l’lăm phân, m’ma, pr’đươi pr’dua bhrợ têng lâng cal pay bh’nơơn pr’đươi đoọng ha đhanuôr acoon cóh zr’lụ k’coong ch’ngai cóh vel đông tỉnh, c’moo 2018 đơn vị k’rong bhrợ ứng l’lăm 2.000 hecta a’bhoo lai lâng k’noọ đợc nắc câl 7.000 tấn a’bhoo lai thương phẩm. Hân đhơ cơnh đêếc, tu bil hư bấc, nắc tước đâu Trung tâm mưy lêy chấc câl lấh 4.000 tấn a’bhoo lâng zên pa câl tơợ 3.300 tước 3.600 đồng đhị mưy ký. T’coóh Nguyễn Văn Chi, Gíam đốc Trung tâm Dịch vụ k’coong ch’ngai tỉnh Bình Thuận moon: “C’moo đâu plêệng k’tiếc dưr váih zâp cơnh cắh liêm choom cắh vêy mưy cóh Hàm Thuận Bắc, nắc cóh Hàm Thuận Nam, Bắc Bình cung bil hư bấc. L’lăm nắc zooi zúp đhanuôr lâng bhiệc âng đơơng pa câl zêng, pa câl ha mơ nắc chroót zên ha đhanuôr mơ đêếc. Ha dợ ooy t’tưn nắc ha dang pr’loọng n’đoo bơơn bhrợ cắh zâp chroót nợ nắc đắh trung tâm cung k’đươi moon lêy đoọng cha’groong nợ. C’moo t’tưn nắc k’rong đoọng cớ ha đhanuôr đoọng apêê váih zên chroót nợ nhà nước”.

Lâng đhanuôr acoon cóh k’coong ch’ngai tỉnh Bình Thuận, a’bhoo lai nắc tơơm chr’nóh âng đơơng bh’nơơn bấc. Bhiệc bhrợ têng a’bhoo nắc đhanuôr cung xoọc lêy zâng lâng ha ul zr’nắh. Hân đhơ năl p’răng boo dưr váih zâp cơnh nắc bhrợ cắh liêm crêê tước bhiệc bhrợ têng âng đhanuôr, nắc chất lượng m’ma chr’nóh cung lêy bơơn bhrợ pa liêm. Vêy cơnh đâu nắc vêy choom rơơm pa xiêr đợ râu cắh pr’đoọng, zúp đhanuôr k’rêệm loom bhrợ têng cha, têêm ngăn pr’ắt tr’mung./.

Đồng bào dân tộc vùng cao Bình Thuận “đắng lòng” mùa bắp

                                         PV Jasi

Trong những ngày qua, nhiều bà con  người dân tộc K' Ho vùng cao tỉnh Bình Thuận đắng lòng khi nhìn những trái bắp đến ngày thu hoạch mà hạt lép xẹp, năng suất rất thấp, thậm chí có hộ mất trắng. Cuộc sống của đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao tỉnh Bình Thuận vốn dĩ đã khó, nay càng khó hơn khi rẫy bắp là nguồn thu nhập chính đã bị thất thu.

Cách đây hơn một tháng, ông B’Đam Minh ở thôn 3, xã Đông Giang, huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận còn hớn hở khi nhìn thấy gần 3 ha  bắp của nhà mình phát triển tốt và trông chờ sẽ có một mùa bắp bội thu. Song đến ngày thu hoạch, dù diện tích trồng bắp đều cho trái, nhưng lại ít hạt, thậm chí có trái không có hạt nào:  “Tôi nghĩ chắc là do mưa nhiều quá nên nó không chịu thôi còn kỹ thuật trồng như nhau hết. Tại vì giống PAC 999 trên bao bì ghi giống chịu hạn mà năm nay do mưa nhiều nên lúc trổ cờ phun râu thì nó bị bệnh, nên thất thu nhiều. Như hộ tôi mấy năm trước được mười mấy tấn, còn năm nay giảm gần 60-70%, còn có 5-6 tấn”.

Cũng không khá hơn gia đình ông B’Đam Minh ở thôn 3, gia đình bà K’Thị Đa ở thôn 6 xã Đông Giang năm nay cũng có một mùa bắp “lạt”. Bà Đa than phiền: “Vụ bắp năm nay Trung tâm dịch vụ miền núi tỉnh họ đầu tư giống, phân bón, tiền vật tư. Hầu hết các hộ trong làng đều trồng. Năm nay năng suất không cao, các trái bắp bị hỏng hết không có hạt, bà Đa chỉ đi mót được một ít đem về”: “Ở nhà trồng 2ha, đầu tư ứng trước phân, giống cũng hơn 40 triệu đồng. Bắp giờ này thúi hết rồi. Do mưa quá hay do giống bắp cũng không biết nữa. Giống ở nhà trồng là giống PAC 999. Nhà cũng thu hoạch rồi, trái thúi hết, không có hạt”.

Không chỉ riêng nhà bà Đa, ông Minh, hàng trăm héc ta rẫy trồng bắp của những hộ dân khác trong xã Đồng Giang cũng rơi vào tình cảnh tương tự.  Theo ông K’Văn Vền, Phó Chủ tịch UBND xã Đông Giang, huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận, địa phương đang tiến hành rà soát, thống kê thiệt hại trong mùa vụ này. Đến nay, đã có 51 hộ với diện tích trồng 67,6 héc ta bị thiệt hại, đa số là giống PAC 999. Còn Phòng NN và PTNT, Trung tâm Bảo vệ thực vật huyện Hàm Thuận Bắc, qua kiểm tra, đánh giá tình hình  đã có kết luận là do giống bắp PAC 999 mẫn cảm với thời tiết. Ông K’Văn Vền cho biết: “Sau khi làm làm việc cũng như tìm hiểu thêm tâm tư nguyện vọng của bà con thì một số hộ cũng rất khó khăn trong việc chi trả tiền đầu tư ứng trước. Năm nay thiệt hại từ 70-80%. Như năm ngoái thu hoạch được 12 tấn nhưng năm nay còn 4 tấn. Về gốc độ của xã cũng đã có kiến nghị với UBND huyện, UBND tỉnh có hướng hỗ trợ một phần nào đó cho bà con”.

Theo Trung tâm Dịch vụ miền núi tỉnh Bình Thuận – đơn vị đầu tư ứng trước phân, giống, vật tư sản xuất và thu mua nông sản cho đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao trên địa bàn tỉnh, năm 2018 đơn vị đầu tư ứng trước 2.000 ha bắp lai và dự kiến thu mua 7.000 tấn bắp lai thương phẩm. Tuy nhiên do bị thiệt hại, nên đến nay Trung tâm chỉ thu mua được hơn 4.000 tấn bắp với giá giao động từ 3.300 đến 3.600 đồng/kg. Ông Nguyễn Văn Chi, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ miền núi tỉnh Bình Thuận nói: “Năm nay thời tiết diễn biến phức tạp không chỉ riêng gì ở Hàm Thuận Bắc, mà ở Hàm Thuận Nam, Bắc Bình cũng bị thiệt hại. Trước mắt hỗ trợ cho bà con bằng cách chở đi tiêu thụ, bán được bao nhiêu thì trả tiền cho bà con bấy nhiêu. Còn về sau này, nếu hộ nào thu hoạch không đủ trả nợ thì phía trung tâm cũng kiến nghị là đề nghị cho khoanh nợ. Năm sau đầu tư tiếp cho bà con để có vốn trả nợ cho nhà nước”.

Đối với bà con dân tộc thiểu số vùng cao tỉnh Bình Thuận, bắp lai là cây trồng mang lại nguồn thu nhập chính. Thất thu mùa bắp cũng đồng nghĩa với việc bà con đang phải đối mặt với cái đói giáp hạt. Dẫu biết rằng nắng mưa thất thường sẽ ảnh hưởng nhiều đến việc sản xuất của bà con, tuy nhiên chất lượng hạt giống cũng phải được xem lại. Có như thế mới mong giảm thiểu những rủi ro, giúp bà con yên tâm sản xuất, ổn định cuộc sống./.