N’đăh hoọng râu p’têêt pa dưr n’năc năc đoo apêê bâc ngai chăp coh đha nuôr acoon coh, apêê đoo căh muy p’têêt pa zum bhlưa Đảng, chính quyền lâng đha nuôr năc dzợ apêê k’đhơợng ha âu đơc đhr’niêng bh’rợ âng vêêl ma nang

Đhị tổ dân phố Bon Đưng 1, phường Lang Biang – Đà Lạt, t’cooh Păng Ting Sin, ma nưih K’ho c’bhuh Lạch, bâc c’moo đâu công dzợ p’zay pa choom đoọng tâm goong n’toong chiing, pr’hat pr’múa lâng apêê tr’coó xa nul âng acoon coh. Năc Bí thư Chi bộ, đh’rưah lâng năc ma nưih k’đhơợng bha lâng c’bhuh chiing goong Bon Đưng cơnh lâng 15 cha năc, a đoo  ta luôn chăp lêy bh’rợ zư lêy đhr’niêng bh’rợ năc trách nhiệm âng đay cơnh lâng đha nuôr:

“Ha dang ahêê căh k’đhợợng đơc lâng pa dưr bh’rợ ty chr’năp n’nâu năc buôn bil pât. Cơnh lâng đha nuôr acoon coh đhị dzung da ding Lang Biang kiêng pa choom đoọng ha ca coon cha chau, pa bhlâng năc n’đăh chiing goong, xang năc ooy pr’hat pr’múa tr’coó xa nul. Zư đơc lâng pa dưr c’leh liêm dhr’niêng bh’rợ âng ma nưih acoon coh đoọng pa choom đoọng ha lang t’tun”.

Tơợ apêê nghệ nhân t’cooh t’ha coh apêê vêêl, bhươl âng tỉnh Lâm Đồng, loom chăp kiêng đhr’niêng bh’rợ ty đanh bơơn pa đơp đoọng ha lang t’tun. Đơp pay râu pa choom đoọng tơợ apêê nghệ nhân t’cooh t’ha, lang p’niên nâu câi công xooc p’têêt pa dưr bh’rợ k’đhơợng đơc c’leh liêm chr’năp. Anoo Kră Jăn Jun Guy, ma nưih K’ho c’bhuh Lạch đhị tổ dân phố Dang Ja, phường Lang Biang – Đà Lạt năc ma nưih ting pâh âng c’bhuh nghệ nhân pa zêng 22 cha năc. Cơnh lâng a noo, zâp chu ting pâh tâm goong toong chiing căh muy năc xay pa căh dhr’niêng bh’rợ năc dzợ cơnh đoọng lang p’niên p’xoọng chăp hơnh ooy lang aconh abhươp đay ahay. Anoo Kră Jăn Jun Guy, moon:

“Xooc đâu apêê c’bhuh chiing goong công dzợ p’zay bhrợ pa dưr đợ chr’năp văn hóa lang ahay. Coh pr’ăt tr’mông zâp t’ngay công p’zay zư đơc ha pêê lang t’tun đh’rưah p’têêt pa zum, đh’rưah giao lưu lâng apêê t’mooi, n’đhơ năc t’mooi k’tiêc k’ruung n’lơơng apêê đoo tươc đâu chơơc lêy, bơơn năl râu t’mêê”.

Coh m’pâng crâng ca coong Lang Biang, xa nul chiing goong công dzợ chr’va zâp bêl vêêl bhươl vêy bhiêc bhan. Đhị apêê bêệ tr’xâu t’taanh, ting n’jeh k’paih âi taanh t’vaih đợ x’ră đơơng âng bâc cr’noọ âng bâc lang. apêê xa nul, pr’họom n’năc công dzợ bơơn k’đhơợng zư đơc, pa choom đoọng đươi apêê ma nưih bâc ngai chăp coh đha nuôr acoon coh, apêê xooc p’zay p’têêt pa zum đhr’niêng bh’rợ ty đanh âng Lâm Đồng.

Pr’căn Bon Jo Liên, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam, Chủ tichhj Hội Liên hiệp Pân đil phường Lang Biang – Đà Lạt, moon ghit, ma nưih bâc ngai chăp coh apêê vêêl, bhươl vêy bh’rợ chr’năp coh xơợng bhrợ c’lâng xa nay ooy văn hóa âng Đảng, Nhà nước coh vêêl đong:

“Apêê ngai bâc ngai chăp coh phường Lang Biang – Đà Lạt k’đhơợng bhrợ bh’rợ chr’năp. Apeê đoo năc đhị p’têêt pa zum bhlưa Đảng, lâng đha nuôr ooy c’lâng xa nay đoọng tơợ đêêc đha nuôr đăn lâh lâng Đảng, đăn lâh lâng Nhà nươc. L’lăm apêê đoo năc ma nưih liêm ta nih, xang năc apêê đoo xay truih ha pr’loọng đong lâng vêêl ma nang đh’rưah xơợng bhrợ apêê c’lâng xa nay âng Đảng, Nhà nước muy cơnh liêm bhlâng”.

Tỉnh Lâm Đồng xooc vêy 49 c’bhuh ma nưih đh’rưah ăt ma mông, coh đêêc ma nưih acoon coh bơơn lâh 17% pa zêng ma nưih prang tỉnh. Căh muy gương mẫu coh pa bhrợ ta têng, 883 cha ănc ma nưih bâc ngai chăp coh apêê vêêl bhươl âng tỉnh năc dzợ apêê k’đhơợng zư đơc bhriêl g’lăng âng vêêl đong, k’đhơợng zư đơc k’kir văn hóa lâng pa choom đoọng ha lang p’niên.

Đhị chr’val Đơn Dương, đhị đha nuôr acoon coh bơơn k’noọ 40% acoon ma nưih, bâc vêêl bh’rợ ty đanh lâng apêê câu lạc bộ chiing goong công dzợ pa bhrợ liêm choom đươi vêy râu bhrợ đh’rưah âng c’bhuh n’nâu. Pr’căn Lê Thị Hồng Nhung, Phó Trưởng phòng Văn hóa – Xã hội chr’val Đơn Dương, đoọng năl, 12 t’cooh vêêl, ma nưih bâc ngai chăp coh chr’val năc đoo apêê bha lâng coh đoàn kết đha nuôr, t’bhlâng xay truih c’lâng xa nay âng Đảng, Nhà nước, p’too moon đha nuôr zư đơc bh’rợ ty đanh, zư đơc đhr’niêng bh’rợ liêm chr’năp:

“Chr’val Đơn Dương vêy muy bơr vêêl bh’rợ cơnh pa niên pră coh vêêl Ha Wai, xang năc taanh zong coh vêêl Đa Hoa, xang năc vêy muy bơr câu lạc bộ chiing goong. Apêê ngai bâc ngai chăp pa zum xay truih c’lâng xa nay âng Đảng công cơnh pa choom đoọng, pa dưr đợ chr’năp âng bh’rợ tyd danh coh vêêl đong. Apêê đoo pa zum đh’rưah lâng Trưởng vêêl, Bí thư Chi bộ công cơnh apêê ban, ngành, đoàn thể, apêê cơ sở tôn giáo đh’rưah lâng vêêl đong coh bh’rợ zư đơc đhr’niêng bh’rợ”.

Tơợ apêê bêệ tr’xâu coh Đạ Huoai, Cát Tiên tươc xa nul chiing chr’va coh m’pâng crâng ca coong Lang Biang, choom lêy đhr’niêng bh’rợ xooc bơơn t’meh lâng tr’pang têy âng đha nuôr. Lâng apêê bâc ngai chăp năc đoo đợ apêê p’têêt pa zum dal đoọng pr’đơợ đhr’niêng bh’rợ ty đanh n’năc ta luôn bhrợ pa dưr. Bêl k’kir bơơn zư đơc, pa choom lâng p’têêt pa dưr lâng du lịch, năc đoo căh muy zư đơc c’leh liêm năc dzợ cơnh đoọng pa xăr chr’năp văn hóa dưr vaih pr’đơợ pa dưr tr’mông tr’meh, pa dưr Lâm Đông dưr k’rơ đơơh, nhâm mâng đhị pr’đơợ la lay âi vêy./.

NHỮNG NGƯỜI NỐI DÀI MẠCH NGUỒN VĂN HOÁ Ở VÙNG DÂN TỘC THIỂU SỐ TỈNH LÂM ĐỒNG

Giữa nhịp phát triển mạnh mẽ của một Lâm Đồng mới, tiếng cồng chiêng vẫn ngân vang dưới chân núi Lang Biang, những khung dệt thổ cẩm vẫn đều đặn đưa sợi và những làn điệu dân ca vẫn được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Đằng sau sự tiếp nối ấy là những người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số, họ không chỉ là cầu nối giữa Đảng, chính quyền với Nhân dân mà còn là những "người giữ hồn" văn hóa truyền thống của buôn làng

Tại tổ dân phố Bon Đưng 1, phường Lang Biang – Đà Lạt, ông Păng Ting Sin, người K'Ho nhánh Lạch, nhiều năm nay vẫn miệt mài truyền dạy cồng chiêng, dân ca, dân vũ và các loại nhạc cụ truyền thống. Là Bí thư Chi bộ, đồng thời là nhóm trưởng đội cồng chiêng Bon Đưng với 15 thành viên, ông luôn coi việc bảo tồn văn hóa là trách nhiệm của mình đối với cộng đồng:

“Nếu chúng ta không giữ gìn và phát huy truyền thống này thì sẽ mai một mất đi giá trị văn hoá. Đối với người dân tộc thiểu số tại chân núi Lang Biang muốn truyền lại cho con cháu đặc biệt là văn hoá cồng chiêng, rồi về dân ca, dân vũ. Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá của người dân tộc bản địa của mình, truyền lại cho thế hệ mai sau.”

Từ những nghệ nhân cao tuổi ở các thôn, bon của tỉnh Lâm Đồng, tình yêu văn hóa truyền thống đang được trao lại cho thế hệ kế cận. Tiếp nhận trao truyền từ những nghệ nhân cao tuổi, lớp trẻ hôm nay cũng đang tiếp nối hành trình gìn giữ bản sắc. Anh Kră Jăn Jun Guy, người K'Ho nhánh Lạch ở tổ dân phố Dang Ja, phường Lang Biang – Đà Lạt là thành viên của đội nghệ nhân gồm 22 người. Với anh, mỗi lần trình diễn cồng chiêng không chỉ là giới thiệu văn hóa mà còn là cách để thế hệ trẻ thêm tự hào về cội nguồn. Anh Kră Jăn Jun Guy, chia sẻ:

“Hiện nay các đội cồng chiêng vẫn tiếp tục xây dựng, phát huy những giá trị văn hoá truyền thống. Trong đời sống sinh hoạt hàng ngày vẫn tiếp tục lưu truyền cho các bạn thế hệ trẻ cùng kết nối, cùng giao lưu cả với những người du khách, cả những người khách quốc tế họ đến tìm hiểu, nghiên cứu và khám phá.”

Giữa không gian đại ngàn Lang Biang, tiếng cồng chiêng vẫn ngân vang mỗi khi buôn làng có lễ hội. Trên những khung dệt truyền thống, từng sợi chỉ vẫn lặng lẽ đan nên những hoa văn mang theo ký ức của bao thế hệ. Những thanh âm, sắc màu ấy vẫn được gìn giữ, trao truyền nhờ những người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số, những người đang lặng thầm nối dài mạch nguồn văn hóa truyền thống của Lâm Đồng.

Bà Bon Jô Liên, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ phường Lang Biang – Đà Lạt, khẳng định, người có uy tín ở các thôn, Bon có vai trò đặc biệt trong thực hiện chủ trương, chính sách về văn hoá của Đảng, Nhà nước ở cơ sở:

"Những người uy tín ở phường Lang Biang – Đà Lạt giữ vai trò rất quan trọng. Họ là cầu nối giữa Đảng với Nhân dân về các chủ trương, các chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước để mà từ đó dân gần với Đảng hơn, gần với Nhà nước hơn. Trước tiên họ là người gương mẫu, sau đó họ tuyên truyền cho gia đình và cộng đồng cùng thực hiện các chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước một cách tốt nhất".

Tỉnh Lâm Đồng hiện có 49 dân tộc cùng sinh sống, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số hơn 17% dân số toàn tỉnh. Không chỉ gương mẫu trong lao động, sản xuất, 883 người có uy tín trong các thôn, bon của tỉnh còn là những người lưu giữ tri thức bản địa, gìn giữ di sản văn hóa và truyền lại cho thế hệ trẻ.

Tại xã Đơn Dương, nơi đồng bào dân tộc thiểu số chiếm gần 40% dân số, nhiều làng nghề truyền thống và các câu lạc bộ cồng chiêng vẫn hoạt động hiệu quả nhờ sự đồng hành của đội ngũ này. Bà Lê Thị Hồng Nhung, Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Đơn Dương, cho biết, 12 già làng, người có uy tín trong xã là hạt nhân đoàn kết trong cộng đồng, tích cực tuyên truyền chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, vận động người dân bảo tồn nghề truyền thống, gìn giữ phong tục tốt đẹp:

“Xã Đơn Dương có một số làng nghề như nhẫn bạc ở thôn Ha Wai, rồi đan gùi ở thôn Đa Hoa, rồi có một số Câu lạc bộ cồng chiêng. Những người uy tín phối hợp tuyên truyền chủ trương, đường lối chính sách của Đảng cũng như là truyền đạt, phát huy những giá trị của nghề truyền thống ở trên địa phương. Họ phối hợp cùng Trưởng thôn, Bí thư Chi bộ cũng như các ban, ngành, đoàn thể, các cơ sở tôn giáo đồng hành cùng với địa phương trong việc gìn giữ phong tục tập quán”.

Từ những khung dệt ở Đạ Huoai, Cát Tiên đến tiếng chiêng vang vọng giữa núi rừng Lang Biang, có thể thấy văn hóa đang được đánh thức bằng chính bàn tay của cộng đồng. Và những người có uy tín chính là những "người nối dài" để mạch nguồn văn hóa ấy không ngừng được bồi đắp. Khi di sản được gìn giữ, trao truyền và gắn với phát triển du lịch, đó không chỉ là bảo tồn bản sắc mà còn là cách để chuyển hóa giá trị văn hóa thành động lực phát triển kinh tế, xây dựng Lâm Đồng phát triển nhanh, bền vững trên nền tảng bản sắc riêng có./.