Bấc c’moo đâu, nghệ nhân Phạm Văn Rôm ặt chr’val Ba Vinh, tỉnh Quảng Ngãi pa zay pa choom đoọng nghệ thuật pa căh Chiêng Ba đoọng ha pr’chấc p’niên H’rê. Nâu năc tr’coọ x’nưl đơơng chr’năp lalay âng ma nưih H’rê, đơơng chr’năp a bhô dang, năc đhr’năng đăng lêy rau ca van ca bhộ lâng chr’năp âng c’la đong coh vel bhươl. T’cooh Phạm Văn Rôm moon, bhiệc zư lêy c’kir cung năc zư lêy tơơm riah văn hóa coon ma nưih:“Tr’nơợp năc a đay zư lêy lâng pa dưr chr’năp văn hóa âng đhanuôr H’rê. Rau bơr nắc nghệ thuật Chiêng Ba ơy vêy tơợ lang a hay, tu cơnh đêêc nắc Chiêng Ba âng ma nưih H’rê vêy chr’năp lalay, a đay năc zư pa dưr chr’năp năc đoo âng đhanuôr H’rê”.

Tơợ zên zập xa nay bh’rợ âng k’tiếc k’ruung, c’moo 2026, UBND chr’val Ba Vinh ơy bhrợ lớp pa choom nghệ thuật Chiêng Ba lâng pa choom taanh a din, đoọng zư lêy pazêng chr’năp văn hóa truyền thống âng ma nưih H’rê. Pazêng lớp học nâu âng apêê nghệ nhân, t’cooh bhươl pa choom đoọng.

Nghệ thuật pa căh Chiêng Ba âng ma nưih H’rê năc ơy bơơn xay moon C’kir văn hóa phi vật thể k’tiếc k’ruung. Pr’căn Trần Thị Thanh Thúy, Phó Chủ tịch UBND chr’val Ba Vinh đoọng năl, vel đong xay bhrợ đề án zư lêy, pa dưr chr’năp c’kir nâu ooy bhrợ têng du lịch. Tước nâu kêi, chr’val ơy bhrợ t’vaih đề án zư lêy, pa dưr chr’năp văn hóa Chiêng Ba lâng zập pr’múa âng pân đil H’rê. Ting pr’căn Trần Thị Thanh Thúy, bhiệc zư pa dưr apêê lớp học căh muy zư lêy c’kir nắc dzợ bhrợ vaih pazêng pr’đươi văn hóa chr’năp lalay, chroi k’rong pa dưr du lịch vel bhươl, t’vaih bhiệc bhrợ đoọng ha đhanuôr:“Azi bhrợ lớp pa căh nghệ thuật Chiêng Ba lâng taanh adin âng ma nưih H’rê. Nâu năc pazêng bh’rợ bơơn zooi tơợ xa nay bh’rợ âng k’tiếc k’ruung lâng năc bơơn ta bhưah lâng bhrợ vaih c’bhuh pr’đươi đoọng ha đhanuôr đhị đanh đươnh. Vel đong rơơm kiêng năc pa zưm lưch xa nay bh’rợ đoọng k’rong t’vaih pr’đươi bha lầng đoọng ha đanuôr tơợ apêê lớp pa choom cơnh đâu”.

Bấc chr’năp văn hóa truyền thống âng đhanuôr Cor cung xoọc bơơn zư lêy lâng pa dưr. Đhị bấc chr’val da ding ca coong tỉnh Quảng Ngãi, c’bhuh nghệ thuật cơnh đấu chiêng, múa Cà đáo, pa đhâng x’nur lâng bấc bhiệc bhan ty chr’năp bơơn  bhrợ pa dưr, pa choom pa têệt đoọng ha lang t’tun. Bấc c’moo đâu, nghệ nhân Nhân dân Hồ Ngọc An ặt đhị chr’val da ding ca coong Trà Bồng pa zay pa choom văn hóa Cor coh trường học. Zập tuần, t’cooh tước apêê trường học da ding ca coong pa choom cơnh n’đhưưng n’toong, múa Cà đáo… Nghệ nhân Hồ Ngọc An bhui har bêl lêy ting t’ngay vêy bấc pr’châc p’niên kiêng ting pâh pa choom.“Hâng hơnh bhlầng bêl ting pâh pa choom, pa dưr chr’năp liêm âng ma nưih đay. C’la cu nắc ma nưih pa choom đoọng học sinh đhị trường nội trú dân tộc Trà Bồng, cu lêy p’niên pa zay pa choom xơợng coh loom hâng hơnh bhlầng. Zập bhiệc bhan Ngả Rạ âng apêê trường năc apêê zêng bhrợ vêy văn hóa âng đhanuôr Cor”.

Năl ghit văn hóa năc pr’đơợ đoọng pa dưr du lịch đanh mâng, apêê vel đong da ding ca coong tỉnh Quảng Ngãi pa têệt zư lêy văn hóa lâng pa dưr du lịch vel bhươl, r’dợ t’vaih bhiệc bhrợ đoọng ha đhanuôr. T’cooh Đỗ Khắc Phi, Phó Chủ tịch UBND chr’val Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi moon ghit, bhiệc zư lêy văn hóa acoon coh năc pa têệt lâng pa dưr du lịch vel bhươl, pa dưr dal pr’ặt tr’mông đhanuôr vel đong:“Đọong zư lêy, pa dưr zập chr’năp c’kir văn hóa đhị vel đong, tơợ zên Dự án 6 âng xa nay bh’rợ k’tiếc k’ruung pa dưr pr’ặt tr’mông zr’lụ đhanuôr acoon coh lâng da ding ca coong, UBND chr’val ơy k’rong zooi đoọng k’rong bhrợ cung cơnh bhrợ liêm bhiệc zư lêy zập c’kir văn hóa đhị vel đong. Ghit năc pa choom pa dưr zập c’kir văn hóa; câl zooi zập pr’đươi cung cơnh k’rong bhrợ cơ sở vật chất văn hóa đoọng ha pêê vel. Cr’chăl tước, a zi k’rong zập pr’đơợ tơợ xa nay bh’rợ, coh đêêc đơ bhlầng năc tơợ Dự án 6 âng xa nay bh’rợ k’tiếc k’ruung pa dưr pr’ặt tr’mông zr’lụ đhanuôr acoon coh lâng da ding ca coong”./.

QUẢNG NGÃI BẢO TỒN, PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA VÙNG MIỀN NÚI

Từ nguồn vốn các Chương trình mục tiêu quốc gia, tỉnh Quảng Ngãi đã khôi phục, bảo tồn, phát huy nhiều giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch cộng đồng, nâng cao đời sống người dân. Bảo tồn bản sắc văn hóa không chỉ góp phần gìn giữ cội nguồn dân tộc mà còn tạo động lực phát triển kinh tế bền vững.

Nhiều năm nay, nghệ nhân Phạm Văn Rôm ở xã Ba Vinh, tỉnh Quảng Ngãi miệt mài truyền dạy nghệ thuật trình diễn Chiêng Ba cho thế hệ trẻ người H'rê. Đây là loại nhạc cụ đặc trưng nhất của người H'rê, mang đậm giá trị tâm linh, là thước đo sự giàu có và vị thế của gia chủ trong cộng đồng. Ông Phạm Văn Rôm cho rằng, việc gìn giữ di sản cũng chính là giữ gìn cội nguồn văn hóa dân tộc:“Thứ nhất là mình giữ gìn và bảo tồn văn hóa của đồng bào H'rê mình. Thứ hai, nghệ thuật Chiêng Ba có từ lâu đời rồi, cho nên Chiêng Ba của người H'rê có giá trị rất đặc biệt, mình phải giữ gìn giá trị bản sắc của đồng bào H'rê”.

 Từ nguồn vốn các Chương trình mục tiêu quốc gia, năm 2026, UBND xã Ba Vinh, tỉnh Quảng Ngãi đã mở nhiều lớp truyền dạy nghệ thuật Chiêng Ba và nghề Dệt thổ cẩm, để bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống của người H'rê. Những lớp học này do các nghệ nhân, già làng giảng dạy.  

 Nghệ thuật trình diễn Chiêng Ba của người H'rê đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Bà Trần Thị Thanh Thúy, Phó Chủ tịch UBND xã Ba Vinh cho biết, địa phương triển khai đề án bảo tồn, phát huy giá trị di sản này vào khai thác du lịch. Đến nay, xã đã thành lập được 4 đội văn hóa - văn nghệ tại 4 thôn và đang tiếp tục xây dựng đề án bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị Chiêng Ba cùng các điệu múa truyền thống của thiếu nữ H'rê. Theo bà Trần Thị Thanh Thúy, việc duy trì các lớp học không chỉ bảo tồn di sản mà còn tạo ra những sản phẩm văn hóa đặc trưng, góp phần phát triển du lịch cộng đồng, tạo sinh kế cho người dân:“Chúng tôi mở các lớp trình diễn nghệt thuật Chiêng Ba và dệt thổ cẩm của người H'rê. Đây là những hoạt động được hỗ trợ từ Chương trình mục tiêu quốc gia và sẽ tiếp tục được nhân rộng và làm thành chuỗi sản phẩm cho bà con về lâu dài. Địa phương mong muốn sẽ lồng ghép hết các chương trình để đầu tư tạo ra sản phẩm chính cho bà con thông qua các lớp truyền dạy như thế này.”

Nhiều giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Cor cũng đang được gìn giữ và phát huy. Tại nhiều xã miền núi tỉnh Quảng Ngãi, các loại hình nghệ thuật như đấu chiêng, múa Cà đáo, dựng cây nêu cùng các lễ hội truyền thống được phục dựng, truyền dạy cho thế hệ trẻ. Nhiều năm nay, Nghệ nhân Nhân dân Hồ Ngọc An ở xã miền núi Trà Bồng miệt mài với việc truyền dạy văn hóa Cor trong trường học. Hàng tuần, ông đến các trường học miền núi để dạy cách đánh Chiêng, múa Cà Đáo... Nghệ nhân Hồ Ngọc An vui mừng khi ngày càng có nhiều bạn trẻ yêu thích đến học.“Phải nói là rất tự hào khi làm được cho dân tộc mình, gìn giữ và bảo tồn. Bản thân tôi cũng là người trực tiếp truyền dạy cho các cháu học sinh như trường nội trú dân tộc Trà Bồng nên tôi thấy rất mừng. Mỗi lễ hội Ngả Rạ của các trường họ đều tổ chức có văn hóa của đồng bào Cor”.

Xác định văn hóa chính là nền tàng để phát triển du lịch bền vững, các địa phương miền núi tỉnh Quảng Ngãi gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch cộng đồng, từng bước tạo sinh kế cho người dân. Ông Đỗ Khắc Phi, Phó Chủ tịch UBND xã Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi khẳng định, việc bảo tồn văn hóa dân tộc phải gắn với phát triển du lịch cộng đồng, nâng cao đời sống người bản địa:“Để bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa trên địa bàn, từ nguồn vốn Dự án 6 của Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, UBND xã đã tập trung hỗ trợ để đầu tư cũng như thực hiện tốt việc bảo tồn các di sản văn hóa trên địa bàn xã. Cụ thể là truyền dạy các di sản văn hóa; mua sắm hỗ trợ trang thiết bị cũng như đầu tư cơ sở vật chất văn hóa cho các thôn. Thời gian đến, chúng tôi tập trung nguồn lực từ các chương trình, trong đó chủ yếu từ nguồn lực của Dự án 6 của Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi”./.