Râu chr’năp lâh âng bh’rợ nâu năc bhrợ p’căh j’niêng bh’rợ đơơng chô xa xao đhị bhrợ bhiệc xay xơ âng manưih Ê Đê, t’pâh bâc ơl đhanuôr lâng ta mooi coh cr’loọng k’tiêc k’ruung lâng k’tiêc k’ruung lơơng

Đhị zr’lụ tơơm n’loong ga măc coh tang Bảo tàng Đắk Lắk, zâp nghệ nhân vêêl Tơng Jú, phường Ea Kao ơy bhrợ p’căh cớ liêm zâp j’niêng bh’rợ pay đơơng chô xa xao âng manưih Ê Đê. Ting cơnh j’niêng bh’rợ, xang bêl xay xơ, k’điêl năc lêy ăt coh đông k’diịc mơ 1 tươc 3 c’moo lâng J’niêng lêy đơơng chô xa xao vêy bhrợ bêl zâp râu gr’hoot moon liêm xang âng bơr đăh pr’loọng đông, k’diịc năc lêy chô ăt ooy đông k’điêl.

Truih c’lâng đơơng chô, manưih xa xao nâu lêy lươt zi lâh bâc râu j’niêng bh’rợ. Lêy đoọng coọng đồng lâng jập cr’van đoọng ha bhúh xoọng, pr’zợc bơr đăh bêl k’noọ chô moot ooy đông k’điêl bhrợ j’niêng bh’rợ nâu. Lâng manưih Ê Đê, coọng đồng nâu năc c’leh bh’rợ âng râu ăt ma mung đh’rưah liêm nhâm, ha dợ đợ râu lêy moon lươt zi lâh n’têh pa gơi moon râu cr’noọ p’rơơm âng a’nhi diịc điêl tr’cơnh loom dưr zi lâh zr’năh k’đhạp đoọng bhrợ pa dưr pr’ăt tr’mung k’bhộ ngăn.

Nghệ nhân Y Djing Adrơng, vêêl Tơng Jú đoọng năl, nâu đoo năc j’niêng bh’rợ ơy vaih đanh ting chế độ mẫu hệ Ê Đê lâng dzợ zư đợc tươc xoọc đâu. Bhiệc âng đơơng j’niêng bh’rợ nâu đoọng ha ta mooi n’jưah chrooi pa xoọng zư lêy đợ râu văn hoá liêm chr’năp, n’jưah bhrợ đoọng bhiệc tơợ du lịch vêêl bhươl:

“Acu hâng hơnh vêy ting pâh bhrợ p’căh cớ j’niêng pay đơơng chô xa xao, xay bhrợ cớ đợ râu ty chr’năp ahay, râu văn hoá liêm pr’hay âng manưih Ê Đê. Vêêl Tơng Jú xoọc đâu bhrợ du lịch vêêl bhươl, nâu đoo năc c’lâng lươt liêm choom bhrợ đoọng bhiệc bhrợ ha đhanuôr, lâng zư lêy đợ văn hoá liêm chr’năp âng đhanuôr cơnh taanh a’din, đhưng toong chiing goong căh cậ bhrợ p’căh j’niêng bh’rợ cơnh bêl đâu. Acu rơơm đợ râu văn hoá liêm chr’năp âng manưih Ê Đê vêy clan bhưah đoọng bâc ngai coh bha lang k’tiêc năl tươc lâng zư pa liêm”.

Xang bêl bhrợ p’căh j’niêng bh’rợ, apêê lêy năc vêy bơơn lêy zâp tiết mục chi ơh đhưng toong chiing goong, n’jưl đhêl, zâp pr’hat xa nưl âng Tây Nguyên lâng lêy nă đăh văn hoá buah n’dzang lâng zâp nghệ nhân. Năc mưy ooy đợ apêê lêy cha mêêt xa nay bh’rợ nâu tơợ tr’nơợp tươc pr’lưch, t’cooh Đàm Đức Chính, coh chr’val Pơng Drang, tỉnh Đắk Lắk moon bh’rợ nâu pr’hay chr’năp, bhrợ p’căh đhị zr’lụ đoọng ta mooi pâh lêy ăt đh’rưah lâng pr’ăt tr’mung văn hoá âng manưih Ê Đê, căh mưy lêy cha mêêt coh c’leh cha nụp:

“Acu bhui har vêy ting pâh j’niêng bh’rợ pay đơơng chô xa xao âng manưih Ê Đê. Acu kiêng bhlâng, lêy bh’rợ âng đông n’đil đương hơnh deh n’jưih đhị c’riing, tươc bhiệc ta mooh, xay xơ, đoọng pa noọng lâng cha cha đh’rưah liêm ta nih âng bơr đăh lâng zâp apêê coh pr’loọng đông. Acu vêy năl ghit j’niêng bh’rợ nâu cung lêy pa dưr lâng zư pa liêm lâh mơ đoọng lang apêê acoon a’châu ha y chroo bơơn lêy năl lâng pa choom bhrợ”.

Bh’rợ nâu cung đợc đoọng bâc râu chr’năp liêm lâng ta mooi coh bha lang k’tiêc. T’cooh Steve, tươc tơợ Scotland moon, nâu đoo năc g’luh tr’nơợp a’đay chô lêy mưy j’niêng bh’rợ ty chr’năp âng manưih Ê Đê. Đợ xa nưl chiing goong lâng vêêl bhươl coh đâu zư lêy văn hoá bhrợ t’cooh chăp kiêng bhlâng:

“Nâu đoo năc g’luh tr’nơợp acu lêy bh’rợ cơnh đâu, chr’năp pr’hay bhlâng. Acu pa bhlâng kiêng xơợng pr’hát xa nưl âng manưih Ê Đê. Ting cơnh acu, đợ râu văn hoá ty chr’năp cơnh đâu lêy xay moon p’căh đoọng bâc ngai năl lâh đhị zâp phương tiện truyền thông đoọng vêy bâc ngai năl tươc. Acu vêy rạch chô cớ coh đâu”.

Ting cơnh c’lâng bh’rợ chi ơh p’căh Văn hoá chiing goong năc vêy bhrợ zâp g’luh đhị Bảo tàng Đắk Lắk. Zâp c’xêê năc vêy xay moon mưy j’niêng bh’rợ ty chr’năp âng zâp acoon coh đhị vêêl đông, chrooi pa xoọng zư lêy k’cir lâng bhrợ pa dưr pa xoọng bh’nơơn pr’đươi du lịch văn hoá đoọng ha ta mooi pâh lêy./.

ĐẮK LẮK ĐƯA NGHI THỨC RƯỚC RỂ Ê ĐÊ THÀNH SẢN PHẨM TRẢI NGHIỆM VĂN HÓA

Tại Bảo tàng Đắk Lắk, Trung tâm Văn hóa - Du lịch tỉnh Đắk Lắk tổ chức chương trình biểu diễn Văn hóa cồng chiêng phục vụ nhân dân và du khách kỳ 7 với chủ đề “Thanh âm ngày chung đôi”. Điểm nhấn của chương trình là tái hiện nghi thức rước rể trong đám cưới truyền thống của người Ê Đê, thu hút đông đảo người dân và du khách trong, ngoài nước

Trong không gian xanh dưới tán cổ thụ của khuôn viên Bảo tàng Đắk Lắk, các nghệ nhân buôn Tơng Jŭ, phường Ea Kao đã tái hiện đầy đủ nghi thức rước rể (Iêô wĭt sang mniê) của người Ê Đê. Theo phong tục, sau đám cưới, người vợ sẽ ở nhà chồng từ 1 đến 3 năm và Lễ rước rể sẽ được thực hiện khi các thỏa thuận giữa hai gia đình đã được hoàn thành, người chồng chính thức về nhà vợ.

Trên đường rước, chú rể phải vượt qua những thử thách mang tính nghi lễ. Anh lần lượt trao vòng đồng và lễ vật cho người thân, bạn bè hai bên trước khi được đón vào nhà vợ làm lễ. Với người Ê Đê, chiếc vòng đồng là biểu tượng của sự thủy chung, còn những thử thách trên đường rước rể gửi gắm mong ước đôi vợ chồng sẽ đồng lòng vượt qua khó khăn để xây dựng cuộc sống hạnh phúc.

Nghệ nhân Y Djing Adrơng, buôn Tơng Jŭ, cho biết, đây là phong tục lâu đời theo chế độ mẫu hệ Ê Đê và vẫn được gìn giữ đến ngày nay. Việc đưa nghi lễ vào phục vụ du khách vừa góp phần giữ gìn bản sắc, vừa mở thêm sinh kế từ du lịch cộng đồng.

“Tôi rất vinh dự được tham gia tái hiện nghi lễ rước rể, ôn lại truyền thống, nét đẹp bản sắc văn hóa của người Ê Đê. Buôn Tơng Jú hiện nay làm du lịch cộng đồng, đây là hướng đi rất tốt tạo công ăn việc làm cho bà con, đồng thời giữ bản sắc văn hóa của đồng bào như dệt thổ cẩm, đánh cồng chiêng hay tái hiện nghi lễ như hôm nay. Tôi mong giá trị văn hóa của người Ê Đê được lan tỏa để nhiều người trên thế giới biết đến và gìn giữ mãi.”

Sau phần tái hiện nghi lễ, khán giả tiếp tục thưởng thức các tiết mục hòa tấu cồng chiêng, chiêng tre, đàn đá, các ca khúc mang âm hưởng Tây Nguyên và trải nghiệm văn hóa rượu cần cùng nghệ nhân. Là một trong những khán giả theo dõi chương trình từ đầu đến cuối, ông Đàm Đức Chính, ở xã Pơng Drang, tỉnh Đắk Lắk cảm nhận chương trình rất thú vị, tạo ra không gian để du khách tiếp cận gần hơn với đời sống văn hóa của người Ê Đê thay vì chỉ quan sát qua trưng bày hay hình ảnh.

“Tôi rất vui được tham dự lễ rước rể của người Ê Đê. Tôi rất thích, Tôi đã thấy hành trình của nhà gái đó nhà trai tại cổng, đến lễ hỏi, thách cưới, trao vòng rồi lễ ăn cơm thân mật với hai họ và các thành viên trong gia đình. Tôi cảm nhận được rằng nghi lễ này cũng cần được phát huy và giữ gìn nhiều hơn nữa để cho thế hệ con cháu sau này được thấy và học hỏi theo”.

Chương trình cũng để lại nhiều ấn tượng với du khách quốc tế. Ông Steve, đến từ Scotland, cho biết đây là lần đầu tiên ông được chứng kiến một nghi lễ truyền thống của người Ê Đê. Những thanh âm cồng chiêng và cách cộng đồng địa phương gìn giữ văn hóa khiến ông đặc biệt thích thú.

“Đây là lần đầu tiên tôi được xem chương trình và tôi thấy rất thú vị. Tôi đặc biệt thích âm nhạc của người Ê Đê. Theo tôi, những giá trị văn hóa như thế này cần được giới thiệu nhiều hơn trên các phương tiện truyền thông để nhiều người biết đến. Tôi chắc chắn sẽ quay trở lại”

Theo kế hoạch, chương trình biểu diễn Văn hóa cồng chiêng tiếp tục được tổ chức định kỳ tại Bảo tàng Đắk Lắk. Mỗi tháng sẽ giới thiệu một nghi lễ truyền thống của các dân tộc trên địa bàn, góp phần bảo tồn di sản và xây dựng thêm sản phẩm du lịch văn hóa phục vụ du khách./.