...Tu chắp kiêng pa bhlâng pazêng pr’hát âng acoon manuýh nắc apêê nghệ sĩ lâng biên tập viên pr’hát xa nul âng Đài P’rá VN ta luôn chêếc lêy, xay p’cắh đợ c’cir văn hoá tinh thần, xay p’cắh rau chr’nắp âng k’tiếc k’ruung, âng acoon manuýh tước ooy manuýh xơợng cóh prang k’tiếc k’ruung hêê. Đhalum bêl haanh déh 60 c’moo t’ruíh pr’hát acoon manuýh cóh Đài P’rá VN, PV Ngọc Ngà lâng Phước Thuý vêy bha ar xrặ: Đợ manuýh zư chr’nắp pr’hay pr’hát ting c’bhúh âng acoon manuýh Việt. Đhanuôr lâng pr’zớc đh’rứah đương xơợng.

        Nắc tỵ cơnh u loóih, ta luôn zập t’ngay, zập giờ, zập tuần… đợ t’ruíh pr’hát âng acoon manuýh lâng pr’hát xa nul ty đanh lâng zập pazêng rau nghệ thuật ting sóng âng Đài P’rá VN ch’va tước ooy manuýh xơợng cóh prang k’tiếc k’ruung, tơợ xuôi cắh cậ tước ooy da ding k’coong, tơợ k’tiếc bhlâng tước ooy biển, đảo ch’ngai bha dắh… chr’nắp bhlâng lâng đợ apêê chíên sĩ xoọc toong t’ngay ha dum bhrợ têng bh’rợ zư lêy chủ quyền, đhăm k’tiếc âng k’tiếc k’ruung nắc zập pr’hát âng acoon manuýh chr’va nắc ngoọ cơnh cr’noọ cr’niêng đơơng âng apêê đoo chô ooy vel đong, lâng c’xêê c’moo p’niên đhăm ngăn bhui har:

         1.Nắc lực lượng xoọc ắt pa bhrợ đhị zr’lụ k’noong k’tiếc, zr’lụ ch’ngai bha dắh, tơợ t’ruíh pa dưr cóh sóng âng Đài P’rá VN, tơợ t’ruíh pr’hát âng acoon manuýh nắc đhi noo chiến sĩ cóh đồn âng zi kiêng pa bhlâng. Zập t’ngay xang bêl lướt tuần tra, zư lêy k’noong k’tiếc, cắh cậ xang bêl pa bhrợ, đhị noo, chiến sĩ nắc pa xul đài xơơngk pazêng rau t’ruíh âng Đài P’rá VN, đương xơợng pazêng rau pr’hát ting c’bhúh âng acoon manuýh hêê.

      2. Lấh ooy pr’hát ooy cách mạng, pr’hát ting c’bhúh âng acoon manuýh, pr’hát ty đanh  nắc vêy cán bộ chiến sỹ kiêng pa bhlâng, lâng ta luôn đương xơợng, pa bhlâng nắc pr’hát quan họ, pr’hát Nghệ An, pr’hát Nghệ Tĩnh, cán bộ chiến sỹ kiêng pa bhlâng.

          NSND Hồng Ngát, Phó Giám đốc Nhà hát, Đài P’rá VN hay cớ: Hân đhơ ơy 27 c’moo pa bhrợ cóh Đài nắc lâng a moó, zập tác phẩm thu thanh nắc muy cơnh bhrợ ha đay t’bhlâng lấh mơ. Lâng pazêng pr’hát ting c’bhúh âng acoon manuýh bêl hát cóh phòng thu, cắh vêy manuýh đương lêy nắc manuýh nghệ sĩ đớc cr’noọ cr’niêng âng đay cóh bhr’ươl, vêy ta ha dưr tơợ chắp hơnh. Tơợ muy diễn viên tước bêl bhrợ têng t’coóh xa nay Nhà hát âng Đài P’rá VN, NSND Hồng Ngát ta luôn t’bhlâng bhrợ têng cơnh ooy zập t’ruíh ta thu thanh, thu hình ting t’ngay pr’hay lấh mơ lâng nắc dzợ zư đợ rau chr’nắp pr’hay âng pazêng rau pr’hát, pazêng rau pr’hát ty đanh:

               Cóh pazêng rau pr’hát âng truyền thống nắc đhiệp choom xăl cr’liêng xa nay pr’hát, t’đui ooy đhr’năng p’hơơm âng c’xêê c’moo t’mêê. Cắh choom pa hư cơnh ơy rau ty đanh cơnh bhr’ươl chèo ơy vêy ta dịch, lới lơ, c’lâng xa nul âng n’jưl… ba bi cơnh kiêng xay moon xa nay t’mêê nắc công ra pặ a đoo ooy cơnh ty đanh n’nắc. Bêl ng’hát vêy cơnh cr’liêng pr’hát nắc t’mêê ha dzợ lâng apêê xơợng nắc dzợ n’năl bhr’ươl nắc dzợ cơnh ty đanh cơnh âng k’conh pa bhướp ahay.

                Vêy cơnh c lâng apêê nghệ sĩ, biên tập viên t’ruíh pr’hát ting c’bhúh âng acoon manuýh, nắc ng’kiêng, chắp hơnh pazêng rau bhr’ươl pr’hát, n’juông pr’hát pa bhlâng nắc vêy mặ bhrợ têng. Tu cóh pazêng c’moo 60 âng thế kỷ l’lăm ahay, bêl k’tiếc k’ruung dzợ tr’pác, ting làn sóng âng Đài P’rá VN, apêê nghệ sĩ ơy đoọng pazêng pr’hát Quan họ z’lấh vĩ tuyến 17 tước ooy đhanuôr miền Nam; bêl quân lâng đhanuôr Hà Tĩnh penh p’tộ bhuông păr âng Mỹ, t’ruíh phát ting c’bhúh âng acoon manuýh “ Thần sấm ngã” nắc vêy Lê Thanh Bình xrặ cr’liêng pr’hát t’đui ooy bhr’ươl Ví Giặm nắc pa dưr tinh thần âng apêê chiến sĩ… Xang bêl k’tiếc k’ruung vêy ta pa chô, apêê nghệ sĩ, biên tập viên pr’hát âng acoon manuýh âng Đài nắc t’bhlâng chêếc n’năl ooy rau chr’nắp pr’hay âng pr’hát âng acoon manuýh zập miền, đoọng bhrợ ha manuýh xơợng n’năl gít lấh mơ ooy pr’hát xa nul âng acoon manuýh. NSƯT Thu Trang, Nhà hát Đài P’rá Việt Nam prá:

      Bêl cóh sóng nắc manuýh nghệ sĩ bhrợ t’váih đoọng ha đay muy sân khấu la lay cóh cr’noọ âng đay, bhrợ t’váih cơnh manuýh vêy ta xrặ cơnh cóh pr’hát n’nắc. Tơợ làn sóng phát thanh, manuýh xơợng nắc đhiệp đương xơợng bhr’ươl pr’hát âng manuýh diễn viên n’nắc lâng manuýh diễn viên bêl hát cóh đài nắc xay p’cắh cơnh bh’rợ hát âng đay cơnh, diễn bêl hat nắc cơnh ooy đoọng xay p’cắh lứch cr’noọ cr’niêng vêy xa nay gít bhlâng, pr’hay bhlâng đoọng ha manuýh xơợng, đoọng manuýh xơợng bơơn n’năl gít.

            Prá cơnh nhạc sĩ Dân Huyền, muy cóh pazêng manuýh tr’nơớp bhrợ têng t’ruíh pr’hát âng acoon manuýh tước ooy sóng Đài P’rá VN nắc: bhrợ pr’hát acoon manuýh công cơnh ng’taanh muy bêệ bhai, nắc pa liêm pa crêê, lêy bhrợ cơnh ooy đoọng liêm choom bhlâng, t’clắh bhai cóh tr’nơớp zập bêl công k’đháp lấh mơ. Ha dzợ ơy ng’taanh t’clắh bhai tr’nơớp liêm choom nắc pazêng t’clắh bhai cóh t’tun doọ dzợ lấh k’đháp. Manuýh xrặ cr’liêng pr’hát Mai Văn Lang, biên tập viên t’ruíh pr’hát ting c’bhúh âng acoon manuýh xay moon: Bấc bêl đoọng choom chêếc bhr’ươl t’mêê xay p’cắh tước ooy manuýh xơợng, bấc bêl nghệ sĩ, biên tập viên z’lấh đhr’đác, đhr’luônh, chang k’ruung cóh bơr pêê tuần tước ooy pazêng bhươl cr’noon đoọng ghi âm, zư đớc đợ pr’hát âng acoon manuýh:

           Pr’hát ting c’ âng acoon manuýh nắc cơnh đơ ty ahay, tước ooy zr’lụ đhăm k’tiếc n’nắc, acoon manuýh n’nắc, đợ apêê g’lăng z’hai n’nắc hát pr’hát nắc vêy choom pr’hay. Ba bi cơnh hát quan họ nắc manuýh quan họ hát vêy choom pr’hay; cắh cậ hát Đúm cắh vêy cóh ooy hát pr’hay mơ Thuỷ Nguyên, Hải Phòng, hát Xuân Phả cắh cóh ooy hát pr’hay mơ Thanh Hoá… acu lướt ooy Cao Bằng, tước ooy manuýh g’lăng z’hai Then cóh cr’noon, cr’noọ doọ đanh bhlâng nắc acu công lướt tơợ 5 tước 7 t’ngay, vêy cơnh cậ đoọng manuýh g’lăng z’hai bơơn hát nắc acu đương, vêy cơnh cậ nắc bhrợ têng a pậ nắc apêê tộ hát.

                 Đoọng choom bhrợ têng cơnh đêếc, vêy cơnh cậ cr’noọ âng pazêng pr’hát ting c’bhúh âng acoon manuýh ơy ắt đhậu cóh a chắc a zân âng apêê nghệ sĩ, biên tập viên cóh đâu. Đoọng pazêng rau pr’hát âng acoon manuýh Huế, bài chòi, pr’hát âng acoon manuýh Nam bộ, quan họ Bắc Ninh, Vía Giặm, cải lương… tước ooy manuýh xơợng cóh prang k’tiếc k’ruung, pazêng t’ruíh: Chêếc n’năl rau pr’hay rau la liêm, chắp kiêng cắh dzợ cơnh pr’hát âng acoon manuýh, pr’hát âng acoon manuýh đhị đhăm k’tiếc n’nắc, pa choom hát pr’hát âng acoon manuýh… dưr váih chr’na tinh thần ơy loóih, đoọng năl mơ lang manuýh VN nắc bơơn xơợng pazêng pr’hát k’hiêng, k’r’bhâu ng’chắp hơnh./.

NHỮNG NGƯỜI GIỮ HỒN DÂN CA VIỆT

 ---

         60 năm kể từ ngày phát sóng chương trình đầu tiên, những người làm chương trình dân ca trên Đài Tiếng nói Việt Nam rất đỗi tự hào bởi cho đến nay, đây là nơi duy nhất phát đi hàng trăm bài dân ca và nhạc cổ truyền mỗi ngày. Cũng bởi yêu lắm những câu hát dân ca mà các nghệ sĩ và biên tập viên âm nhạc của Đài Tiếng nói Việt Nam vẫn miệt mài sưu tầm, giới thiệu những di sản văn hóa tinh thần, mang quốc hồn, quốc túy của dân tộc đến thính giả cả nước. 

(Nền nhạc chương trình dân ca)

      Đã trở thành thông lệ, đều đặn hàng ngày, hàng giờ, hàng tuần… các chương trình Dân ca và nhạc cổ truyền với đầy đủ các loại hình nghệ thuật theo cánh sóng Đài Tiếng nói Việt Nam vươn xa tới thính giả cả nước, từ đồng bằng hay miền núi, từ đất liền hay biển, đảo xa xôi... Đặc biệt đối với những chiến sĩ đang ngày đêm làm nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, lãnh thổ của Tổ Quốc thì mỗi khúc hát dân ca vang lên đều như tiếng lòng đưa họ về với quê hương, với tuổi thơ yên bình:

 Thính giả1: Là lực lượng đứng chân trên địa bàn biên giới, nơi vùng sâu, vùng xa, qua những chương trình phát sóng của Đài TNVN, qua chương trình làn điệu dân ca anh em, chiến sĩ ở đồn của chúng tôi rất là thích. Hàng ngày sau những giờ tuần tra, bảo vệ biên giới, hoặc sau giờ tăng gia sản xuất, anh em, chiến sĩ lại bật các chương trình của Đài TNVN đón nghe những làn điệu dân ca.

Khán giả 2: Ngoài những ca khúc, bài ca về cách mạng, dân ca nhạc cổ truyền cán bộ chiến sĩ rất ưa thích, và thường xuyên được nghe, nhất là dân ca quan họ, dân ca Nghệ An, dân ca Nghệ Tĩnh, cán bộ chiến sĩ rất ưa thích.

         Nghệ sĩ nhân dân Hồng Ngát, Phó Giám đốc Nhà hát, Đài Tiếng nói Việt Nam nhớ lại: Dù đã 27 năm công tác tại Đài nhưng với chị, mỗi tác phẩm thu thanh đều như một sự thử thách chính mình. Với những bài hát dân ca thì khi hát trong phòng thu, không có chất xúc tác trực tiếp là khán giả thì người nghệ sĩ phải gửi gắm tình cảm qua giọng hát, được cất lên từ đáy lòng mình. Từ một diễn viên đến khi trở thành lãnh đạo Nhà hát của Đài TNVN, Nghệ sĩ nhân dân Hồng Ngát luôn cố gắng sao cho mỗi chương trình thu thanh, thu hình ngày càng hay hơn mà vẫn giữ được bản sắc của từng làn điệu, từng loại hình âm nhạc truyền thống:

          Trong khuôn khổ của làn điệu truyền thống chỉ có thể thay đổi được lời, theo nội dung nhịp thở của thời đại. Không thể phá cách với làn điệu như là làn điệu chèo có quân tử vu dịch, lới lơ, đường trường tiếng đàn... chẳng hạn thì khi muốn chuyển tải một nội dung mới thì vẫn phải xếp nó vào trong cái khuôn của làn điệu truyền thống đó. Khi hát lên có thể lời ca rất mới nhưng người ta nghe vẫn biết được làn điệu truyền thống của ông cha ta ngày xưa.

           Có lẽ với những nghệ sĩ, biên tập viên chương trình dân ca, phải yêu, phải tâm huyết, trân trọng từng làn điều, câu hát dân ca lắm mới có thể theo nghề. Bởi ở những năm 60 của thế kỷ trước, khi đất nước còn chia cắt, theo làn sóng của Đài Tiếng nói Việt Nam, các nghệ sĩ đã đưa những làn điệu Quan họ vượt qua cả vĩ tuyến 17 đến với đồng bào miền Nam; Khi quân và dân Hà Tĩnh bắn rơi máy bay Mỹ, tiết mục dân ca “Thần sấm ngã” được tác giả Lê Thanh Bình viết lời theo các làn điệu Ví Giặm đã khích lệ tinh thần chiến sĩ … Rồi khi hòa bình lập lại, các nghệ sĩ, biên tập viên dân ca của Đài lại kỳ công tìm hiểu phân tích về cái hay cái đẹp của dân ca các miền giúp thính giả hiểu thêm về kho tàng âm nhạc phong phú của dân tộc. Nghệ sĩ ưu tú Thu Trang, Nhà hát Đài Tiếng nói Việt Nam chia sẻ:

               Khi qua làn sóng người nghệ sĩ lại phải tạo cho mình một sân khấu riêng trong tâm hồn mình, tạo ra tình huống của nhân vật được viết ra trong các bài ca. Qua làn sóng phát thanh, khán giả chỉ lắng nghe giọng hát của người diễn viên đó và người diễn viên khi ca trên đài lại phải chuyển tải cái cách ca của mình như thế nào, diễn trong ca như thế nào để chuyển tài được tâm tư, tình cảm có nội dung thật nhất, hay nhất cho khán giả để khán giả có thể cảm được.

                  Nói như nhạc sĩ Dân Huyền, một trong những người đầu tiên đưa chương trình dân ca lên sóng Đài TNVN thì “Làm dân ca cũng giống như dệt một tấm vải, phải nâng niu, cẩn trọng trong từng đường kim, mũi chỉ, tấm vài đầu tiên ban giờ cũng rất khó. Nhưng nếu đã đệt được tấm vải đầu tiên tốt rồi thì những tấm vải sau sẽ không khó khăn lắm”. Soạn giả Mai Văn Lạng, biên tập viên chương trình dân ca cho biết: Nhiều khi để có thể tìm được một làn điệu mới giới thiệu đến khán giả, nhiều khi nghệ sĩ, biên tập viên phải trèo đèo, lội suối hàng tuần đến từng bản làng ghi âm, lưu giữ dân ca: 

              Dân ca là phải nguyên gốc, đến những vùng đất ấy, con người ấy, những nghệ nhân ấy hát dân ca mới hay. Ví dụ như hát quan họ phải người quan họ hát mới hay; hay hát Đúm không đâu hát hay bằng Thủy Nguyên, Hải Phòng; hát Xuân Phả không đâu hay bằng Thanh Hóa… Tôi đi đến Cao Bằng, đến với một nghệ nhân Then ở làng, bản ít nhât tôi phải đi 5 đến 7 ngày, thậm chí để nghệ nhân hát được tôi phải phục, thậm chí phải làm lễ đấy thì họ mới hát.

          Để làm được điều đó, dường như tinh thần của những câu dân ca đã bao phủ, quyện thấm trong dáng vóc và thần thái của các nghệ sĩ, biên tập viên nơi đây. Để những làn điệu dân ca Huế, bài chòi, dân ca Nam bộ, quan họ Bắc Ninh, Ví Giặm, cải lương… đến với thính giả mọi miền Tổ Quốc, các chuyên mục “Tìm hiểu cái hay cái đẹp”, “Yêu mãi khúc dân ca”, “Dân ca dư địa chí”, “Dạy hát dân ca”… trở thành món ăn tinh thần quen thuộc, để cho bao thế hệ người Việt Nam đều được lắng nghe những câu hát trăm thương ngàn mến./.