Xang bêl bơơn độp c’lâng xa’nay âng Chính phủ, Công ty pa câl pr’đươi xuất nhập khẩu Quang Đức, moon pa đệ nắc công ty Quang Đức ơy xay moon c’lâng bh’rợ nhăn tr’xăl 2.100 hécta cao su cắh liêm choom moót lêy chóh a’tao lâng a’rong. T’coóh Nguyễn Văn Toàn, Trưởng phòng k’đhơợng zư bhrợ têng pr’đươi pr’dua âng doanh nghiệp nâu moon, nâu đoo nắc 2 râu t’nơơm đệ t’ngay, zúp đoọng ha doanh nghiệp p’đhiêr vốn đấh, zên k’rong bhrợ m’bứi. Bhiệc nâu nắc công ty Quang Đức lêy chóh crâng xăl cắh cậ đoọng zên, ma mơ lâng k’dâng 140 ực đồng. Nâu đoo nắc đợ zên bấc bhlâng, lâng nắc lêy bil ta bhứch zêng ha dang lêy ooy râu liêm choom âng a’tao lâng a’rong xoọc đâu. Đoọng công ty Quang Đức xăl bhrợ liêm choom, ting cơnh t’coóh Toàn, công ty nắc chấc lêy c’lâng pa đhêy pa đanh bhiệc chóh crâng cắh cậ đoọng zên chóh crâng lalay: “Doanh nghiệp nắc lêy xăl chóh a’tao lâng a’rong. Tu doanh nghiệp xoọc lưm zr’nắh k’đhạp ơy váih bha ar pa tơ nắc nhăn lêy pa dzoọc cr’chăl t’ngay đoọng zên chóh crâng. Ahêê lêy ặt k’đươi moon pa dzoọc a’năm, ha dợ cắh k’đươi moon nắc pa dzoọc ha mơ. Bhiệc k’tiếc lâm nghiệp k’tứi cớ, k’tiếc nông nghiệp bhứah nắc bhiệc âng sở, âng tỉnh, azi nắc lêy k’rang tước bhiệc âng zi a’năm”.

Tơợ c’moo 2008 tước c’moo 2011, UBND tỉnh Gia Lai nắc ơy pazao đoọng lấh 32 r’bhâu hécta crâng đha’rứt đoọng ha doanh nghiệp cóh vel đông xay bhrợ 44 dự án xăl chóh cao su. Xang bêl cắh liêm choom nắc zâp doanh nghiệp lêy k’đươi moon xăl lấh 12 r’bhâu hécta ooy pazêng lấh 25 r’bhâu hécta cao su cắh liêm choom đoọng lêy chóh tơơm chr’nóh lơơng. Lấh mơ k’tiếc chóh cao su, k’tiếc nhăn lêy xăl chóh k’noọ k’zệt r’bhâu hécta crâng nắc ta lơi li lứih cơnh đêếc k’zệt c’moo đâu. Hân đhơ cơnh đêếc, bấc doanh nghiệp zêng cắh xay moon tước c’lâng bh’rợ pa chô crâng. Chấc bhrợ zâp cơnh đoọng lêy xăl chóh, nắc đợ n’hâu zâp doanh nghiệp ơy bhrợ ooy bấc c’moo hanua lâng xoọc t’bhlâng bhrợ đoọng lêy zêl cha groong cơnh râu k’đươi moon âng chính phủ đoọng têêm ngăn đợ mơ gâm ngút. T’coóh Trương Phước Anh, Gíam đốc Sở Nông nghiệp lâng padưr pa xớc vel bhươl Gia Lai đoọng năl: “Xang bêl UBND tỉnh xay moon, zâp doanh nghiệp nắc ơy bhrợ têng dự án tr’xăl. Đhị bêl đâu, azi nắc k’rong pazưm vêy 7 doanh nghiệp, Hoàng Anh Gia Lai, Quang Đức lâng zâp công ty âng quân đội. Hân đhơ cơnh đêếc, nắc vêy Hoàng Anh Gia Lai xay moon bhiệc chóh crâng. Zâp doanh nghiệp n’lơơng cắh choom xay moon râu tước c’lâng bh’rợ chóh crâng”.

Đoọng bơơn pa chô zâp dự án tr’xăl crâng lêy chóh cao su, zâp doanh nghiệp zêng gr’hoót moon nắc lêy bhrợ têng bhiệc bhrợ đoọng ha đhanuôr cóh vel đông, bhrợ padưr cơ sở hạ tầng. hân đhơ cơnh đêếc, lâng đhr’năng bh’rợ k’rong bhrợ cắh liêm choom, doanh nghiệp cắh choom bhrợ têng cơnh gr’hoót moon âng đay. Bấc doanh nghiệp nắc cắh chroót ooy tỉnh k’noọ k’zệt tỉ zên pa câl n’loong.

Tơợ râu đhr’năng lalua nâu, bêl xăl chóh cao su, t’coóh Huỳnh Thành, bêl ahay nắc bhrợ Phó trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai moon, nắc lêy cha mêết liêm gít đắh bhiệc đoọng doanh nghiệp xăl dự án mưy chu dzợ. Đoọng pa xiêr râu cắh liêm choom, l’lăm nắc lêy đươi bhrợ đoọng doanh nghiệp xăl đợ đhị k’tiếc k’tứi, ooy đợ đhị đăn công ty thuỷ lợi. Đh’rứah lâng nâu, t’đui đoọng bhiệc padưr cớ crâng: “Đoọng xăl đhị k’tiếc nông nghiệp ha mơ, k’tiếc crâng chô k’tứi mơ đêếc. Bấc lêy đợ đhị k’tiếc chóh cao su cắh liêm choom, ting cơnh acu nắc lêy chóh cớ crâng. Lêy cha mêết, trứah bhlếh đợ râu zr’nắh k’đhạp đoọng ha doanh nghiệp, hân đhơ cơnh đêếc nắc cắh vêy tu cr’noọ bh’rợ kinh tế ha dợ lêy bhrợ pa hư crâng. Tu môi trường chr’nắp, váih zên cung cắh vêy mặ câl”.

Đoọng doanh nghiệp xăl đhị k’tiếc chóh cao su cắh liêm choom đhị k’tiếc crâng đha’rứt cóh Gia Lai nắc c’lâng bh’rợ đoọng trứah bhlếh đợ râu zr’nắh k’đhạp ha doanh nghiệp, đoọng n’jứah bơơn mơ cr’noọ bh’rợ zư lêy padưr pa xớc crâng nắc đoo bhiệc âng tỉnh, nắc cắh năl ha bêl Gia Lai vêy choom bhrợ đoọng zúp zâp doanh nghiệp dưr zi lấh zr’lụ cắh liêm choom tơợ t’nơơm cao su nâu./.

Doanh nghiệp chỉ quan tâm lợi ích-

Thử thách cho nhiệm vụ phát triển rừng ở Gia Lai

Nguyễn Thảo

Sau khi các dự án chuyển đổi rừng sang trồng cao su ở Gia Lai thất bại, Chính phủ đã đồng ý để các doanh nghiệp chuyển đổi đất dự án sang các mục đích nông-lâm nghiệp khác ngoài cao su. Điều kiện kèm theo là doanh nghiệp phải trồng rừng thay thế hoặc nộp tiền trồng rừng thay thế. Chủ trương này được coi là vừa giúp tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, vừa đảm bảo độ che phủ rừng. Tuy nhiên việc trồng rừng thay thế tại các dự án này của Gia Lai là rất khó khăn, vì đa số doanh nghiệp tìm mọi cách trì hoãn nghĩa vụ của mình. 

       Ngay sau khi nhận được chủ trương của Chính phủ, Công ty Kinh doanh hàng xuất nhập khẩu Quang Đức (gọi tắt là công ty Quang Đức) đã trình phương án xin chuyển đổi 2.100 ha cao su kém hiệu quả sang trồng mía và sắn. Ông Nguyễn Văn Toàn, Trưởng phòng Quản lý sản xuất vật tư của doanh nghiệp này cho rằng, đây là 2 loại cây ngắn ngày, giúp doanh nghiệp quay vòng vốn nhanh, chi phí đầu tư thấp. Điều này có nghĩa là công ty Quang Đức sẽ phải trồng rừng thay thế hoặc nộp tiền, tương đương khoảng 140 tỷ đồng. Đây là số tiền rất lớn, và gần như sẽ lỗ tuyệt đối nếu căn cứ vào hiệu quả của mía và sắn hiện nay. Để công ty Quang Đức chuyển đổi thành công, theo ông Toàn, công ty sẽ tìm cách trì hoãn vô thời hạn việc trồng rừng hoặc nộp tiền trồng rừng thay thế: “Doanh nghiệp sẽ chuyển đổi sang trồng mía và mỳ (sắn). Vì doanh nghiệp đang khó khăn nên đã có văn bản là xin gia hạn thời gian nộp tiền trồng rừng. Mình cứ kiến nghị gia hạn thôi, chứ mình không kiến nghị là gia hạn bao nhiêu. Việc đất lâm nghiệp hẹp lại, đất nông nghiệp rộng ra là việc của sở, của tỉnh, chúng tôi chỉ quan tâm tới việc của chúng tôi thôi”.

Từ 2008 đến 2011, UBND tỉnh Gia Lai đã giao hơn 32 nghìn ha rừng nghèo cho 16 doanh nghiệp địa phương triển khai 44 dự án chuyển đổi trồng cao su. Sau khi sa lầy, các doanh nghiệp tha thiết kiến nghị được chuyển đổi hơn 12 nghìn ha trong số hơn 25 nghìn ha cao su kém hiệu quả sang cây khác. Ngoài diện tích có cao su, diện tích xin chuyển đổi là gần chục nghìn ha rừng đã bị cạo nhẵn, vẫn để trơ trụi chục năm nay. Thế nhưng, đa số doanh nghiệp đều tuyệt nhiên không đề cập gì tới phương án phục hồi rừng. Luồn lách, xé rào, chống chế việc trồng rừng thay thế, là những gì các doanh nghiệp đã làm trong nhiều năm qua và đang tiếp tục làm để đối phó với chỉ đạo của chính phủ nhằm đảm bảo độ che phủ rừng.  Ông Trương Phước Anh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Gia Lai cho biết: “Sau khi UBND tỉnh thông báo, các doanh nghiệp đã làm dự án chuyển đổi. Tại thời điểm này, chúng tôi tổng hợp có 7 doanh nghiệp: Hoàng Anh Gia Lai, Quang Đức và các công ty của quân đội. Nhưng chỉ có Hoàng Anh Gia Lai đề cập việc trồng rừng. Các doanh nghiệp khác không đề cập gì tới phương án trồng rừng”.

Để giành được các dự án chuyển đổi rừng sang trồng cao su, các doanh nghiệp đều cam kết giải quyết việc làm cho người dân địa phương, xây dựng cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, với năng lực đầu tư thấp kém, doanh nghiệp không thể thực hiện cam kết của mình. Nhiều doanh nghiệp vẫn chây ì không trả tỉnh gần chục tỷ đồng tiền bán gỗ.

Từ thực tế nhiều bất cập khi chuyển đổi rừng sang trồng cao su, ông Huỳnh Thành, nguyên Phó trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai cho rằng, cần hết sức cẩn trọng trong việc cho doanh nghiệp chuyển đổi dự án một lần nữa. Để hạn chế sai lầm, trước mắt chỉ nên chấp thuận cho doanh nghiệp chuyển đổi những diện tích nhỏ, ở những nơi gần công trình thuỷ lợi. Cùng với đó, ưu tiên việc tái sinh rừng: “Cho chuyển đổi đất nông nghiệp bao nhiêu, đất rừng thu hẹp bấy nhiêu. Đại đa số diện tích cao su kém hiệu quả, theo tôi nên trồng lại rừng. Nếu không trồng thì để rừng tự tái sinh. Nếu cho chuyển, thì chuyển ít thôi. Cần xem xét, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, nhưng không vì mục tiêu kinh tế mà phá hoại môi trường . Bởi vì môi trường quan trọng, có tiền chưa chắc mua được”.

         Cho phép doanh nghiệp chuyển đổi diện tích cao su chết, kém hiệu quả trên đất rừng nghèo tại Gia Lai là chủ trương vừa nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, vừa nhằm đạt mục tiêu bảo vệ-phát triển rừng. Tuy nhiên, với tư duy, “lợi nhuận mới là việc của doanh nghiệp, rừng là việc của tỉnh”, thì chưa biết Gia Lai sẽ làm cách nào để giúp các doanh nghiệp thoát khỏi vũng lầy từ cây cao su./.