Tơợ zr’lụ chr’hoong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam đoọng tước ooy zr’lụ sâm chắt váih Tăk Ngo, ta mooi lướt đanh k’dâng 2 tiếng đồng hồ lướt xe ô tô cắh cậ xe máy. Zr’lụ n’nâu vêy đhăm quy hoạch 70 héc ta, vêy ta ga ving bấc đhị. Nâu đoo nắc n’jứah zư lêy lâng bhrợ têng m’ma đoọng ha 7 chr’val cóh zr’lụ dự án chóh sâm âng tỉnh Quảng Nam; n’jứah nắc zr’lụ pa chắp ch’mêết lêy khoa học ooy bh’rợ zư lêy, pa dưr m’ma sâm cóh vel đong. Tơợ zr’lụ c’lâng bha lâng tước ooy bhươn sâm bha lâng, ta mooi z’lấh 4 đhị ng’đhêy la lêy. Đhị đâu apêê đương k’đơơng nắc đhanuôr cóh đêếc xay moon tước ooy ta mooi bh’rợ u váih, dưr váih âng t’nơơm sâm Ngọc Linh, bh’rợ chóh zư lêy sâm Ngọc Linh, bh’rợ lêy n’năl sâm la lua, sâm g’lớc công cơnh pazêng rau pr’đươi âng sâm đoọng ha c’rơ âng acoon manuýh. T’coóh Trịnh Minh Quý, Giám đốc Trung tâm sâm Ngọc Linh chr’hoong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam xay moon, tơợ bêl zr’lụ sâm bha lâng Tăk Ngo u váih, chr’hoong Nam Trà My đương haanh déh k’ha riêng g’lúh ta mooi tước lêy, pa chắp ch’mêết lêy lâng pa choom ooy kinh nghiệm chóh sâm, pa trơơi t’nơơm sân Ngọc Linh. “Đhr’năng chắt váih âng t’nơơm sâm Ngọc Linh tr’nơớp nắc độ ẩm. Độ ẩm crêê đoọng ha t’nơơm sâm Ngọc Linh chắt váih nắc lấh 80%. Rau bơr nắc rau gâm ngút âng crâng, đợ gâm ngú tước 70%; Rau pêê nắc đhr’năng ta bhúch âng nhiệt độ cóh ha dum lâng t’ngay tơợ 10 tước 15 độ. Nhiệt độ zazum đoọng ha t’nơơm sâm Ngọc Linh chắt váih tơợ 20 tước 24 độ C”.

Ảnh: Hoàng Liên

  Cóh g’lúh lướt lêy bhươn sâm Tăk Ngo, t’coóh Nông Quốc Hùng, Chủ tịch UBND chr’hoong Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng rơơm kiêng nắc choom pa trơơi lâng zư lêy liêm choom t’nơơm sâm Ngọc Linh đhị đhăm k’tiếc Cao Bằng: “Lâng chr’hoong Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng nắc tơợ bh’rợ chêếc n’năl azi lêy đhr’năng âng cruung đác công z’zăng mr’cơnh lâng tơợ bh’rợ lướt lêy cóh t’ngay đâu lâng rau zúp zooi âng dự án CSSB âng tỉnh Cao Bằng acu tin đươi ha dang vêy tỉnh tộ đoọng nắc azi đơơng pa trơơi sâm Ngọc Linh, sâm Việt Nam chô ooy n’đắh Bắc đoỌng chóh lêy, ha dang chắt váih liêm nắc acu tin đươi lâng đhanuôr dzợ zr’nắh k’đháp âng chr’hoong Nguyên Bình nắc bhrợ t’váih cr’bhộ cr’van tơợ t’nơơm sâm cơnh đhanuôr Quảng Nam”.

Xay bhrợ cơnh nghị quyết 08 âng Tỉnh uỷ Quảng Nam ooy xa nay pa dưr du lịch cr’chăl c’moo 2016 – 2020, c’lâng bh’rợ tước ooy c’mopo 2025… cóh pazêng c’moo ahay chr’hoong Nam Trà My ơy quy hoạch, ra pặ lâng ta đang k’rong pazêng c’rơ đoọng k’rong bhrợ pa dưr du lịch. Cóh đêếc t’bhlâng pa dưr zr’lụ sâm Ngọc Linh dưr váih zr’lụ du lịch pr’hay lâng đợ bh’nơơn bh’rợ du lịch la lay k’đơơng bấc ta mooi ch’ngai đăn. T’coóh Trần Văn Tân, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam xay moon: “Lấh lậ lơơng Nam Trà My n’jứah pazum đươi dua đơ chr’nắp la lay văn hoá âng zr’lụ đhanuôr acoon cóh đh’rứah lâng bh’nơơn bh’rợ chr’nắp âng k’tiếc k’ruung nắc sâm Ngọc Linh, pr’đươi âng k’tiếc k’ruung n’nâu nắc đoọng đươi dua ooy bh’rợ du lịch, cơnh du lịch ooy bhươl cr’noon, du lịch cruung đác, cơnh ahêê xoọc lướt n’nâu nắc du lịch đha đấc da ding, chêếc lêy crâng, lướt lêy zr’lụ sâm chắt váih, cơnh đêếc nắc a cu k’noọ nắc la liêm pr’hay pa bhlâng lâng ta mooi phương tây kiêng bhlâng ooy zr’lụ crâng k’coong đhị cruung đác chr’nắp ma bhuy Trường Sơn đhị zr’lụ a hêê xoọc dzoong n’nâu”.

T’mêê đâu, chr’hoong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam t’mêê bhrợ têng bh’rợ xay moon zr’lụ du lịch: Bhươn sâm Ngọc Linh – Tăk Ngo. Nâu đoo nắc rau liêm crêê đoỌng chr’hoong da ding k’coong n’nâu xay p’cắh tước ooy apêê pr’zớc cóh k’tiếc k’ruung lâng tơợ k’tiếc k’ruung n’lơơng ooy rau chr’nắp muy a năm vêy âng sâm Ngọc Linh bhrợ t’váih đoọng ha c’rơ âng acoon manuýh, công cơnh pazêng rau văn hoá chr’nắp pr’hay nắc manuýh Xê Đăng, Ca Dong xoọc dzợ zư đớc.

Du lịch zr’lụ sâm, đươi dua đhị zr’lụ ch’ngaách l’thai, pleng k’tiếc liêm crêê, chêếc lêy n’năl bh’rợ chóh zư lêy t’nơơm sâm, lướt lêy bh’rợ văn hoá la lay âng manuýh Xê Đăng, Ca Dong cóh zr’lụ dal… xay moon đớc nắc muy tuor du lịch lướt la lêy pr’hay pa bhlâng đoọng ha ta mooi ch’ngai đăn. Ha dzợ lâng đhanuôr đhanuôr acoon cóh Nam Trà My, bhrợ du lịch zr’lụ dâm – nắc bhrợ đoọng ha apêê đoo pa xiêr đharứt nhâm mâng./.

Du lịch vùng sâm-

Hướng đi mới ở huyện vùng cao Nam Trà My

CTV Tấn Sỹ

Được thiên nhiên ưu đãi cho sản vật quý là cây sâm Ngọc Linh, những năm gần đây, huyện vùng cao Nam Trà My tập trung đầu tư đưa vùng sâm Ngọc Linh trở thành điểm du lịch hấp dẫn. Chính quyền địa phương này kỳ vọng, việc đầu tư cơ sở hạ tầng, mở rộng liên kết vùng và nâng cao nhận thức của người dân trong việc làm du lịch cộng đồng…sẽ khai thác triệt để nguồn lợi từ cây sâm, mang lại cuộc sống ngày càng no ấm cho đồng bào Ca Dong, Xê Đăng ở huyện vùng cao này.

Từ trung tâm huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam, để đến được vùng sâm gốc Tăk Ngo, du khách mất khoảng 2 tiếng đồng hồ đi xe ô tô hoặc xe máy. Vùng này có diện tích quy hoạch 70ha, gồm nhiều khoảnh nhỏ. Đây vừa là nơi bảo tồn và sản xuất giống cung cấp cho 7 xã trong vùng dự án trồng sâm của tỉnh Quảng Nam; vừa là nơi nghiên cứu khoa học về công tác bảo tồn, phát triển giống sâm bản địa. Từ trục đường chính đến vườn sâm gốc, du khách sẽ qua 4 điểm dừng chân. Tại đây, các hướng dẫn viên là người dân bản địa sẽ giới thiệu đến du khách quy trình ra đời, phát triển của cây sâm Ngọc Linh, kỹ thuật chăm sóc sâm Ngọc Linh, cách phân biệt sâm thật, sâm giả cũng như những công dụng tuyệt vời mà cây sâm mang lại cho sức khỏe con người. Ông Trịnh Minh Quý, Giám đốc Trung tâm sâm Ngọc Linh huyện Nam Trà My, Quảng Nam cho biết, từ khi vùng sâm gốc Tăk Ngo được hình thành, huyện Nam Trà My đã đón hàng trăm đoàn khách đến thăm quan, nghiên cứu và học tập kinh nghiệm trồng sâm, di thực cây sâm Ngọc Linh: “Điều kiện sinh trưởng và phát triển cây sâm Ngọc Linh thứ nhất là độ ẩm. Độ ẩm thích hợp của cây sâm Ngọc Linh để sinh trưởng phát triển là trên 80%. Thứ hai là tán rừng che phủ, độ che phủ đạt 70%; Thứ ba là biên độ nhiệt chênh lệch giữa ngày và đêm chênh lệch giữa 10 đế 15 độ.Nhiệt độ trung bình cho cây sâm Ngọc Linh phát triển dao động từ 20 đến 24 độ C.”

Trong chuyến tham quan vườn sâm Tăk Ngo, ông Nông Quốc Hùng, Chủ tịch UBND huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng, kỳ vọng sẽ di thực và chăm sóc thành công cây sâm Ngọc Linh trên đất Cao Bằng: “Đối với huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng thì qua tìm hiểu chúng tôi thấy rằng điều kiện tự nhiên tương đối phù hợp và qua buổi đi tham quan  ngày hôm nay với sự hỗ trợ của dự án CSSB của tỉnh Cao Bằng, tôi tin tưởng rằng nếu được tỉnh đồng ý thì chúng tôi sẽ di thực cả loài sâm Ngọc Linh, sâm Việt Nam về vùng phía Bắc để trồng thử nghiệm nếu ra hoa kết trái thì tôi tin rằng với bà con còn khó khăn của huyện Nguyên Bình sẽ làm giàu từ cây sâm giống như bà con Quảng Nam”.

Thực hiện nghị quyết 08 của Tỉnh ủy Quảng Nam về phát triển du lịch giai đoạn 2016-2020, định hướng đến năm 2025…Những năm qua huyện Nam Trà My đã bắt tay vào quy hoạch, sắp xếp và kêu gọi các nguồn lực để đầu tư phát triển du lịch. Trong đó chú trọng phát triển vùng sâm Ngọc Linh trở thành điểm du lịch hấp dẫn với những sản phẩm du lịch đặc trưng thu hút du khách gần xa. Ông Trần Văn Tân, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam thì cho rằng: “Hơn ai hết Nam Trà My vừa kết hợp khai thác giá trị đặc trưng văn hóa của vùng đồng bào dân tộc thiểu số cùng với sản phẩm quốc bảo sâm Ngọc Linh, sản phẩm quốc gia này để đưa vào khai thác du lịch như du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái, như chúng ta đang đi đây là du lịch leo núi, khám phá rừng mạo hiểm rồi tham quan, thưởng ngoạn, thị sát vùng sâm thì tôi nghĩ rất là tuyệt vời mà khách phương Tây rất thích cái không gian núi rừng giữa đại ngàn Trường Sơn mà chúng ta đang đứng ở đây”.

Mới đây, huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam tổ chức lễ công bố điểm du lịch “Vườn sâm Ngọc Linh- Tăk Ngo”. Đây là cơ hội để huyện vùng cao này giới thiệu, quảng bá đến bạn bè trong và ngoài nước về giá trị đặc hữu mà cây sâm Ngọc Linh mang lại cho sức khỏe con người, cũng như những nét văn hóa đặc sắc mà người Xê Đăng, Ca Dong còn lưu giữ. 

Du lịch vùng sâm, tận hưởng không gian thoáng mát, khí hậu trong lành, trải nghiệm cách chăm sóc cây sâm, hòa vào không gian văn hóa đặc trưng của người Xê Đăng, Ca Dong vùng cao….hứa hẹn sẽ là một tour du lịch trải nghiệm thú vị cho du khách gần xa. Còn với bà con dân tộc thiểu số Nam Trà My, làm du lịch vùng sâm-chính là cách giúp họ giảm nghèo bền vững./.