Lấh 1 tuần nâu ơy, pr’loọng đông p’căn Trần Thị Lệ Xuân 56 c’moo cóh vel Dơ Mó, chr’val Kông Htok, chr’hoong Chư Sê, tỉnh Gia Lai nắc zr’nắh k’đhạp chấc lêy đác tưới đoọng ha 3 hécta cà phê âng pr’loọng đông. ặt đương lêy cha mêết toong t’ngay r’dưm đoọng nhăn đác tưới, nắc cung dzợ vêy 1 hécta cà phê t’mêê chóh âng t’coóh Xuân lêy ặt zâng lâng bhiệc răng hư bấc tu cắh zâp đác: “Tu giếng âng apêê lơơng bêl váih bêl cắh. Apêê cung lêy tưới, cắh vêy ặt đoọng ađay tưới. Đác đươi zr’nắh k’đhạp cơnh đâu nắc ặt zước nhăn đắh apêê lơơng. Apêê cung tưới nắc ađay lêy mưy choom pay tưới bêl hi dưm. Cà phê t’mêê chóh, zêng ma răng xêêu”.

Hân đhơ vêy 2 giếng đác khoan đhộ 30 mét, nắc đợ t’ngay nâu, t’coóh Phạm Hoàng n’niên c’moo 1956 cóhvel Dơ Mó, chr’val Kông Htok, chr’hoong Chư Sê cung lêy cắh năl cơnh bhrợ đoọng trông dấc cà phê. T’coóh Hoàng đoọng năl, p’răng xơớt bhrợ pa zêng 4 hécta cà phê âng t’coóh ma răng hư, bấc đhị đoong hi la ma răng xêêu. Xoọc cr’chăl dưr váih p’niên nhuum, bhiệc cắh zâp đác tưới nắc bhrợ bhươn chr’nóh cắh liêm choom. t’bhlâng trông dấc, zư lêy bhươn chr’nóh, t’coóh Hoàng nắc lêy câl đác tơợ giếng khoan lơơng, lâng zên chr’nắp 35 r’bhâu đồng đhị 1 giờ bơm. Tu p’răng xơớt nắc hân noo nâu pr’loọng đông t’coóh nắc lêy pa glúh pa xoọng k’noọ 7 ực đồng đoọng ha bhiệc câl đác: “1 t’ngay, acu thuê tưới 12 tiếng, zâp tiếng 35 r’bhâu đồng. tưới nắc lêy tưới toong t’ngay hi dưm đoọng tước apêê lơơng cậ tưới. 1 hécta nắc lêy tưới 2 3, hi dưm. Zâp c’moo, đợ mơ p’răng xơớt ặt dưr bấc. C’moo đâu nắc xơớt goóh lấh mơ c’moo l’lăm”.

Gia Lai vêy lấh 93 r’bhâu hécta cà phê, ooy đâu k’dâng 80 r’bhâu hécta ooy cr’chăl pa câl. Bêl đêếc, manứih chóh cà phê đhị Gia Lai nắc vêy moót tưới đác g’lúh 2, hân đhơ cơnh đêếc, bhiệc p’răng xơớt xoọc dưr váih đhị bấc vel đông cắh vêy bấc xa’nay bha nậ đác cơnh Mang Yang, Đắk Đoa, Chư Sê, Chư Pưh lâng Đức Cơ.

Ting cơnh Thạc sĩ Mai Minh Tuấn, trưởng phòng Kỹ thuật Trung tâm Khuyến nông tỉnh Gia Lai, bhiệc xơớt goóh c’moo đâu nắc hi lêệng lấh mơ zâp c’moo, hân noo p’răng xơớt 2019 dzợ đenh. T’bhlâng lêy khoan, pếch giếng đoọng tưới nắc cung k’đhạp. Đoọng pa xiêr râu cắh liêm crêê âng hân noo p’răng xơớt nâu, zâp c’la bhươn nắc lêy đươi dua đợ c’lâng bh’rợ tưới đác k’míah pazưm lâng zư dz’dzong đoọng ha k’tiếc xang tưới: “Lấh mơ nắc zâp c’lâng bh’rợ t’bhlâng bhrợ dz’dzong k’tiếc. Pa đhang moon cơnh xang bêl tưới đác, nắc lêy chóh tơơm n’loong bhrợ gâm ngút, cha groong đhí. Cr’noọ bh’rợ âng đợ bhiệc nâu nắc pa xiêr râu cắh liêm crêê âng tr’ang mặt t’ngay trực tiếp ooy bhươn cà phê, pa xiêr dưr glúh gr’doọc đác. Lấh mơ, xoọc đâu Bộ Nông nghiệp nắc lêy ra lắp hệ thống tưới k’míah, zúp đoọng ha đác tưới m’bứi lấh, hân đhơ cơnh đê ếc, đợ mơ tưới bấc lấh mơ nắc âng đơơng đác cung liêm ta luôn lấh mơ”./.

Gia Lai: Giữa mùa khô,

 nông dân quay cuồng chống hạn cho cà phê

                                    Nguyễn Thảo

       Mặc dù mới bước vào đợt tưới nước thứ 2 cho cà phê, nhưng nông dân nhiều nơi tại Gia Lai đang phải đối mặt với tình trạng khô hạn, thiếu nước nghiêm trọng. Điều này không những gây khó khăn cho sản xuất, tăng chi phí đầu tư mà còn có nguy cơ ảnh hưởng tới năng suất, sản lượng cà phê cuối vụ.

       Đã 1 tuần nay, gia đình bà Trần Thị Lệ Xuân (56 tuổi) ở thôn Dơ Mó, xã Kông Htok, huyện Chư Sê, tỉnh Gia Lai chật vật tìm nguồn nước tưới cho 3 ha cà phê của gia đình.  Trưc chờ ngày đêm để xin nước tưới, nhưng vẫn có 1 ha cà phê mới trồng của bà Xuân phải chịu cảnh héo rũ nhiều ngày nay vì khát nước:“Nhờ giếng của hàng xóm nhưng lúc được, lúc không. Họ cũng phải tưới, chứ đâu có để không cho mình tưới được. Nước nôi khó khăn như vậy thì cứ đi xin hàng xóm. Họ cũng phải tưới nên mình chỉ có thể tưới vào ban đêm thì phải canh. Cà phê mới trồng, héo rũ hết rồi.”

Mặc dù có 2 giếng nước khoan sâu 30 mét, nhưng những ngày này, ông Phạm Hoàng (SN 1956) ở làng Dơ Mó, xã Kông Htok, huyện Chư Sê cũng phải loay hoay tìm cách cứu hạn cà phê. Ông Hoàng cho biết, khô hạn làm cho toàn bộ 4 ha cà phê của ông héo rũ, nhiều cành lá đã khô khốc, xác xơ. Đang giai đoạn phát triển trái non, việc thiếu nước nước sẽ khiến vườn cây bị giảm năng suất cuối vụ. Nỗ lực cứu vườn cây, ông Hoàng buộc phải mua nước từ các giếng khoan khác, với giá 35 nghìn đồng/ 1 giờ bơm. Vì khô hạn mà vụ này gia đình ông phải chi thêm gần 7 triệu đồng cho việc mua nước. “1 ngày, tôi thuê tưới 12 tiếng, mỗi tiếng 35 nghìn đồng. Tưới là phải tưới nguyên đêm để tới lượt người khác . 1 ha phải tưới 2 , 2 đêm. Mỗi năm, mức độ hạn hán lại tăng hơn. Năm nay hạn hơn năm ngoái.”

        Gia Lai có hơn 93 nghìn ha cà phê, trong đó, khoảng 80 nghìn ha trong giai đoạn kinh doanh. Lúc này, người trồng cà phê tại Gia Lai mới bước vào đợt tưới nước thứ 2, tuy nhiên tình trạng khô hạn đang xảy ra tại nhiều địa phương có ít công trình thuỷ lợi như Mang Yang, Đăk Đoa, Chư Sê, Chư Pưh và Đức Cơ.

Theo Thạc sĩ Mai Minh Tuấn, trưởng phòng Kỹ thuật Trung tâm Khuyến nông tỉnh Gia Lai, tình trạng khô hạn năm nay sẽ nghiêm trọng hơn các năm,  mùa khô 2019 còn rất dài. Nỗ lực khoan, đào giếng để tưới sẽ khó giải quyết được vấn đề. Để giảm thiểu ảnh hưởng của khô hạn, các chủ vườn cần sử dụng những biện pháp tưới nước tiết kiệm kết hợp tăng cường giữ ẩm cho đất sau khi tưới: “Chủ yếu là các giải pháp tăng cường độ ẩm cho đất. Ví dụ như, sau khi tưới nước, thì cần tủ gốc cà phê, trồng cây che bóng, chắn gió. Mục đích của những việc này là hạn chế tác động của ánh nắng mặt trời trực tiếp xuống vườn cà phê, hạn chế thoát hơi nước. Ngoài ra, hiện nay, Bộ Nông nghiệp có hẳn quy trình về lắp hệ thống tưới tiết kiệm, giúp cho lượng nước tưới ít đi, nhưng só lần tưới nhiều lên thì cung cấp nước cũng đều đặn hơn./.”