Bấc t’ngay n’nâu, cr’chăng ta luôn tân léh đhị bưr cơnh lâng đha nuôr Plei Ốp. Tu nâu câi, vel âi dưr váih muy đhị đoọng  t’mooi lướt la lêy âng thành phố Pleiku, cơnh lâng lấh kệt c’bhúh t’mooi tước la lêy zấp t’ngay. Tước đâu, t’mooi bơơn lum lêy đông rông, đhị ta bhrợ bấc đhr’niêng bh’rợ chr’nắp âng đha nuôr vel; Ch’nang đác Ia O, đhị đha nuôr Plei Ốp hoọm buốh, prá c’chăng đh’rứah  bêl chô n’đắh ha rêê zấp ha bu. Đh’rứah lâng n’nắc, đợ bài chiing grờm  ga hăm, đợ điệu xoang liêm pr’hay âng pân jứih pân đil cóh vel pa cắh bấc c’léh liêm pr’hay, la lay âng văn hóa Jarai. Plei Oóp bơơn ga lop tu 2 toọm đác Ia Nin, Ia Nat bhrợ t’váih râu liêm pr’hay la lay k’đhơợng dzung t’mooi. A moó Nguyễn Phương Trâm cóh phường Hoa Lư, thành phố Pleiku tước la lêy vel Ốp đoọng năl: “G’lúh tr’nơợp a cu tước vel Ốp, a cu lêy pa bhlâng pr’hay. Zấp đhị áih liêm, đh’hi đhí. Đha nuôr nắc pa bhlâng liêm ta níh. Pa bhlâng nắc, đợ ch’na âng đha nuôr vel đong cơnh avị hor, a tứch bóh pa bhlâng yêm. Acu vêy rạch lâng vel Ốp bêl bhiệc bhan đoọng bơơn năl bấc lấh đợ c’léh văn âng đha nuôr cóh đâu”.

Nghệ nhân chiing goong Rơ Châm Géh, ặt cốh vel Ốp đoọng năl, đha nuôr cóh vel tơợ a hay muy năl lâng bh’rợ bhrợ ha rêê, nâu câi công nắc tơợp pa choom pấh bhrợ du lịch. Đha đhâm c’mâr cóh vel pa choom đoọng đơơng âng t’mooi tước đhị la lêy cha ớh. Pân đil úh zêệ ch’na đoọng ha t’mooi. Tơợ bêl pa dưr du lịch, pr’ặt tr’mông âng đha nuôr cóh vel công bơơn bhrợ bhr’lậ choom hơnh déh: “Moọt zấp ha dum thứ 7, acu nắc bơơn apêê đong cha cha cóh vel k’đươi tước t’coó chiing goong ha t’mooi xơợng. Pa bhlâng bhui harr tu xang muy t’ngay pa bhrợ ga lêếh ga lêêng cóh ha rêê, chô ooy vel, a cu nắc bơơn t’coó chiing goong. T’ngay a hay, chiing goong nắc muy t’coó bêl vêy đhr’niêng bh’rợ ga mắc, chr’nắp âng đha nuôr vel, n’đhang nâu câi zấp tuần, zấp t’ngay a zi zêng bơơn cha ớh. Đươi vêy bhrợ t’coóh chiing goong, a cu dzợ p’xoọng bơơn zên 2 ức đồng zấp c’xêê, pr’ặt tr’mông doó lấh k’đháp xr’dô lấh a hay”.

Cóh vel Ốp xoọc đâu vêy 6 đong cha cha  vêy kiến trúc văn hóa Jarai. A noo Puil  Kinh, k’đhơợng lêy đong cha cha Ch’Rao, c’lâng Bùi Dự, vel Ốp, thành phố Pleiku đoọng năl, pa zêng apêê ch’na cóh đong cha cha zêng nắc ch’na âng ma nứih Jarai lâng a vị hor, a tứch bóh, tu a rong xào troọng a tăng, lêệ a đhắh hor. Lấh n’nắc, 7 đong đh’rơơng cóh đong cha cha zêng bhrợ lâng cram, n’loong, ting crêê cơnh pr’đhang đong ặt âng đha nuôr Jarai. Moọt zấp tuần, đong cha cha bhrợ đoọng ha nghệ nhân âng vel t’coóh chiing goong. Zấp râu đâu zooi t’mooi cắh muy bơơn cha đợ ch’na Jarai nắc dzợ bơơn ma mông đhị văn hoám nghệ thuật liêm pr’hay la lay âng ma nứih Jarai đhị Tây Nguyên. A noo Puil Kinh moon: “A zi kiêng t’mooi tước đâu cắh muy cha cha yêm, apêê ch’na cha yêm la lay âng ma nứih Jarai cơnh a vị hor a tứch bóh, p’riêng a óc, pr’nóh a chông, luônh a tứch xào troọng a tăng, tu a rong xào nắc dzợ bơơn năl đợ c’léh văn hóa ty đanh âng ma nứih Jarai, đoọng bơơn năl râu liêm ta níh âng ma nứih Jarai, dhd’rứah lâng lêy pr’ặt tr’mông bấc cơnh âng đha nuôr tây Nguyên, nắc doó crêê tr’vịt lâng zấp đhị ooy cóh k’tiếc k’ruung Việt Nam”.

Vel Ốp, ặt cóh phường Hoa Lư, thành phố Pleiku vêy 105 pr’loọng đha nuôr cơnh lâng 500 cha nứac pa zêng nắc ma nứih Jarai. Xoọc đâu, đh’rứah lâng bh’rợ zư đớc apêê c’léh liêm văn hóa, nghệ thuật ty đanh, đha nuôr cóh vel xoọc t’bhlâng tr’xăl đoọng pa dưr du lịch. 20 nghệ nhân chiing goong lâng c’bhúh xoang âng vel pa choom ta luôn. Đha nuôr dhd’rứah zư lêy c’lâng vel, p’lêếh đong liêm áih; đong xang bơơn bhrợ bhr’lậ, príh doó liêm ta níh, nắc dưr váih muy homestay k’tứi bhrợ crêê cơnh cr’noọ t’bơơn năl văn hóa vel đong âng t’mooi.

T’coóh Huỳnh Hội, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch tỉnh Gia Lai đoọng năl, ting bh’rợ xa nay quy hoạch k’rong pa zêng pa dưr du lịch c’moo 2019 lâng bấc c’moo t’tun âng vel đong, vel Ốp nắc 1 cóh 7 vel đha nuôr acoon cóh bơơn tỉnh Gia Lai k’rong bhrợ pa dưr du lịch văn hóa, du lịch vel bhươl. Ting n’nắc, bh’rợ pa dưr du lịch đhị đâu za nươr đhị apêê râu liêm la lay n’đắh văn hóa, nghệ thuật l’lăm âi vêy đhị vel đong: “T’mooi tước vel đha nuôr acoon cóh ặt ma mông bấc, liêm cóh cr’loọng muy thành phố cơnh đêếc nắc râu liêm buôn bhlâng. Ha dang bơơn k’rong đha nuôr dh’rứah bhrợ du lịch nắc đha nuôr bhrợ bhr’lậ đong xang, đoọng t’mooi tước vêy đh’rứah cha, đh’rứah ặt, đh’rứah z’zêệ pa bhrợ. Đha nuôr ma năl ooy c’lâng c’tốch lâng bấc râu. Chính quyền, đha nuôr lâng apêê ban ngành đh’rứah bhrợ nắc vêy choom t’đang t’pấh t’mooi”.

Cơnh lâng râu mr’cơnh loom, pa zum c’rơ âng tỉnh lâng t’bhlâng âng đha nuôr vel đong, vel Ốp xoọc r’dợ dưr váih muy vel du lịch liêm pr’hay đhị phô da ding Pleiku./.

Gia Lai: Plei Ốp-làng Jrai làm du lịch

                              Nguyễn Thảo

       Ở trung tâm thành phố Pleiku, tỉnh Gia Lai nhiều năm nay, Plei Ốp vẫn giữ được vẻ đẹp đặc trưng của một làng Jrai bản địa. Không những thế, gần đây, người dân Plei Ốp đã phát huy lợi thế này để phát triển du lịch, giúp tăng thu nhập và giữ gìn, quảng bá văn hoá Jrai.

Những ngày này, nụ cười luôn nở trên môi những người dân Plei Ốp. Bởi giờ đây, làng đã trở thành một địa chỉ du lịch văn hoá, cộng đồng của thành phố Pleiku, với trên dưới chục đoàn khách thăm quan mỗi ngày. Đến đây, du khách được thăm nhà rông truyền thống, nơi diễn ra những nghi lễ quan trọng của dân làng; Bến nước Ia O, nơi người dân Plei Ốp tắm giặt, trò chuyện với nhau về việc nương rẫy vào mỗi cuối chiều. Cùng với đó, những bài chiêng trầm hùng, những điệu xoang uyển chuyển của trai gái trong làng thể hiện những nét độc đáo, riêng biệt của văn hoá Jrai. Plei Ốp được bao bọc bởi 2 dòng suối Ia Nin, Ia Nat tạo nên vẻ đẹp thơ mộng, thanh bình níu chân du khách. Chị Nguyễn Phương Trâm ở phường Hoa Lư, thành phố Pleiku đến thăm quan làng Ốp dịp cho biết:“Lần đầu tiên tôi đến làng Ốp, tôi thấy rất thích thú. Không gian sạch sẽ, thoáng đãng, gần gũi với thiên nhiên. Còn người dân thì rất thân thiện. Đặc biệt, những món ăn của người dân bản địa như cơm lam, gà nướng rất ngon. Tôi sẽ trở  lại làng Ốp khi có lễ hội để cảm nhận nhiều hơn những nét văn hoá đặc sắc của người dân tại đây.”

       Nghệ nhân cồng chiêng Rơ Châm Geh, ở làng Ốp cho biết, người dân trong làng vốn chỉ quen với công việc nương rẫy, nay cũng bắt đầu tham gia phát triển du lịch. Thanh niên trai tráng trong làng làm hướng dẫn viên đưa du khách tới các điểm thăm quan. Phụ nữ nấu nướng đồ ăn để phục vụ thực khách. Từ khi phát triển du lịch, cuộc sống của người dân trong làng cũng được cải thiện đáng kể:“Vào mỗi tối thứ 7, tôi lại được các nhà hàng trong làng mời đến đánh cồng chiêng cho du khách nghe. Rất vui vì sau một ngày lao động mệt nhọc trên rẫy, về làng, tôi lại được đánh cồng chiêng. Ngày xưa cồng chiêng chỉ đánh khi có nghi lễ lớn, quan trọng của dân làng, nhưng giờ đây hàng tuần, hàng ngày chúng tôi đều được biểu diễn. Nhờ vào việc đánh chiêng, tôi còn tăng nguồn thu được 2 triệu đồng mỗi tháng, đời sống đỡ khó khăn hơn trước.”

Trong làng Ốp hiện nay có 6 nhà hàng có kiến trúc văn hoá Jrai. Anh Puil Kinh, quản lý nhà hàng Ch’Rao, đường Bùi Dự, làng Ốp, thành phố Pleiku  cho biết, toàn bộ các món ăn trong nhà hàng đều là món ăn của người Jrai với cơm lam, gà nướng, lá sắn xào cà đắng, thịt heo rừng nướng trong ống lồ ô. Ngoài ra, 7 nhà sàn trong nhà hàng đều làm bằng tre, gỗ, theo đúng kiến trúc nhà ở của người Jrai. Vào mỗi cuối tuần, nhà hàng tổ chức cho nghệ nhân của làng đánh cồng chiêng. Tất cả những điều này giúp du khách không những được thưởng thức ẩm thực Jrai mà còn được sống trong một không gian văn hoá, nghệ thuật đặc trưng của người Jrai tại Tây Nguyên. Anh Puil Kinh nói:“Chúng tôi muốn du khách tới đây không chỉ thưởng thức thực phẩm sạch, các món ăn đặc trưng của người Jrai như cơm lam gà nướng, heo gác bếp, tép đùm lá chuối, ba chỉ một nắng, lòng gà xào cà đắng, lá mì xào mà còn được hưởng thụ những nét văn hoá truyền thống của người Jrai, chìm đắm trong không gian văn hoá cồng chiêng để cảm nhận được sự chân chất, mộc mạc của người Jrai, đồng thời thấy đời sống tinh thần phong phú, phóng khoáng của người dân Tây Nguyên, mà không bị lẫn với bất kỳ nơi nào trên đất nước Việt Nam.”

Làng Ốp, thuộc phường Hoa Lư, thành phố Pleiku có 105 hộ dân với hơn 500 nhân khẩu hầu hết là người Jrai. Hiện nay, song song với việc bảo tồn các những nét đẹp văn hoá, nghệ thuật truyền thống, người dân trong làng đang tích cực thay đổi để phát triển du lịch. 20 nghệ nhân cồng chiêng và đội xoang của làng luyện tập đều đặn. Người dân cùng nhau giữ gìn đường làng, xóm ngõ sạch sẽ, thoáng đãng; nhà cửa được sửa sang, quét dọn sạch sẽ, gọn gàng, sẵn sàng trở thành một homestay nhỏ đáp ứng nhu cầu khám phá văn hoá bản địa của du khách.

Ông Huỳnh Hội, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch tỉnh Gia Lai cho biết, theo Chương trình quy hoạch tổng thể phát triển du lịch năm 2019 và những năm tiếp theo của địa phương, Plei Ốp là 1 trong 7 ngôi làng dân tộc thiểu số được tỉnh Gia Lai đầu tư phát triển du lịch văn hoá, du lịch cộng đồng. Theo đó, việc phát triển du lịch tại đây dựa trên những đặc trưng về không gian văn hoá, nghệ thuật vốn có tại địa phương: “Du khách đến làng đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống đông, nguyên vẹn trong lòng một thành phố như vậy thì thuận lợi vô cùng. Nếu huy động được người dân cùng làm du lịch thì người dân xây sửa nhà lại, để khách tới sẽ cùng ăn, ở, tự nấu ăn. Người dân tự ý thức về đường sá và nhiều thứ. Chính quyền, người dân và các ban ngành cùng làm thì mới có thể thu hút khách.”

       Với sự đồng lòng, chung sức của tỉnh và nỗ lực của người dân địa phương, Plei Ốp đang dần trở thành một làng du lịch độc đáo, thú vị tại phố núi Pleiku./.