26 c’moo bơơn ta moon nắc c’cir văn hoá bha lang k’tiếc, Cố đô Huế nắc dưr váih mưy đhị chr’nắp liêm cóh bản đồ du lịch bha lang k’tiếc. Hân đhơ cơnh đêếc, xoọc đâu nắc dzợ bấc c’cir ooy pa zêng bha nụ c’cir Cố đô Huế cắh bơơn bhrợ bhr’lậ pa liêm, padưr pa xớc du lịch. Ooy zâp xa’nay t’ruíh thời sự l’lăm, Đài p’rá Việt Nam nắc ơy pa xưl 2 bha ar xrặ âng pazêng phóng sự G’lúh pa tơơi đhanuôr lịch sử-chroót pa chô cớ đhăm k’tiếc ahay đoọng ha kinh thành Huế âng c’bhúh Phóng viên ắt đhị miền Trung bhrợ têng. Cr’liêng xa’nay zâp bha ar xrặ t’mêê pa xưl nắc xay moon bhrợ têng đhr’năng k’bhạn đhanuôr bhrợ padưr đông cắh liêm crêê, moót bhrợ đhị k’tiếc c’cir kinh thành Huế lâng t’bhlâng âng tỉnh Thừa Thiên-Huế đắh bhiệc trông dấc, pa chô pa liêm cớ c’cir, têêm ngăn pr’ắt tr’mung đhanuôr. Xoọc đâu bh’rợ pa tơơi 4.200 pr’loọng đhanuôr dưr tơơi đhị zr’lụ 1 Kinh thành Huế xoọc lêy bhrợ têng, gr’hoót đợc nắc vêy đơơng chô pr’ắt tr’mung liêm têêm lấh mơ đoọng ha đhanuôr, chrooi pa xoọng zư têêm ngăn c’cir lâng bhrợ têng liêm choom zâp đhị du lịch pr’hay chr’nắp. Nâu đoo cung nặc cr’liêng xa’nay pr’lứch hơơn âng pazêng phóng sự G’lúh pa tơơi đhanuôr lịch sử-chroót pa chô cớ đhăm k’tiếc ahay đoọng ha kinh thành Huế âng c’bhúh PV Đài p’rá Việt Nam đhị miền Trung:

K’noỌ 26 c’moo pa zêng đhị c’cir cố đô Huế, c’cir tr’nơợp âng Việt Nam bơơn UNESCO moon nắc c’cir Văn hoá bha lang k’tiếc, tỉnh Thừa Thiên-Huế nắc ơy k’rong bhrợ k’noọ 1.700 tỷ đồng bhr’lậ pa liêm k’noọ 200 xa’nay bh’rợ, c’cir. Bh’rợ zư lêy c’cir Cố đô Huế nắc zi lấh cr’chăl hư zớch, bil pất. UNESCO cung xay moon Thừa Thiên-Huế nắc vel đông k’đơơng a’cọ cóh Việt Nam đắh zư lêy c’cir, vêy đhr’năng bhrợ padưr váih mưy trung tâm liêm crêê đắh tr’xăl công nghệ zư lêy đhị zr’lụ Châu Á-Thái Bình Dương.

C’cir Cố đô Huế nắc ơr dưr váih đhị liêm chr’nắp cóh bản đồ du lịch bha lang k’tiếc, đơơng chô zên bấc ha vel đông. Zên pa chô đắh bhiệc pấh lêy c’cir cố đô Huế ooy 20 c’moo đâu nắc bơơn lấh 1.900 tỷ đồng. 95% đợ zên vé pa câl bơơn k’rong bhrợ đoọng ha bhiệc bhr’lậ, pa liêm zâp c’cir, zâp c’moo nắc k’dâng 100 tỉ đồng.

T’coóh Phan Văn Tuấn, Phó Gíam đốc Trung tâm zư lêy c’cir Cố đô Huế moon gít, Huế nắc cố đô mưy a’năm âng Việt Nam dzợ zư đợc kinh thành cơnh ahay. Tu cơnh đâu, c’nắt lêy du lịch chi ớh cóh Thượng Thành lâng Kỳ đài Kinh thành Huế nác đhị bhrợ padưr đợ bh’nơơn pr’đươi du lịch váih mưy a’năm, đơơng đoọng ha ta mooi đợ râu lêy cha chrứih. T’coóh Tuấn k’rang moon, bêl bấc xa’nay bh’rợ c’cir cắh ơy bơơn bhr’lậ, bhrợ đoọng pa dưr pa xớc: “Bêl ahay, zên pa câl vé moót lêy cóh c’cir lấh mơ nắc lêy đoọng k’rong ha bhiệc zư lêy, bhr’lậ pa liêm c’cir. Hân đhơ cơnh đêếc, tơợ bêl k’rong bhrợ c’moo 2019, k’đươi moon âng bh’cộ Tỉnh nắc lêy pay pa xoọng m’bứi đắh zên pa câl vé moót lêy chi ớh cóh c’cir đoọng ha bh’rợ đền bù, chroót zên ha đhanuôr. azi nắc lêy cha mêết c’lâng bh’rợ đoọng padưr, bhrợ têng liêm choom râu chr’nắp âng zâp c’cir nâu, lâng bhiệc lêy bhrợ padưr đợ bh’nơơn pr’đươi du lịch t’mêê”.

Ting cơnh xay moon âng Tổ chức Du lịch bha lang k’tiếc âng Liên hiệp quốc zâp c’moo vêy k’dâng 1,2 tỷ ma nứih cóh bha lang k’tiếc lướt lêy chi ớh đoọng cha mêết lêy văn hoá lâng j’niêng cr’bưn cóh vel đông. Hệ thống c’cir cung đình triều Nguyễn, cố đô mưy a’năm âng Việt Nam nắc dzợ zư đợc cơnh ahay đợ kiến trúc lâng zêng đợ pr’đươi bhrợ têng crêê tước. Nâu đoo nắc mưy râu liêm choom âng Huế, bhrợ padưr chr’nắp liêm cung cơnh râu lalay ooy zâp đắh bh’rợ âng du lịch, pa dưr pa xớc râu hâng hơnh đoọng ha ta mooi bêl chô chi ớh cóh Huế.

Moót c’moo 1993, đợ mơ ta mooi đắh bha lang k’tiếc lâng cóh vel đông chô đhị zâp c’cir Huế nắc k’dâng 40 r’bhâu ta mooi, nắc tước c’moo 1994 ơy dưr dzoọc bấc lấh 4 chu lâng đợ mơ ta mooi lướt lêy chi ớh đhị pa zêng bha nụ c’cir Cố đô Huế chrooi pa xoọng padưr liêm chr’nắp đhị c’cir nâu. T’coóh Nguyễn Văn Phúc, Phó Gíam đốc Sở du lịch tỉnh Thừa Thiên-Huế đoọng năl: “Du lịch c’cir văn hoá Huế xoọc đâu nắc bơơn liêm choom. bấc c’cir bơơn lêy bhr lậ đoọng dưr váih nắc đhị lêy pấh chi ớh âng ta mooi. Hân đhơ cơnh đêếc, cắh ơy vêy bhrợ têng mưy cơnh liêm crêê. Tu cơnh đâu, azi nắc lêy xăl t’mêê lâng năl gít c’lâng bh’rợ âng UNESCO ooy bh’rợ bhrợ têng, pa dưr pa xớc du lịch đhị zâp zr’lụ c’cir”.

Tỉnh Thừa Thiên Huế moon pa glúh c’lâng bh’rợ tước c’moo 2020 bhrợ têng liêm xang bhiệc pa tơơi 2.400 pr’loọng đhanuôr dưr glúh đắh zr’lụ 1 c’cir Kinh thành Huế. Xang nặc nắc lêy bhrợ bhr’lậ, xay moon pa zêng đhị Thượng thành cơnh mưy hệ thống cha groong nhâm mâng bêl quân chủ, zâp chứng tích tr’zêl tr’penh ahay.

Râu chr’nắp liêm lấh mơ nắc Quan Tượng đài đhị pa lêếh Tây Nam Thượng thành. Xang nặc zâp vọng lâu cổng thành bơơn lêy pa chăm liêm đoọng pa đhêy ta mooi. Đhị đâu, nắc bhrợ têng zâp n’lung lêy đợc pa câl lưu niệm, đác ngam, dịch vụ... Phó GS-TS Đặng Văn Bài, Phó Chủ tịch Hội c’cir Việt Nam xay moon liêm dal c’lâng xa’nay âng tỉnh Thừa Thiên-Huế ooy đắh bhrợ têng gr’hoót moon lâng UNESCO: “Acu tin, ha dang Thượng Thành bhrợ têng k’rơ nắc đhị du lịch lâng xe a’xêếh cóh Thượng Thành cung nặc mưy râu chr’nắp t’mêê ha du lịch âng Huế pa dưr pa xớc. Ahêê nắc bơơn bấc đắh, bhiệc lêy bhrợ nắc vêy trách nhiệm bhrợ têng liêm ta níh đoọng ha c’cir, vêy la lua k’noọ đoọng ha đhanuôr nắc lêy pa tơơi hay cắh. Ha dang la lua ha dợ bhrợ têng liêm crêê zâp đắh crêê tước nắc lêy liêm choom xã hội lâng kinh tế cung dal bấc”.

C’cir văn hoá Huế nắc đoo nghệ thuật âng đhanuôr pa bhrợ lêy bhrợ têng. Bhiệc zư lêy, padưr zâp râu c’cir văn hoá liêm chr’nắp đắh bhiệc padưr thành phố Festival Huế.

Ooy đợ g’lúh bhrợ bhiệc lâng bh’cộ tỉnh Thừa Thiên-Huế, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc moon gít: c’cir cố đô Huế nắc pr’đươi cr’van chr’nắp âng k’tiếc k’ruung, bhiệc zư lêy đợ râu chr’nắp liêm nâu nắc đoo trách nhiệm zr’nưm âng prang k’tiếc k’ruung. Thủ tướng p’gít moon, tỉnh Thừa Thiên Huế nắc lêy đoọng k’tiếc vêy đhị ắt têêm ngăn, liêm buôn đoọng ha đhanuôr, đoọng đhanuôr têêm ngăn pr’ắt tr’mung lâng bh’rợ ty. Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc moon gít: “Thủ tướng Chính phủ lâng zâp bộ ngành bhrợ têng lứch c’rơ âng đay đoọng lêy bhrợ têng bh’rợ nâu. K’đươi moon zâp đồng hí vêy mưy c’lâng bh’rợ zr’nưm nắc 4.200 pr’loong, hân đhơ cơnh đêếc nắc lêy pa tơơi 600 pr’loọng l’lăm. Nắc đươi dua zêng đoọng 3 đắh zên âng Thủ tướng ơy xay moon, ooy đâu Thủ tướng gr’hoót moon nắc zooi zúp đoọng zên Trung ương đhị bấc c’lâng bh’rợ, lâng ngân sách vel đông đoọng bhrợ bhiệc nâu. Cắh cậ zâp đồng chí bhrợ têng k’tiếc liêm áih đoọng đấu giá pa chô zên pa tơơi đhanuôr. bhiệc nâu, bhrợ têng ooy c’moo đâu, ahêê lêy bhrợ”./.

 CUỘC DI DÂN LỊCH SỬ- TRẢ LẠI KHÔNG GIAN XƯA KINH THÀNH HUẾ

                                                                     Nhóm PV VOV-Miền Trung

Bài 3: Giá trị mới từ những tua du lịch “độc nhất vô nhị”.

         26 năm được ghi danh Di sản Văn hoá Thế giới, Cố đô Huế đã trở thành điểm nhấn nổi bật trên bản đồ du lịch thế giới. Thế nhưng, hiện vẫn còn nhiều di tích trong quần thể Di tích Cố đô Huế chưa được trùng tu, tôn tạo đưa vào khai thác, phát triển du lịch. Trong các Chương trình thời sự trước, Đài TNVN đã phát sóng 2 bài của Loạt phóng sự “Cuộc di dân lịch sử - Trả lại không gian xưa Kinh thành Huế” do Nhóm Phóng viên thường trú tại miền Trung thực hiện. Nội dung các bài vừa phát sóng đề cập thực trạng hàng ngàn hộ dân dựng nhà ở trái phép, xâm hại di tích Kinh thành Huế và nỗ lực của tỉnh Thừa Thiên - Huế trong việc giải cứu di tích, ổn định cuộc sống người dân. Hiện đề án di dời 4.200 hộ dân ra khỏi khu vực I Kinh thành Huế đang khởi động hứa hẹn mang lại cuộc sống tốt hơn cho người dân, góp phần giữ gìn toàn vẹn di sản và khai thác hiệu quả các điểm du lịch hấp dẫn. Đây cũng là nội dung bài  cuối của loạt phóng sự “Cuộc di dân lịch sử - Trả lại không gian xưa Kinh thành Huế” của Nhóm Phóng viên Đài TNVN thường trú tại miền Trung.

        Gần 26 năm quần thể Di tích cố đô Huế, di sản đầu tiên của Việt Nam được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa Thế giới, tỉnh Thừa Thiên - Huế đã đầu tư gần 1.700 tỷ đồng trùng tu, bảo tồn gần 200 công trình, di tích. Công cuộc bảo tồn di tích Cố đô Huế đã vượt qua giai đoạn cứu nguy khẩn cấp. UNESCO cũng đánh giá Thừa Thiên- Huế là địa phương đi đầu ở Việt Nam về bảo tồn di sản, có khả năng xây dựng thành một trung tâm chuẩn mực về chuyển giao công nghệ bảo tồn tại khu vực Châu Á- Thái Bình Dương.

        Di sản Cố đô Huế đã trở thành điểm nổi bật trên bản đồ du lịch thế giới, mang về nguồn thu đáng kể cho địa phương. Nguồn thu từ tham quan Di tích Cố đô Huế trong 20 năm gần đây đạt hơn 1.900 tỷ đồng. 95% số tiền bán vé được đầu tư trở lại cho việc trùng tu, tôn tạo, bảo tồn các di sản, bình quân mỗi năm khoảng 100 tỷ đồng.

Ông Phan Văn Tuấn, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế khẳng định, Huế là cố đô duy nhất của Việt Nam còn lưu giữ được Kinh thành gần như nguyên vẹn. Vì vậy, tuyến du lịch tham quan Thượng Thành và Kỳ đài Kinh thành Huế là điểm nhấn mở ra những sản phẩm du lịch “độc nhất vô nhị”, đem đến cho du khách những trải nghiệm mới lạ. Ông Tuấn trăn trở khi nhiều công trình di tích chưa được trùng tu, phục vụ phát triển du lịch:“Trước đây, nguồn phí bán vé tham quan di tích thì chủ yếu để đầu tư lại cho công việc bảo tồn, tu bổ hệ thống di tích. Nhưng bắt đầu từ năm 2019, chỉ đạo của Lãnh đạo tỉnh sẽ trích thêm một phần từ nguồn bán vé tham quan di tích cho công tác đền bù, giải tỏa. Chúng tôi sẽ tính toán giải pháp để phát huy, khai thác, phát huy giá trị của các di tích này, bằng cách kiến tạo nên những sản phẩm du lịch mới”.

       Theo thống kê của Tổ chức Du lịch Thế giới thuộc Liên hiệp quốc (UNWTO), hàng năm có khoảng 1,2 tỷ người trên thế giới đi du lịch chỉ để trải nghiệm văn hóa và tập quán bản địa. Hệ thống di tích cung đình triều Nguyễn, cố đô duy nhất của Việt Nam còn giữ lại nguyên vẹn thành lũy, kiến trúc và hầu như toàn bộ thiết chế có liên quan. Đó là một lợi thế của riêng Huế, tạo ra nét đặc trưng cũng như sự khác biệt trong các hoạt động du lịch, gia tăng sự hào hứng cho du khách khi đến Huế.

        Vào năm 1993, lượng khách quốc tế và nội địa đến các điểm di tích Huế chỉ khoảng 40.000 khách, thì đến năm 1994 đã tăng gấp 4 lần và năm 2018 tăng lên hơn 4,25 triệu lượt khách. Sự gia tăng nhanh chóng lượng khách du lịch tại Quần thể Di tích Cố đô Huế góp phần nâng cao giá trị điểm đến di sản này. Ông Nguyễn Văn Phúc, Phó Giám đốc Sở Du lịch tỉnh Thừa Thiên - Huế cho rằng:“Du lịch di sản văn hoá Huế hiện nay đang đạt ngưỡng. Nhiều di tích được tu bổ đầu tư để trở thành điểm tham quan cho du khách. Tuy nhiên, chưa có qui hoạch, định hướng một cách phù hợp. Vì vậy, chúng ta cần phải đổi mới và nắm bắt chiến lược của UNESCO trong hoạt động khai thác, phát triển du lịch tại các khu di sản”.

Tỉnh Thừa Thiên - Huế đặt ra mục tiêu đến năm 2020 hoàn thành việc di dời 2.400 hộ dân ra khỏi khu vực I di tích Kinh thành Huế. Sau đó sẽ tiến hành trùng tu, giới thiệu toàn bộ tuyến Thượng thành như một hệ thống phòng thủ kiên cố thời quân chủ, các chứng tích chiến tranh. Điểm nhấn là Quan Tượng đài ở góc Tây Nam Thượng thành. Tiếp đến là các vọng lâu cổng thành được bố trí điểm dừng chân của khách du lịch. Tại đây, sẽ tổ chức các gian hàng lưu niệm, giải khát, dịch vụ... Phó Giáo sư - Tiến sĩ Đặng Văn Bài, Phó Chủ tịch Hội Di sản Việt Nam đánh giá rất cao chủ trương của tỉnh Thừa Thiên - Huế trong thực hiện cam kết với UNESCO:“Tôi tin, nếu Thượng Thành giải quyết triệt để thì tuyến du lịch bằng xe ngựa trên Thượng Thành cũng là một cú hích cho du lịch của Huế phát triển. Chúng ta được rất nhiều mặt, vấn đề là những người có trách nhiệm làm điều đó có thực sự tâm huyết, có thực sự nghĩ cho di sản, có thực sự nghĩ cho người dân sẽ bị di dời hay không. Nếu thực sự mà giải quyết lợi ích của các bên liên quan hài hòa nhất bao giờ cũng có hiệu quả xã hội và cả hiệu quả kinh tế cũng cao nhất”.

Di sản văn hoá Huế là kiệt tác nghệ thuật của nhân dân lao động. Việc bảo tồn, phát huy các giá trị di sản văn hóa có ý nghĩa quan trọng trong xây dựng thành phố festival Huế.

  Trong những lần làm việc với Lãnh đạo tỉnh Thừa Thiên - Huế, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc khẳng định: Di sản Cố đô Huế là tài sản quý giá của quốc gia, việc bảo tồn và gìn giữ di sản quý báu này là trách nhiệm chung của cả nước. Thủ tướng lưu ý, tỉnh Thừa Thiên- Huế phải dành đất đai có vị trí thuận lợi cho người dân tái định cư, để bà con ổn định cuộc sống bằng nghề cũ. Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc khẳng định:“Thủ tướng Chính phủ và các bộ ngành làm hết sức mình để ủng hộ đề án này. Đề nghị các đồng chí có một kế hoạch tổng thể, tổng thể là 4.200 hộ nhưng trước hết phải di dời 600 hộ đi trước. Sẽ sử dụng triệt để 3 nguồn kinh phí mà Thủ tướng đã kết luận, trong đó Thủ tướng cam kết tiếp tục ủng hộ ngân sách Trung ương dưới nhiều hình thức, cùng với ngân sách địa phương để làm việc này. Hoặc các đồng chí giải phóng mặt bằng sạch đấu giá bán thu tiền để di dời dân. Việc này, mở đầu trong năm nay, chúng ta phải làm”.

Những ngày đầu năm nay, tỉnh Thừa Thiên- Huế tập trung xây dựng hồ sơ tái đề cử vinh danh một lần nữa đối với Quần thể Di tích Huế là Di sản Cảnh quan Văn hóa Thế giới theo khuyến nghị của UNESCO và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Các di tích khi đề cử hoặc tái đề cử đều gắn với kế hoạch di dời, giải tỏa người dân trong vùng lõi sớm ổn định cuộc sống và trùng tu, tôn tạo để phát huy giá trị của di sản. Ngoài ra, phải xây dựng mối quan hệ lợi ích giữa cộng đồng dân cư trong lòng di sản với công tác bảo vệ di tích.

Để được vinh danh lần hai, bên cạnh các giá trị nổi bật toàn cầu thì việc bảo vệ cảnh quan di tích cố đô Huế là rất quan trọng, trong đó cần giải quyết hài hòa lợi ích giữa cộng đồng người dân sống trong di tích với công tác bảo tồn.

Hơn lúc nào hết, việc giải tỏa và ổn định đời sống người dân trong khu vực I di tích Kinh Thành Huế trở thành thời cơ và thách thức rất lớn đối với chính quyền và người dân tỉnh Thừa Thiên - Huế./.