Âi k’noọ 2 c’xêê n’nâu , zấp t’ngay a moó Đinh Thị Sin, ặt cóh chr’val Sơn Thượng, chr’hoong Sơn Hà công lướt t’bơơn bhơi góc. Đha đấc rạch tơợ Sơn Hà chô ooy Sơn Tinh, chr’hoong Sơn Tây dâng 20 cây số, ma nứih pân đil n’nâu âi moọt trúih ting toọm đác chơớc lêy  bhơi góc, đoọng zấp t’ngay  xiêr guy đơơng pa câl  20 kg bhơi crâng. Công cơnh bấc bêl  lướt cắt bhơi, tr’pang têy k’tứi oóch nhoó,  zêng ma cr’đoóh âng a moó Sin dáp đa đơớh đợ zên âi bơơn xang muy t’ngay pa bhrợ ga lêếh ga lêêng:“Lướt ch’ngai bhlâng, tước Sơn Tinh, Sơn Bua, 4 giờ t]ơcs đêếc 6 giờ ha dợ chơớc lêy cắt. Bhrợ ha rêê ha lai zấp râu công bhrợ lứch vêy bêl bơơn 400 vêy bêl 200, 300 n’đhang nắc lướt m’pâng t’ngay a năm.”

Công cơnh a moó Sin, bấc t’ngay n’nâu, k’zệt pân đil Hre cóh chr’hoong Sơn Hà cắh xay moon zr’nắh k’đháp, z;lấh crâng, chang đác chơớc lêy bhơi góc. Cắh muy nắc lướt cắt bhơi chô úh cha zấp tngay cơnh a hay, bấc ngai âi lêy bh’rợ n’nâu cơnh muy bh’rợ, chô đơơng râu pa chô bha lâng ha pr’loọng đong. A moó Đinh Thị Tý, ặt cóh vel Di Lang, thị trấn Di Lăng trúih, bh’rợ n’đoo công zr’nắh k’đháp, nắc muy mặ t’bơơn zên, vêy râu pa chô nắc yêm ặ loom:“Acu lướt công k’đháp, tu cóh đăn cắh vêy nắc đấc ooy crâng. Ha dợ crâng cóh Sơn Hà cắh vêy tu cơnh đêếc nắc lướt chơớc lêy cóh zr’lụ n’lơơng. A tứch t’căr nắc dưr méh ra văng lướt, lướt tước 12 giờ đhâng nắc chô lâng bh’rợ pay bhơi công vêy râu pa chô z’zăng bấc ha pr’loọng đong.”

Bhơi góc âng c’bhúh bhơi xa xai, buôn chặt váih cóh crâng bhơi, đhị k’tiếc dzếp dzong, bấc cóh zr’lụ crâng ca coong cắh cậ toor toọm đác, cóh apêê gâm ngút vêy dzếp dong bấc. Kiêng chơớc lêy bhơi góc bấc bêl lướt z’lấh k’zệt cây số nắc râu ta luôn. A noo Đinh Văn Đẽo, vel Gia Ri, chr’val Sơn Trung xay moon, tơơn t’ngay chr’hoong Sơn Hà ký gr’hoót đơơng âng bhơi góc moọt ooy c’bhúh Siêu thị Big C prang k’tiếc, zên pa câl yêm têêm, ting t’ngay ting bấc ngai lướt t’bơơn bhơi đoọng pa câl xăl tu lướt bhrợ ha rêê, chóh ha roo. Zấp t’ngay díc điêl a noo Đẽo méh tơợ 4 giờ ra diu, đh’rứah đấc ooy chr’va; Sơn Kỳ, Sơn Ba cắh cậ bêl lướt tước chr’hoong Sơn Tây đoọng t’bơơn bhơi. Nắc đhêêng m’pâng t’ngay,, bơr díc điêl a noo bơơn dâng 20-30 kg bhơi góc. A noo Đẽo dáp lêy, muy ký bhơi góc xoọc đâu bơơn Siêu thị pay câl tước 25.000 đồng. Nắc đhêêng vêy muy g’lúh m\pâng t’ngay, díc điêl a noo công bơơn tơợ 500-700 r’bhâu đồng:“T’ping lâng l’lăm a hay  nắc nâu câi pa chô bấc lấh mơ. Muy nắc doó tợt pa câl la lêếh, bơr nắc pa chô nhâm tu cơnh đêếc công yêm loom.”

Bhơi goc vêy cơnh c’kiêr chô đơơng ha ngai cha râu đha hum yêm, chríh tu cơnh đêếc bêl moọt siêu thị bơơn t’mooi kiêng câl cha. Tu cơnh đêếc tơợ muy râu bhơi crâng vêy cóh g’lúh cha cha âng ma nứih Hre, bhơi góc âi dưr váih râu ch’na yêm âng apêê đong ca van. Râu crêê loom âng t’mooi zấp n’đắh âi bhrợ ha bh’rợ chơớc t’bơơn bhơi góc dưr váih r’rộ r’răm lâng chô đơơng râu pa chô z’zăng bấc ha ngai tộ lướt chơớc t’bơơn./.

Mùa “săn” rau dớn

                                               CTV Xuân Yến

       Rau dớn là một loại rau rừng mọc hoang dã được nhiều người ưa thích. Vì mọc hoang dã nơi vùng núi rừng, bờ sông, bờ suối nên rau dớn thuộc loại rau sạch. Với đặc điểm ngon, dòn, đậm vị, rau dớn  trở thành một trong những đặc sản  được nhiều người sành ăn lựa chọn. Những ngày này, tại một số vùng núi, rau dớn mọc nhiều và xanh non, đây cũng là thời điểm nhiều người vượt hàng chục cây số để “săn” rau dớn. Mời bà con và các bạn cùng CTV Xuân Yến tìm hiểu về mùa “săn” rau dớn của người Hre ở huyện Sơn Hà:

      Đã gần 2 tháng nay, ngày nào chị Đinh Thị Sin, ở xã Sơn Thượng, huyện Sơn Hà cũng băng rừng “săn” rau dớn. Đi ngược từ Sơn Hà về  Sơn Tinh, huyện Sơn Tây tầm 20 cây số, người phụ nữ này đã lần vào từng con suối tìm rau, để mỗi ngày “cõng” xuống núi 20 kg rau đặc sản của rừng. Cũng như lúc hái rau rừng, đôi bàn tay nhỏ thó gầy gò, nứt nẻ của chị Sin đếm thoăn thoắt những đồng tiền kiếm được sau một ngày lao động đầy vất vả: “Đi xa lắm, tới tận Sơn Tinh, Sơn Bua, 4 giờ tới đó 6 giờ rồi hái. Làm nông cái chi cũng làm hết có bữa hái được 400 bữa thì 200, 300 nhưng chỉ đi một buổi thôi.”

      Cũng như chị Sin, những ngày này, hàng chục người phụ nữ Hre ở huyện Sơn Hà không quản ngại khó khăn, băng rừng, lội suối tìm hái rau dớn. Không đơn thuần là hái rau về làm thức ăn hàng ngày như trước, nhiều người đã xem công việc này như một nghề, mang lại nguồn thu nhập chính cho gia đình. Chị Đinh Thị Tý ở thôn Di Lang, thị trấn Di Lăng kể, công việc nào cũng vất vả, chỉ cần kiếm ra tiền, có thu nhập thì mang lại niềm vui: “Mình đi cũng khó khăn, do ở gần không có phải lên núi. Mà núi ở Sơn Hà không có nên mình phải đi vùng của họ. Gà gáy là lò mò đi, đi tới 12 giờ trưa thì về và việc hái rau cũng có thu nhập khá  cho gia đình.”

      Rau dớn thuộc họ dương xỉ,  thường mọc hoang dã, ưa đất ẩm, phân bố nhiều ở vùng núi rừng hay nơi bờ suối, bờ khe, dưới các tán rừng thấp có độ ẩm ướt cao. Muốn tìm rau dớn nhiều khi phải đi hàng chục cây số là chuyện thường tình. Anh Đinh Văn Đẽo, thôn Gia Ri, xã Sơn Trung chia sẻ, từ ngày huyện Sơn Hà ký kết đưa rau dớn vào hệ thống Siêu thị Big C cả nước, giá cả ổn định, ngày càng nhiều người đi hái rau để bán thay vì đi làm nông,  trồng lúa rẫy. Mỗi ngày vợ chồng anh Đẽo thức dậy từ 4 giờ sáng, đèo nhau lên xã Sơn Kỳ, Sơn Ba hoặc có khi đi đến tận huyện Sơn Tây để hái rau. Chỉ cần một buổi,  hai vợ chồng anh hái được khoảng từ 20-30 kg rau dớn.  Anh Đẽo tính toán, giá một ký rau dớn hiện nay được Siêu thị thu mua lên đến 25.000 đồng. Chỉ cần một buổi công, vợ chồng anh cũng kiếm được từ 500 – 700 nghìn đồng: “So với trước đây tính về lợi ích hơn nhiều. Thứ nhất là không ngồi bán lẻ, thứ hai là thu nhập ổn định nên mình cũng rất vui mừng.”

       Rau dớn có vị hơi nhơn nhớt đem lại một khẩu vị thơm ngon, độc lạ nên khi vào siêu thị được khách hàng ưa chuộng. Chính vì thế từ một loại rau rừng có mặt trong bữa cơm giản đơn của người Hre, rau dớn đã trở thành đặc sản quý của những nhà giàu sành ăn. Sự “phải lòng” của khách thập phương đã khiến cho việc “săn” rau dớn trở nên sôi động và mang lại thu nhập khá cho những người bỏ công tìm kiếm./.