T’coóh Phan Minh Thông, Tổng Gíam đốc Công ty cổ phần Phúc Sinh đoọng năl, doanh nghiệp âng t’coóh nắc vêy tước 6 công ty acoon trực thuộc, bhrợ têng lâng pa câl ooy zâp k’tiếc k’ruung lơơng lâng zâp râu bh’nơơn pr’đươi cơnh a’moót, cà phê, điều, quế, hồi, cha nêếh lâng 355 ta mooi cóh prang bha lang k’tiếc, chr’nắp 250-300 ực đôla Mỹ đhị mưy c’moo. Bhrợ cha pậ k’rơ cơnh đêếc, nắc tơợ bêl bhrợ padưr, Phúc Sinh nắc ơy zước nhăn thương hiệu doanh nghiệp, zâp nhãn hiệu hàng hoá lâng zư lêy quyền k’đhơợng zư c’năl bh’riêl mưy cơnh liêm choom. hân đhơ cơnh đêếc, xang nặc, Phúc Sinh nắc crêê mưy doanh nghiệp lơơng zước nhăn tr’cơnh pr’đợc lâng tr’cơnh bh’rợ pa câl, bhiệc bhrợ lâng đối tác âng Phúc Sinh, bhrợ cắh liêm crêê. Nhãn hiệu hàng hoá bơơn Phúc Sinh zước nhăn bhrợ têng nắc bhrợ tr’cơnh cắh liêm crêê lâng bơơn pa chô cớ cung k’đhạp bhlâng. Bhiệc Phúc Sinh lướt kiện bhrợ đenh 5 c’moo, bil bấc c’rơ g’lêếh, zên bạc. Hân đhơ cơnh đêếc, t’coóh Phan Minh Thông dzợ moon p’too zâp doanh nghiệp nông nghiệp nắc lêy zước nhăn vêy zư lêy, tu nắc đoo chr’nắp bhlâng: “Zước nhăn ơy k’đhạp, ha dợ kiện bản quyền nắc ting k’đhạp lấh mơ, pa bhlâng zr’nắh. Bhiệc zư lêy cung pa bhlâng zr’nắh k’đhạp. Hân đhơ cơnh đêếc, acu năl gít bhiệc zư lêy thương hiệu, zước nhăn thương hiệu chr’nắp. Tu cơnh đâu nắc bêl vêy zâp nhãn hiệu t’mêê glúh, azi bhrợ lâng moon zâp doanh nghiệp lơơng cung cơnh azi nắc bêl bhrợ doanh nghiệp, bhrợ nhãn hiệu t’mêê nắc lêy zước nhăn đấh loon”.

Xa’nay t’ruíh âng Phúc Sinh cắh vêy m’bứi, nắc ơy buôn dưr váih lâng cà phê Trung Nguyên lâng xoọc đâu nắc lâng bhiệc zư lêy quyền k’âng k’đơơng đhị c’năl âng đác mắm Phú Quốc. Đhị râu lalua nâu, lấh mơ zâp bh’nơơn pr’đươi bha lâng âng Việt Nam bơơn bha lang k’tiếc năl tước nắc lêy vêy zư lêy bấc bh’rợ padưr pa’xớc nông nghiệp, bấc râu liêm choom đắh c’năl bh’rợ âng zâp cha’nặc manứih, cung xoọc pa bhlâng kiêng bơơn zước nhă zư lêy quyền k’đhơợng zư. K’đhơợng zư râu c’năl bh’riêl nắc quyền âng zâp cha’nặc manứih, tổ chức lâng pr’đươi cr’van âng đay. Ooy nông nghiệp, nắc đoo quyền k’đhơợng zư mưy m’ma ha roo, m’ma chr’nóh bơơn chấc lêy, bơơn bhrợ têng cắh cậ mưy bh’nơơn pr’đươi bơơn bhrợ têng. T’coóh Trần Giang Khuê, k’đhơợng bhrợ Văn phòng đắh Nam âng Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học-Công nghệ đoọng năl, Việt Nam xoọc đâu nắc dzợ k’noọ 1.000 lâng độc quyền bhrợ têng, cắh mơ k’đhơợng zư âng 1 doanh nghiệp startup âng Singapore, Indonesia. Vinamilk nắc mưy doanh nghiệp pậ chr’nắp cung vêy 385 bha ar chứng nhận zước nhăn nhãn hiệu lâng mưy a’năm bằng độc quyền bhrợ têng. T’coóh Khuê moon: “Lâng Việt Nam hêê, bh’rợ bhrợ padưr xoọc nặc bhiệc bhrợ cắh liêm choom ooy đắh c’lâng bh’rợ cắh cậ c’lâng lướt âng zâp đơn vị k’đhơợng zư pr’đươi cr’van. Nắc đoo ahêê xoọc cắh vêy k’rong pazưm đợ râu chr’nắp liêm âng râu xăl t’mêê, padưr dal đhr’năng bh’rợ, c’rơ tr’zêệng, bhrợ padưr bh’nơơn pr’đươi t’mêê tước thị trường. tu cơnh đâu, ahêê nắc mưy pa glúh lơi cơnh đêếc lâng p’têết pazưm nhãn, vêy bêl nắc cắh vêy lêết nhãn râu rị”.

Xoọc đâu cắh vêy c’la manứih n’đoo cắh cậ doanh nghiệp n’đoo bhrợ têng nông nghiệp n’đoo cung năl ooy quyền k’đhơợng zư c’năl bh’rợ, ooy zâp đắh p’too pr’zương âng ngành chức năng ooy đắh bhiệc zư lêy bh’nơơn pr’đươi. Tu cắh ơy năl tước bhiệc zư lêy nâu nắc bấc đhanuôr ting ặt zư lêy bhrợ têng cơnh âng đay nắc đươi dua ứng dụng k’tứi la lê ếh, oó crêê tr’cơnh bh’nơơn pr’đươi. Ooy lấh 3 ực đhanuôr bơơn ch’ner bhrợ têng nông nghiệp liêm choom xoọc rơơm kiêng vêy zư lêy bh’nơơn pr’đươi nông nghiệp đắh thương hiệu, nhãn mác lâng moon đoọng đhị c’năl ha bh’nơơn pr’đươi, cắh vêy bấc pr’loọng bơơn quyền zư lêy nâu. Thạc sĩ Lê Thanh Tùng, k’đhơợng bhrợ Văn phòng đắh Nam âng Cục ch’chóh, Bộ Nông nghiệp lâng padưr pa’xớc vel bhươl đoọng năl, lâng m’ma chr’nóh, bhiệc zước nhăn quyền zư lêy nắc pa bhlâng chr’nắp bêl Việt Nam ơy pấh bhrợ Hiệp hội bha lang k’tiếc đắh zư ley m’ma chr’nóh-UPOV: “Ahêê xoọc zooi zúp liêm zâp đoọng ha bhiệc zư lêy m’ma chr’nóh cóh Việt Nam. Bêl ahêê bhrợ têng crêê tu bhiệc zư lêy nâu nắc râu tr’zêệng liêm ma mơ lấh lâng ahêê nắc vêy bấc râu liêm chr’nắp lấh đoọng ha m’ma chr’nóh âng đay. Zư lêy m’ma chr’nóh chrooi pa xoọng liêm choom, tr’nơợp nắc đắh bhiệc bhrợ têng, padưr zr’lụ pr’đươi, p’têết pazưm bhrợ padưr thương hiệu cha nêếh Việt Nam”.

Zước nhăn zư lêy quyền k’đhơợng zư đoọng ha bh’nơơn pr’đươi đươi dua ooy nông nghiệp nắc đoo chr’nắp, cắh mưy đoọng đhanuôr lâng doanh nghiệp k’đhơợng zư quyền nâu bơơn zư lêy bêl vêy râu cắh liêm choom, nắc dzợ k’đươi moon âng thị trường bha lang k’tiếc bêl ahêê lêy moót, bhrợ têng pa câl bh’nơơn pr’đươi. L’lăm, nắc lêy p’têết pazưm âng 4 đông: apêê chóh bhrợ, đông doanh nghiệp, nhà nước, đông khoa học đoọng bhrợ têng. Giáo sư Tiến sỹ Võ Tòng Xuân moon: “Mưy c’lâng a’năm, nắc ahêê lêy bhrợ têng ting n’juông chr’nắp liêm, ha dợ ooy đâu vêy râu p’têết pazưm nhâm mâng âng doanh nghiệp lâng đhanuôr. Kiêng bhrợ choom cơnh đêếc nắc lêy vêy bh’rợ âng nhà nước lêy k’đhơợng bhrợ. Bhrợ ha cơnh đoọng đhanuôr pazưm lâng đhanuôr cóh zr’lụ mưy hợp tác xã, oó lêy tr’pác, tơợ hợp tác xã nâu pazưm lâng doanh nghiệp nhâm mâng. Ha dợ đông khoa học chấc lêy m’ma chr’nóh t’mêê đoọng doanh nghiệp lâng đhanuôr bhrợ têng”.

Bhiệc zước nhăn zư lêy quyền k’đhơợng zư bh’nơơn pr’đươi ha nông nghiệp dzợ bấc zr’nắh k’đhạp, hân đhơ bêl ơy bơơn zước nhăn nắc doanh nghiệp cung cắh vêy buôn zư lêy quyền bơơn zư lêy âng đay. Mưy đhanuôr băn a’đha plêệng cóh Bắc Giang bil 2 c’moo nhăn bha ar chứng nhận têêm ngăn ch’na đh’nắh đoọng ha bh’năn âng đay cắh cậ mưy đhanuôr cóh TP.HCM bil 3 c’moo nhăn zước đhị c’năl bh’rợ ha bh’nơơn pr’đươi prớ đoọng pa câl cóh k’tiếc k’ruung lơơng... nắc đợ râu bhiệc bhrợ đhanuôr, doanh nghiệp t’ơớh lâng ta u loom. Lấh mơ cớ, nắc bhiệc tông pay bản quyền k’đhơợng zư bh’nơơn pr’đươi ting t’ngay ting bấc. Hân đhơ cơnh đêếc, ha dang ơy chr’nắp nắc lêy bhrợ. Bấc chuyên gia nông nghiệp k’đươi moon, bêl doanh nghiệp lâng đhanuôr bhrợ liêm crêê c’lâng bh’rợ, pa glúh bh’nơơn pr’đươi nông nghiệp liêm choom nắc ngành nông nghiệp, hội nông dân lêy k’đhơợng cha mêết chấc lêy, zúp đoọng apêê bhrợ padưr thương hiệu lâng zước nhăn zư lêy quyền k’đhơợng zư bh’nơơn pr’đươi./.

Vì sao sản phẩm nông nghiệp Việt chưa được quan tâm đăng ký bảo hộ?  

                                   Minh Hạnh

Việt Nam là một nước nông nghiệp với nhiều nông sản có giá trị xuất khẩu, cả nước hiện có khoảng 800 sản phẩm nông - lâm - thủy sản có uy tín, phân bố ở 720 địa phương, nhưng đến nay mới chỉ có khoảng 50 chỉ dẫn địa lý và khoảng 140 nhãn hiệu chứng nhận, nhãn hiệu tập thể được đăng ký, được bảo hộ. Trong số đó, có rất ít nhãn hiệu được đăng ký bảo hộ ở nước ngoài như: nước mắm Phú Quốc, cà phê Trung Nguyên… Trên thực tế, nếu việc đăng ký sáng chế, xây dựng thương hiệu và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ được quan tâm đầu tư thì chắc chắn sức cạnh tranh của nông sản Việt cũng tăng lên. Nhưng tại sao nông dân và doanh nghiệp nông nghiệp chưa mặn mà?

Ông Phan Minh Thông, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Phúc Sinh cho biết doanh nghiệp của ông có đến 6 công ty con trực thuộc, sản xuất và xuất khẩu các loại nông sản: hạt tiêu, cà phê, điều, quế, hồi, gạo với 355 khách hàng trên toàn thế giới, trị giá 250-300 triệu USD/năm. Làm ăn lớn như vậy nên ngay từ khi thành lập, Phúc Sinh đã đăng ký thương hiệu doanh nghiệp, các nhãn hiệu hàng hóa và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ một cách bài bản. Nhưng ngay sau đó, Phúc Sinh bị một doanh nghiệp khác đăng ký cùng tên và cùng ngành nghề kinh doanh, làm việc với đối tác của Phúc Sinh, gây nhầm lẫn. Nhãn hiệu hàng hóa được Phúc Sinh đăng ký cũng bị làm nhái và lấy lại được cũng vô cùng gian nan. Việc Phúc Sinh đi kiện kéo dài 5 năm, tốn rất nhiều công sức và tiền bạc. Nhưng ông Phan Minh Thông vẫn khuyến cáo các doanh nghiệp nông nghiệp phải đăng ký bảo hộ vì rất cần thiết:“Đăng ký đã khó, kiện bản quyền lại càng khó hơn, vô cùng gian nan và vất vả. Vấn đề bảo hộ vô cùng khó khăn. Nhưng tôi nhận thức được việc bảo hộ thương hiệu, đăng ký thương hiệu rất quan trọng. Cho nên khi có các nhãn hiệu mới ra đời, chúng tôi làm và khuyên các doanh nghiệp khác cũng như chúng tôi là khi mở doanh nghiệp, mở nhãn hiệu mới là đăng ký ngay lập tức”.

Câu chuyện của Phúc Sinh không phải là hiếm, từng xảy ra với cà phê Trung Nguyên và hiện nay là với bảo hộ quyền chỉ dẫn địa lý của nước mắm Phú Quốc. Thực tế hiện nay, ngoài các nông sản chủ lực của Việt Nam được thế giới biết đến cần được bảo hộ thì nhiều mô hình phát triển nông nghiệp, nhiều sáng tạo trí tuệ hữu ích của các cá nhân, tập thể cũng đang rất cần được đăng ký bảo hộ quyền sở hữu. Sở hữu trí tuệ là quyền của các cá nhân, tổ chức đối với tài sản trí tuệ của mình. Trong nông nghiệp, đó là quyền sở hữu một giống lúa, giống cây con được tìm thấy, được lai tạo hay một sản phẩm được chế biến. Ông Trần Giang Khuê, phụ trách Văn phòng phía Nam của Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học- Công nghệ cho biết: Việt Nam hiện chỉ có gần 1.000 bằng độc quyền sáng chế, chưa bằng sở hữu của 1 doanh nghiệp startup của Singapore, Indonesia. Vinamilk là một doanh nhiệp lớn cũng mới chỉ có 385 giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu và duy nhất 1 bằng độc quyền sáng chế. Ông Khuê nói:  “Với Việt Nam chúng ta, khâu tạo lập đang là khâu kém nhất trong chu trình hay là đường đi của các đơn vị sở hữu tài sản trí tuệ. Tức là chúng ta đang không tích tụ được giá trị của đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất, tăng sức cạnh tranh, tạo ra sản phẩm mới đi đến cuối cùng là thị trường. Vì thế chúng ta chỉ xuất thô và gắn nhãn, đôi khi không cả gắn nhãn.”

Hiện không phải cá nhân hay doanh nghiệp làm nông nghiệp nào cũng biết về quyền sở hữu trí tuệ, về các khuyến khích của ngành chức năng trong bảo hộ nông sản. Do chưa biết đến việc bảo hộ này nên nhiều nông dân chấp nhận giữ sáng chế sản xuất của mình ở tầm ứng dụng nhỏ lẻ, tránh bị sao chép sản phẩm. Trong hơn 3 triệu nông dân đạt danh hiệu sản xuất nông nghiệp giỏi đang mong muốn có được bảo hộ sản phẩm nông nghiệp về thương hiệu, nhãn mác và chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm, chưa có nhiều nông hộ  được quyền bảo hộ. Thạc sĩ Lê Thanh Tùng, phụ  trách Văn phòng phía Nam của Cục Trồng trọt, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cho biết, riêng với giống cây trồng, việc đăng ký quyền bảo hộ là  đặc biệt cần thiết khi Việt Nam đã tham gia tổ chức Hiệp hội quốc tế về bảo hộ giống cây trồng mới- UPOV:“Chúng ta đang ủng hộ tối đa cho việc bảo hộ giống cây trồng ở Việt Nam. Khi chúng ta thực thi đúng việc bảo hộ này thì sự cạnh tranh sòng phẳng hơn và chúng ta có nhiều lợi ích hơn cho giống cây của mình. Bảo hộ giống cây trồng góp phần cơ bản, đầu tiên trong việc sản xuất, xây dựng vùng nguyên liệu, liên kết làm nên thương hiệu gạo Việt Nam”.

Đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ cho sản phẩm dùng trong nông nghiệp là cần thiết, không chỉ để nông dân và doanh nghiệp sở hữu quyền này được bảo vệ khi có sự cố mà còn là yêu cầu của thị trường thế giới khi chúng ta hội nhập, xuất khẩu nông sản. Trước mắt, cần sự gắn kết của 4 nhà: nhà nông- nhà doanh nghiệp- nhà nước- nhà khoa học để thực hiện. Giáo sư Tiến sỹ Võ Tòng Xuân cho rằng:“Chỉ có cách là chúng ta phải sản xuất theo chuỗi giá trị, mà trong đó có sự gắn kết thật chặt chẽ giữa doanh nghiệp và nông dân. Muốn làm được như vậy thì phải có vai trò của nhà nước đứng ra cầm chịch. Làm thế nào cho nông dân gắn với nông dân trong cùng một hợp tác xã, không "bẻ chỉa" nhau, từ hợp tác xã đó gắn với doanh nghiệp cũng chặt chẽ. Còn nhà khoa học tìm ra giống mới thì đưa cho doanh nghiệp cùng nông dân sản xuất”.

Việc đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ cho sản phẩm nông nghiệp còn nhiều khó khăn, ngay cả khi đã đăng ký bảo hộ rồi thì doanh nghiệp cũng không phải dễ dàng bảo vệ quyền được bảo hộ của mình. Một nông dân nuôi vịt trời ở Bắc Giang mất 2 năm xin giấy chứng nhận vệ sinh an toàn thực phẩm cho sản phẩm vịt trời hay một nông dân ở TP.HCM mất 3 năm xin đăng ký chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm ớt để xuất khẩu...là những ví dụ khiến nông dân, doanh nghiệp nản lòng. Thêm vào đó là nạn “đánh cắp” quyền sở hữu trí tuệ nông sản ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, nếu đã cần thiết thì vẫn phải làm. Nhiều chuyên gia nông nghiệp kiến nghị, khi doanh nghiệp và nông dân làm đúng quy trình sản xuất, cho ra sản phẩm nông nghiệp tốt thì ngành nông nghiệp, hội nông dân cần chủ động tìm đến, giúp họ xây dựng thương hiệu và đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ nông sản./.