Clặ t’nil, bhrợ xấc, tưới đác, zư x’mir lêy tơơm Ba Kích... nắc đoo bh’rợ âng a noo Bhling Miêng ặt cóh vel Voòng, chr’val Tr’hy, chr’hoong Tây Giang âi bhrợ cóh prang bơr c’moo ha nua. Nâu đoo nắc zr’lụ vêy m’ma tơơm ba kích a bhuy, n’đhơ cơnh đêếc l’lăm a hay  bh’rợ zư x’mir lêy râu tơơm z’nươu n’nâu buôn cắh bơơn đha nuôr p’ghít k’rang tước. N’đhơ cơnh đêếc, dáp tơợ bêl ting pấh ooy Hợp tác xã Thiên BÌnh, a noo Miêng âi năl cơnh zư x’mir lêy đoọng m’ma Ba kích pa dưr đơớh, vêy chất lượng lâng pa câl ooy thị trường bơơn râu pa chô dal. A noo Bhling Miêng, vel Voòng, chr’val Tr’hy, chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl: “Acu ting pấh hợp tác xã đoọng vêy bh’rợ tr’nêng yêm têêm, vêy râu pa chô ha pr’ăt tr’mông lâng pa dưr vel đong. Cơnh lâng hợp tác xã âng zi pa bhlâng đoàn kết, ting pấh  bhrợ đợhâu âng hợp tác xã k’đươi lâng ting pấh zấp bh’rợ za zum âng hợp tác xã, đh’rứah chroi đoọng c’rơ đoọng đh’rứah pa dưr, pr’ặt trmông ting tngay ting yêm têêm lấh”.

  Ảnh: C.T.V

  A noo Miêng nắc muy cóh 11 cha nắc âng hợp tác xã Thiên Bình. Hợp tác xã n’nâu bơơn bhrợ t’váih tơợ c’moo 2017, vêy đong pa bhrợ cóh chr’val Lăng, chr’hoong Tây Giang. Râu la lay âng hợp tác xã n’nâu nắc vêy tước 10 cha nắc nắc ma nứih Cơ Tu cóh bơr chr’hoong Tr’hy lâng Lăng. Bh’rợ âng apêê đoo công bơơn k’đươi bhrợ ghít t’lăng, liêm ta níh lâng khoa học. Cóh đêếc, muy c’bhúh muy chóh, zư x’mir lêy tơơm Ba kích, muy c’bhúh nắc muy chơớc lêy thị trường đươi dua m’ma Ba kích, muy cbhúh nắc muy úh zêệ a lắc đoọng chong a lăc Ba kíc lâng muy c’bhúh nắc muy băn a óc vel đong đoọng pay đệ băn đanh. Tết Nguyên đán ha nua, xang bêl pay lơi zên đươi dua, muy cha nắc dzợ bơơn đớp 20 ức dồng đoọng câl pr’đươi cha Tết ha pr’loọng đong. Căh muy vêy p’xoọng râu pa chô yêm têêm, năc xang bêl ting pấh hợp tác xã, apêê ting pấh hợp tác xã ma nứih Cơ Tu âi tr’xăl c’năl ooy bh’rợ z’lấh đha rựt, bhrợ cha pa dưr cr’van, bhrợ c’la đhị đhăm k’tiếc vel đong. A noo Nguyễn Bá Hiển, Giám đốc HTX Thiên Bình, chr’val Lăng, Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl: “Râu chr’nắp bhlâng cơnh lâng hợp tác xã zi nắc đoo tr’xăl c’năl ha pêê ting pấh hợp tác xã. Đha nuôr âi tr’xăl c’năl tơợ ma  nứih lướt pa bhrợ dưr váih nắc ma nứih bhrợ c’la đhị đhăm k’tiếc đay. Bhrợ t’váih bh’rợ tr’nêng ta luôn, vêy râu pa chô zấp c’moo, zấp c’xêê, k’đhơợng nhâm yêm têêm pr’ặt tr’mông đoọng ha pêê đoo. L’lăm a hay, bấc ngai lướt pa bhrợ cóh đồng bằng, n’đhang chô lâng bơr tr’pang têy k’goóh. Tơợ bê ting moọt pa bhrợ cóh hợp tác xã nắc apêê đoo doó dzợ k’rang tước bh’rợ pr’ặt tr’mông zấp t’ngay. Ha dợ râu chr’nắp bhlâng cơnh lâng hợp tác xã, apêê đoo nắc đoo azi lướt ting muy acoon c’lâng âng apêê chr’hoong da ding ca coong đhị lơơng apêê đoo cắh pân bhrợ, nắc đoo đoàn kết bhlưa mr’mơ apêê ting pấh cóh hợp tác xã, mâng loom lâng bhrợ t’bhứah”.

Quy mô pa bhrợ âng hợp tác xã Thiên Bình nắc zư đớc, pa dưr m’ma Ba Kích vel đong, bhrợ t’váih đợ bh’nơơn Ba Kích liêm glặp lâng cr’noọ âng thị trường hàng hóa xoọc đâu, cắh vêy nắc muy pa đhêy đhị bh’rợ chong a lắc Ba Kích. Xoọc dâu, xang bơr c’moo bhrợ têng, hợp tác xã Thiên BÌnh âi bơơn pa dưr 36 hécta, cơnh lâng lấh 65.000 t’nơơm m’ma ba kích... Nâu đoo nắc pr’đơợ, đọong apêê ting pấh bhrợ hợp tác xã ma nứih Cơ Tu pa dưr cr’noọ bhrợ cha lâng pa cắh c’lâng bh’rợ “ cắh ặt pr’ngâu đhị râu ha ul đha rựt” nắc a pêê đoo xay moon zêng crêê.

Đoọng tr’xăl c’năl âng ma nứih Cơ Tu ooy z’lấh đha rựt,  bhrợ c’la, pa dưr cr’van đhị đhăm k’tiếc vel odng cắh vêy nắc muy t’ngay muy ha bu. N’đhơ cơnh đêếc cắh vêy   đợ cơnh bhrợ grơơ loom cơnh hợp tác xã Thiên Bình nắc công cắh buôn bhrợ t’vsih râu tr’xăl./.

Hợp tác xã của người Cơ Tu

                                   CTV Tấn Sỹ

Lâu nay, câu chuyện thành lập hợp tác xã chỉ thường xuất hiện ở những huyện đồng bằng. Thế nhưng, bằng ý chí vươn lên, quyết tâm vượt khó cũng nhu tinh thần ham học hỏi, trong hai năm trở lại đây, một hợp tác xã do chính những người Cơ Tu đứng ra thành lập, đảm nhận và hoạt động quy củ đã ra đời. Đó là hợp tác xã Thiên Bình ở xã Lăng, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam, chuyên nghiên cứu bảo tồn, phát triển, nhân rộng giống Ba Kích-một loại dược liệu quý của người Cơ Tu bản địa.

Cắm cọc, nhổ cỏ, tưới nước, chăm sóc cây Ba Kích…đó là công việc mà anh Bling Miêng ở thôn Vòm, xã Tr’Hy, huyện Tây Giang đã làm trong suốt hai năm qua. Đây là vùng có giống cây Ba Kích tự nhiên, song trước đây việc chăm sóc loài dược liệu này thường không được người dân chú trọng. Tuy nhiên, kể từ khi tham gia vào Hợp tác xã Thiên Bình, anh Miêng đã biết cách chăm sóc để giống Ba Kich phát triển nhanh, có chất lượng và bán ra thị trường cho thu nhập cao. Anh Bling Miêng, Thôn Vòm, xã Tr’Hy, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam chia sẻ:“Em tham gia hợp tác xã để có công ăn việc làm tại chỗ ổn định, có kinh tế lo cho cuộc sống và phát triển kinh tế xã hội ở địa phương. Đối với hợp tác xã của chúng em rất là đoàn kết từ tinh thần cũng như vật chất, tham gia những gì của hợp tác xã chỉ đạo và tham gia tất cả hoạt động chung của hợp tác xã, cùng nhau góp sức để cùng phát triển, cuộc sống ngày càng ổn định hơn.

        Anh Miêng là một trong 11 xã viên của hợp tác xã Thiên Bình. Hợp tác xã này được thành lập từ năm 2017, có trụ sở chính tại xã Lăng, huyện Tây Giang. Điều khá đặc biệt của hợp tác xã này là có đến 10 thành viên là người Cơ Tu ở hai xã Tr’Hy và Lăng. Nhiệm vụ của các xã viên cũng được phân định rõ ràng, quy củ và khoa học. Trong đó, một nhóm chuyên trồng, chăm sóc cây Ba Kích, một nhóm chuyên tìm kiếm thị trường tiêu thụ giống Ba Kích, một nhóm chuyên nấu rượu để chưng cất sản phẩm rượu Ba Kích và một nhóm chuyên nuôi heo đen bản địa để lấy ngắn nuôi dài. Tết Nguyên đán vừa qua, sau khi trừ chi phí, mỗi xã viên còn nhận được 20 triệu đồng để mua sắm tết cho gia đình. Không chỉ có thêm thu nhập ổn định, mà sau khi tham gia hợp tác xã, những xã viên Cơ Tu này đã thay đổi nhận thức về thoát nghèo, làm giàu, làm chủ trên chính mảnh đất quê hương. Anh Nguyễn Bá Hiển, Giám đốc HTX Thiên Bình, xã Lăng, Tây Giang, Quảng Nam cho biết: “Điều quan trọng nhất đối với hợp tác xã chúng tôi đó là thay đổi nhận thức cho xã viên. Bà con đã thay đổi nhận thức từ người đi làm thuê trở thành người làm chủ trên mảnh đất của mình. Tạo công ăn việc làm thường xuyên, có thu nhập hàng năm, hàng tháng, đảm bảo ổn định cuộc sống cho họ. Trước đây, nhiều người đi làm thuê ở đồng bằng, nhưng về hai bàn tay trắng. Từ khi gia nhập vào thành viên hợp tác xã thì họ không còn lo lắng đến vấn đề cuộc sống hàng ngày cơm áo gạo tiền. Còn cái quan trọng nhất đối với hợp tác xã, các thành viên đó là chúng tôi đi theo một con đường mà các huyện miền núi nơi khác họ không dám làm, đó là đoàn kết giữa các thành viên tin tưởng nhau và mở rộng”.

Quy mô hoạt động của hợp tác xã Thiên Bình là bảo tồn, phát triển giống Ba Kích bản địa, sáng chế ra những sản phẩm Ba Kích phù hợp với nhu cầu thị hiếu của thị trường hàng hóa hiện nay, chứ không đơn thuần dừng lại ở việc làm ra rượu Ba Kích. Hiện tại, sau hai năm đi vào hoạt động, hợp tác xã Thiên Bình đã phát triển được 36ha, với hơn 65.000 cây giống Ba Kích…Đây chính là tiền đề, là điều kiện để những xã viên Cơ Tu khát vọng làm giàu và chứng minh phương châm “không cam chịu đói nghèo” mà họ đưa ra là hoàn toàn đúng.

Để thay đổi nhận thức của người Cơ Tu về thoát nghèo, làm chủ, làm giàu trên mảnh đất quê hương không phải là một sớm một chiều. Song nếu không có những cách làm mạnh dạn như hợp tác xã Thiên Bình thì cũng sẽ không dễ để tạo nên sự thay đổi./.