C’lâng bh’rợ nâu năc căh muy đơơng chô thu nhập dal lâng tệêm ngăn đoọng ha pr’loọng đong, năc dzợ clan bhưah k’rơ tươc ooy đhanuôr đh’rưah pân k’noọ pân bhrợ

Cr’chăl đâu mơ 3 c’moo, anoo Nguyễn Văn Thời năc mưy ooy 5 pr’loọng manưih Cơ Tu tr’nơợp coh vêêl Đông Sơn, chr’val Sông Vàng, thành phố Đà Nẵng bơơn Nhà nước zooi đoọng 5 p’nong chr’gơơng. Đươi vêy băn zư liêm crêê lâng cha mêêt cha groong pr’luh cr’ay, xang mơ 9 c’xêê, đợ chr’gơơng âng pr’loọng đông anoo ơy căt pay t’ghêy ruuh tr’nơợp.

Anoo Thời moon, chr’gơơng buôn băn. Ch’na cha âng chr’gơơng lâh mơ năc k’tang lâng hi la coh crâng ơy vaih năc doọ lâh bil bâc zên. Chr’gơơng băn k’dâng 1 c’moo năc choom căt pay t’ghêy. Ha dang zư lêy liêm, zâp c’moo choom căt pay mơ 2 tươc 3 g’luh, zâp g’luh bơơn k’dâng 1 ký t’ghêy đhị mưy p’nong. T’ghêy chr’gơơng năc râu za nươu chr’năp, bâc apêê câl pay năc đhị pa câl têêm ngăn. Lâng zên pa câl bâc, k’dâng 1 ực m’pâng ooy mưy lạng, bhiệc băn chr’gơơng nâu vêy đơơng chô bh’nơơn liêm bâc lâh mơ băn ta rí, k’rooc, a’ọc căh cậ bé. Lâh mơ bơơn bhrợ t’ghêy, chr’gơơng nâu tươc bêl hân noo r’rưah năc dzợ choom bhrợ t’vaih m’ma đoọng pa câl ooy thị trường.

Anoo Thời moon cớ, đh’rưah lâng băn chr’gơơng, anoo dzợ băn k’rooc, a’ọc, a’tưch, choh pa xoọng tơơm cha p’lêê lâng tơơm za nươu coh dưp crâng. Đươi vêy t’bhlâng ta mooh pa choom lâng đươi bhrợ liêm crêê c’lâng băn choh, zên pa chô âng pr’loọng đông anoo ting t’ngay ting pa dưr bâc lâh, zâp c’moo vêy pa chô mơ lâh 100 ực đồng:

“Cung yêm loom ooy đợ c’moo đăn đâu, vêy Nhà nước zooi đoọng zên, m’ma chr’noh, bh’năn băn lâng dzợ pa choom đoọng xăl choh tơơm chr’noh, bh’năn băn liêm glặp lâng đhị pa câl bh’nơơn pr’đươi bơơn bhrợ coh sàn điện tử năc bhrợ cha liêm buôn lâh. Lâh mơ, tơợ bêl băn chr’gơơng pay t’ghêy năc lêy liêm choom, zên pa chô cung bâc lâh”.

Cr’chăl lêy băn chr’gơơng nâu, xong cr’đêê xoọc vêy bâc đhanuôr coh da ding k’coong lêy pay băn bhrợ, tu doọ bil bâc zên ha dợ bh’nơơn pa chô liêm bâc. Amoó Trị Thị Nga coh vêêl Quyết Thắng, chr’val Sông Vàng moon, bêl lăm ahay đông amoó mưy băn a’tưch a’năm. Xang bêl chơơc lêy năl, lêy xong cr’đêê băn liêm buôn, đhị pa câl têêm ngăn ha dzợ zên pa chô cung bâc năc c’moo n’năc ahay pr’loọng đông amoó ơy k’rong băn pa xoọng.

Xang mơ 9 c’xêê băn zư, tươc tơợp c’moo đâu, pr’loọng đông amoó ơy pa gluh pa câl ruuh tr’nơợp, pa chô zên k’noọ 70 ực đồng. Ha dang pa zưm lâng a’tưch, bhươn choh tơơm cha p’lêê cơnh pih ngam, ổi, pih bhung... năc zâp c’moo pr’loọng đông amoó cung vêy pa chô zên mơ 200 ực đồng:

“Acu băn 150-200 p’nong a’tưch, ha dợ k’diịc cu băn xong cr’đêê, t’mêê băn 2 c’moo đâu, t’mêê đâu ơy pa câl ruuh tr’nơợp bơơn 70 ực đồng, xoọc dzợ k’dâng 70 p’nong. Băn xong cr’đêê nâu ch’na cha liêm buôn, moot coh crâng têch pay cr’đêê, a’rong, a’tao, cỏ voi, doọ vêy đươi bột râu”.

Đợ c’moo đăn đâu, đươi vêy chính quyền vêêl đông bhrợ pr’đơợ đoọng vặ zên, zooi đoọng bhrợ cha lâng liêm ta nih pa choom đoọng c’lâng bhrợ cha, đhanuôr coh da ding k’coong ơy năl cơnh lêy pay tơơm chr’noh, bh’năn băn lêim glặp cơnh lâng đhr’năng plêệng k’tiêc coh vêêl đông đoọng pa dưr pa xơc pr’ăt tr’mung. Căh mưy choh ha roo coh ha rêê, choh a’bhoo, a’rong cơnh lăm ahay, đhanuôr ơy năl cơnh choh ha roo ruộng pa chô bh’nơơn bâc lâh; năl cơnh choh crâng n’loong ga măc, pa dưr pa xơc zâp râu tơơm za nươu coh dưp crâng lâng choh pa xoọng bâc bh’nơơn pr’đươi chr’năp la lay coh da ding k’coong nâu.

Cơnh bâc zr’lụ da ding k’coong lơơng âng thành phố Đà Nẵng, chr’val Sông Vàng ta luôn t’bhlâng chơơc lêy đợ c’lâng lươt t’mêê đoọng zooi đhanuôr bhrợ cha k’van. Ooy đâu, chr’val p’ghit lêy tươc zâp bh’rợ b’băn, ch’choh liêm crêê lâng crâng k’coong, liêm buôn lâng bh’rợ bhrợ cha âng đhanuôr coh vêêl đông. Moon ooy đợ râu tr’xăl nâu, t’cooh Phạm Kim Thông, Trưởng phòng Kinh tế chr’val Sông Vàng moon:

“Xọoc đâu coh vêêl đông pa zưm bơr bh’rợ bhrợ cha bha lâng: mưy năc bh’rợ băn k’rooc r’rưah, bơr năc băn a’ọc tăm đoọng zooi đhanuôr pa dưr pr’ăt tr’mung, zi lâh đha rưt. Chr’chăl nâu, vêêl đông cung pa zưm zâp xa nay bh’rợ âng hội đoàn thể đoọng xay moon, pa choom tr’xăl khoa học kỹ thuật ha đhanuôr, lâh mơ năc zâp pr’loọng đha rưt lâng đăn đha rưt đươi ooy ch’choh b’băn”.

Ha dợ đhị chr’val da ding k’coong Sông Kôn, ting cơnh t’cooh Đỗ Hữu Tùng, Chủ tịch UBND chr’val, vêêl đông t’bhlâng pa zưm xăl tơơm chr’noh, bh’năn băn liêm glặp lâng pr’đơợ plêệng k’tiêc coh k’coong ch’ngai đoọng pa dưr bh’nơơn liêm choom, pa chô zên bâc ha đhanuôr:

“Vêêl đông t’bhlâng lêy cha mêêt đhị k’tiêc, pay zr’lụ lâng bh’rợ liêm choom, t’đui đoọng tơơm cha p’lêê, tơơm za nươu bhrợ bhươn crâng lâng b’băn liêm crêê. Pa dưr tổ hợp tác, HTX lâng lêy pa câl, xăl tơợ zooi đoọng k’tứi la lêêh dzang ooy đăh zooi đoọng đhị pa câl”.

Choom lêy, đh’rưah lâng râu k’rang lêy, zooi đoọng âng Nhà nước lâng chính quyền vêêl đông, đhanuôr coh da ding k’coong thành phố Đà Nẵng xoọc đâu ơy tr’xăl cr’noọ bh’rợ, c’lâng bhrợ cha, grơơ nhool đươi bhrợ cơnh c’lâng bh’rợ t’mêê ooy đăh b’băn, ch’choh. Căh mưy cơnh đêêc, đhanuôr dzợ liêm choom bêl âng đơơng đợ râu bh’nơơn bh’rợ âng đay pa dzoọc coh mạng xã hội cơnh Facebook, Zalo đoọng p’căh moon lâng pa câl. Đươi vêy lêy cha mêêt t’bhưah thị trường, đhanuôr xoọc ting bhr’dzang pa dưr dal zên bơơn bhrợ, dưr zi lâh đha rưt mưy cơnh nhâm mâng đhị k’tiêc vêêl đông./.

THU NHẬP CAO NHỜ CHỌN ĐÚNG CÂY TRỒNG, VẬT NUÔI

Tận dụng lợi thế về đất đai và khí hậu vùng cao, nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số ở miền núi thành phố Đà Nẵng đã biết cách chọn lựa các loại cây trồng, vật nuôi phù hợp để phát triển kinh tế. Hướng đi này không chỉ mang lại nguồn thu nhập cao và ổn định cho gia đình, mà còn cổ vũ bà con trong cộng đồng cùng nhau dám nghĩ, dám làm

Cách đây chừng 3 năm, anh Nguyễn Văn Thời là một trong 5 hộ Cơ Tu đầu tiên ở thôn Đông Sơn, xã Sông Vàng, thành phố Đà Nẵng được Nhà nước hỗ trợ 5 con hươu sao. Nhờ chăm sóc đúng cách và chủ động phòng bệnh, chỉ sau 9 tháng, đàn hươu của gia đình anh đã cho cắt lứa nhung đầu tiên.

Anh Thời chia sẻ, hươu sao khá dễ nuôi. Thức ăn của chúng chủ yếu là cỏ và lá cây rừng sẵn có nên rất đỡ tốn chi phí. Hươu nuôi khoảng 1 năm là bắt đầu cho nhung. Nếu chăm sóc tốt, mỗi năm có thể cắt từ 2 đến 3 đợt, mỗi đợt thu được khoảng 1 ký nhung tươi một con. Nhung hươu là dược liệu quý, lại được người ta bao tiêu sản phẩm nên đầu ra rất an tâm. Với giá bán cao, khoảng 1 triệu rưỡi một lạng, việc nuôi hươu mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn hẳn so với nuôi trâu, bò, heo hay dê. Ngoài thu hoạch nhung, hươu khi đến kỳ sinh sản còn có thể nhân giống để bán ra thị trường.

Anh Thời cho biết thêm, cùng với hươu sao, anh còn kết hợp nuôi bò, heo bản địa, gà thả vườn, trồng thêm cây ăn quả và cây dược liệu dưới tán rừng. Nhờ chịu khó học hỏi và biết áp dụng kỹ thuật vào chăn nuôi, trồng trọt, thu nhập của gia đình anh ngày càng khấm khá, mỗi năm dành dụm được hơn 100 triệu đồng:

“Cũng mừng là những năm gần đây, được Nhà nước hỗ trợ vốn vay, giống cây trồng, vật nuôi và còn tư vấn, hướng dẫn chuyển đổi cây trồng, vật nuôi phù hợp và tiêu thụ nông sản trên sàn điện tử nên làm ăn ngày càng thuận lợi. Đặc biệt, từ khi nuôi hươu sao lấy nhung thấy rất hiệu quả, thu nhập cũng tăng đáng kể”

Bên cạnh hươu sao, con dúi cũng đang được nhiều bà con miền núi chọn nuôi vì ít tốn chi phí mà hiệu quả kinh tế lại cao. Chị Trịnh Thị Nga ở thôn Quyết Thắng, xã Sông Vàng chia sẻ, trước đây nhà chị chủ yếu nuôi gà thả vườn. Nhưng sau khi tìm hiểu, thấy con dúi vừa dễ nuôi, đầu ra ổn định mà thu nhập lại khá, nên năm ngoái gia đình chị đã đầu tư nuôi thêm.

Chỉ sau 9 tháng chăm sóc, đến đầu năm nay, gia đình chị xuất bán lứa dúi đầu tiên, thu về gần 70 triệu đồng. Nếu tính cả đàn gà thả vườn và vườn cây ăn trái như cam, ổi, bưởi da xanh… thì mỗi năm vợ chồng chị cũng thu về trên dưới 200 triệu đồng:

“Tôi nuôi 150-200 con gà thả vườn, còn chồng tôi thì nuôi dúi, mới nuôi 2 năm nay, vừa rồi xuất bán lứa đầu tiên được 70 triệu đồng, hiện còn khoảng 70 con. Nuôi dúi này đồ ăn cũng rất dễ, chỉ cần vào trong rừng chặt cây nứa, cây sắn, cây mía, cây cỏ voi chứ không cần bột hay gì khác”

Những năm gần đây, nhờ chính quyền địa phương tạo điều kiện cho vay vốn, hỗ trợ sinh kế và tận tình hướng dẫn cách làm ăn, bà con miền núi đã biết chọn lựa cây trồng, vật nuôi hợp với thời tiết, đất đai quê mình để phát triển kinh tế. Thay vì chỉ trồng lúa rẫy, trồng bắp, trồng sắn như trước đây, bà con nay đã biết trồng lúa nước cho năng suất cao; biết trồng rừng gỗ lớn, phát triển các loại cây dược liệu dưới tán rừng và trồng thêm nhiều nông sản đặc trưng của vùng cao.

Giống như nhiều vùng miền núi khác của thành phố Đà Nẵng, xã Sông Vàng luôn cố gắng tìm ra những hướng đi mới để giúp bà con làm giàu. Trong đó, xã đặc biệt chú trọng đến các mô hình chăn nuôi, trồng trọt vừa hợp với thiên nhiên, vừa thuận với thói quen sản xuất của bà con bản địa. Nói về những thay đổi này, ông Phạm Kim Thông, Trưởng phòng Kinh tế xã Sông Vàng cho biết:

"Hiện nay trên địa bàn tập trung hai mô hình sinh kế chính: một là mô hình bò vàng sinh sản, hai là nuôi heo đen địa phương nhằm hỗ trợ người dân phát triển kinh tế và thoát nghèo. Bên cạnh đó, địa phương cũng lồng ghép các chương trình của hội đoàn thể để tuyên truyền, tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật cho bà con, nhất là các hộ nghèo và cận nghèo áp dụng vào trồng trọt, chăn nuôi”.

Còn tại xã miền núi Sông Kôn, theo ông Đỗ Hữu Tùng, Chủ tịch UBND xã, địa phương tiếp tục tập trung chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu vùng cao để nâng cao hiệu quả, thu nhập cho bà con:

“Địa phương tiếp tục rà soát quỹ đất, chọn vùng và mô hình có lợi thế, ưu tiên cây ăn quả đặc sản, cây dược liệu kinh tế vườn rừng và chăn nuôi phù hợp. Thúc đẩy tổ hợp tác, hợp tác xã và liên kết tiêu thụ, chuyển từ hỗ trợ đơn lẻ sang hỗ trợ có đầu ra”

Có thể thấy, cùng với sự quan tâm, hỗ trợ của Nhà nước và chính quyền địa phương, bà con miền núi thành phố Đà Nẵng nay đã dần thay đổi nếp nghĩ, cách làm, mạnh dạn áp dụng kỹ thuật mới vào chăn nuôi, trồng trọt. Không những vậy, bà con còn rất nhạy bén khi đưa nông sản của nhà mình lên các mạng xã hội như Facebook, Zalo để giới thiệu và buôn bán. Nhờ chủ động mở rộng thị trường, bà con đang từng bước nâng cao thu nhập, vươn lên thoát nghèo một cách bền vững trên chính mảnh đất quê hương./.