Sâm nâu năc muy rau za nươu chr’năp pr’hăt, bấc rau pr’đươi cơnh: liêm a chắc a rang, pa dưr c’rơ, đoọng bêch yêm… Bấc c’moo hay, đhanuôr apêê vel đong miền Trung ơy lêy choh tơơm za nươu chr’năp nâu lâng pa căh bh’nơơn kinh tế dal coh muy đhăm choh lâng tơơm chr’noh lơơng.

 1. Chơih pay m’ma Sâm Bố Chính

- Chơih pay cr’liêng âng tơơm sâm Bố Chính 2 c’moo, tơơm k’rơ doọ crêê bha ruy. Cr’liêng sâm Bố chính năc vêy gen trơơi tơợ căn pa chô c’rơ liêm, cha groong pr’luh, bh’nơơn sâm bố chính bơơn liêm pr’đơợ.

2. Chơih pay k’tiếc choh lâng bhrợ k’tiếc

- Chơih pay k’tiếc choh liêm, năc rau k’tiếc luuc lâng chuôh, k’tiếc clai lụ truih k’ruung, k’tiếc rang. Coh đêêc k’tiếc liêm choom bhlầng k’tiếc clai lụ truih k’ruung đoọng tơơm sâm Bố Chính tu zập c’moo bơơn pa xoọng k’tiếc liêm t’mêê.

- Sâm Bố Chính liêm choom choh đhị zr’lụ k’tiếc vêy k’tiếc choh cơợng, k’tiếc bấc lụu nhuum, k’tiếc ch’chruôh lâng hooi đác liêm choom, doọ nong đác, vêy bấc tr’clá p’răng đhị zr’lụ clung căh cợ zr’lụ ếp liêm choom bhlầng.

 - K’tiếc bôl dal, đác hooi liêm choom, cơnh lâng pazêng zr’lụ k’tiếc tih năc pêch c’lâng đác hooi đoọng bêl pleng boo năc đác hooi liêm choom oọ crêê tước c’lung sâm.

- Pooc k’tiếc panhar, g’bur vôi, êệ bh’năn đơc đanh. K’tiếc bhrợ ting hân luung bhưah 1,0-1,2m, cơợng ting rau k’tiếc, bhậ hân luung dal 0,3-0,5m. Bhlưa zập hân luung 30-40cm cơnh đoọng lướt k’rang lêy liêm buôn.

3. Choh m’ma Sâm Bố Chính

- Bêl tơơm m’ma sâm Bố Chính dal mơ 10cm căh cợ bơơn 4-5 tuần, năc lêy choh sâm ooy hân luung.

- Bhlưa zập t’nơơm 30cm. Zập hân luung vêy 3 n’juông. Pay đươi màng g’lọp căh cợ pay n’jăng g’lọp đhiêr t’nơơm, oọ đoọng bhơi k’tang chăt vaih lâng cha groong pr’luh pa hư.- Pazêng c’xêê tr’nơợp tơợ ơy choh, năc lêy dziic bhơi đhiêr tơơm sâm đoọng phân lâng chất dinh dưỡng bơơn k’rong moọt ooy tơơm sâm.

4. Cơnh k’rang tơơm Sâm Bố Chính

- Oọ ơy g’bur phân đhị cr’chăl 2-4 tuần tơợ ơy choh m’ma. Bêl đâu năc k’rong tưới đác lâng zư dzêệp dzong k’tiếc đoọng liêm.

- Lâh 3-4 tuần năc lêy dziic bhơi đhiêr t’nơơm. Ha dang pay đươi màng plum năc dziic bhơi đhiêr t’nơơm, lâh cr’chăl 5-6 c’xêê năc doọ dzợ dziic bhơi tu tơơm sâm ơy dưr pậ liêm. Pa ghit zập c’lâng pa hooi đác bêl hân noo boo.

- Pay đươi phân vi sinh đơ bhlầng, êệ bh’năn đơc đanh.. Đợ phân NKP lâng Ure năc lêy đươi coh cr’chăl tơơm đanh tơợ 2-4 c’xêê lâng đợ bấc mơ 3-4kg đoọng ha 1.000m2.

- Phân vi lượng Prima 04 liêm choom đoọng đhr’năng dưr pậ âng tơơm sâm lâng cha groong xrăh c’lung lâng đợ đươi năc 20ml đoọng ha 25 lít đác. Tơơm Sâm Bố Chính tơợ c’xêê 1-5 năc liêm choom đoọng đươi lâng đợ bấc đươi năc 10 t’ngay/1 chu.

- Căt lơi m’ni hi la lâng pô sâm đoọng chất dinh dưỡng chô ooy  k’tiếc bấc lâh.

- K’tiếc dzêệp dzong tơợ 70-80% ha dang dzêệp dzong dal lâh năc buôn bhrợ xrăh c’lung.

5. Pay bh’nơơn lâng zư lêy:

- Tơợ ơy choh đanh 12 c’xêê tước 18 c’xêê năc choom pêch pay c’lung sâm.

- Riah sâm Bố Chính buôn pêch pay moọt hân noo ha ọt, tu xoọc đêêc nắc za nươu k’rong ooy c’lung.

* Lêy cơnh đươi dua gooh căh cợ t’mêê nắc bhrợ lalay cơnh:

- Sâm t’mêê: Tơợ ơy pêch pay, rao c’lung đoọng sạch, căt lơi riah, k’tuôh n’căr đăh nguôi, trâm lâng đác cha neh xang năc đơc mưy hi dưm, xang năc pay đơc đác gooh lâng đơơm trâm a lăc lâh 40 độ căh cợ zêệ âm.

- Sâm gooh: Tơợ ơy trâm lâng đác cha neh năc đơc liêm c’lung sâm cơnh đêêc căh cợ căt ting c’lat cơợng mơ 3-5cm, ar pa gooh, ha dợ oọ lâh gooh đơc mơ 12%, xang năc tôm đơc.

Đơc lơi đhị dal oọ đoọng a’uh./.

KỸ THUẬT TRỒNG VÀ CHĂM SÓC CÂY SÂM BỐ CHÍNH CHO NĂNG SUẤT CAO

Sâm Bố Chính là một trong những giống sâm  của Việt Nam đánh giá cao về dược tính và có nhiều tác dụng đối với sức khỏe con người. Loại sâm này là một vị thuốc quý hiếm, có vị ngọt, tính mát, có nhiều công dụng như: bổ tỳ vị, thanh nhiệt, dưỡng ẩm, bổ máu, trị suy nhược cơ thể, mất ngủ, suy dinh dưỡng… Nhiều năm qua, người dân các địa phương miền Trung đã tiến hành trồng loại dược liệu quý này và chứng minh hiệu quả về kinh tế cùng trên một diện tích đất so với các loại cây trồng khác.

1. Chọn giống hạt Sâm Bố Chính.

- Chọn hạt của cây sâm Bố Chính mẹ 2 năm tuổi, cây to khỏe không sâu bệnh. Vì hạt sâm bố chính sẽ có được gen duy truyền từ mẹ cho khả năng kháng bệnh cao, năng suất sâm bố chính đạt chuẩn.

2. Chọn đất trồng và làm đất

- Chọn đất thịt nhẹ, đất cát pha, đất phù sa ven sông, đất đỏ ba gian. Trong các loại đất thì đất phù sa ven sông là tốt nhất cho cây sâm Bố Chính vì hằng năm được bồi đấp thêm lượng phù sa mới.

- Sâm Bố Chính thích hợp trồng ở vùng đất có tầng canh tác dày, đất giàu mùn, tơi xốp và thoáng nước tốt, không ngập úng, có nhiều ánh nắng như vùng đồng bằng hoặc trung du là tốt nhất.

- Đất cao ráo, thoát nước tốt, đối với những nơi vùng đất bằng phẳng thì cần đánh rãnh để cho khi mưa thoát nước tốt không bị đọng nước ảnh hưởng đến củ sâm.

- Cày xới đất, bón lót vôi, phân chuồng hoai mục. Đất đánh thành luống rộng 1,0-1,2m, dài tuỳ theo khu đất, luống cao 0,3-0,5m. Mỗi luống cách nhau 30-40cm sao cho dễ đi lại và chăm sóc.

3. Xuống giống Sâm Bố Chính

- Khi cây con sâm Bố Chính cao tầm 10cm hoặc được 4-5 tuần, thì tiến hành cho cây sâm ra luống trồng.

- Mỗi cây cách nhau 30cm. Mỗi luống có 3 hàng. Dùng màng phủ nông nghiệp hoặc rơm rạ tủ quanh gốc, để giảm cỏ dại và mầm bệnh gây hại.

- Những tháng đầu sau khi trồng, cần làm cỏ quanh gốc để cho phân bón và chất dinh dưỡng được tập trung hơn vào cây sâm. 

4. Cách chăm sóc cây Sâm Bố Chính

- Hạn chế bón phân trong 2-4 tuần xuống giống. Lúc này chỉ tập trung tưới nước và giữ ẩm tốt. 

- Sau 3-4 tuần tiến hành làm cỏ quanh gốc, Nếu có dùng màng phủ nông nghiệp thì tiến hành làm cỏ quanh lỗ gốc, sau thời gian 5-6 tháng việc làm cỏ có thể không cần thiết vì cây sâm đã phát triển tốt. Chú ý các đường thoát nước cho cây vào mùa mưa.

- Dùng chủ yếu phân vi sinh, phân chuồng hoai mục. Lượng phân NKP và Ure cần trong giai đoạn cây từ 2-4 tháng tuổi với liều lượng 3-4kg cho 1.000m2.

- Phân vi lượng Prima 04 thích hợp cho sự phát triển của cây sâm và chống thối củ với liều dùng 20ml cho 25 lít nước. Cây Sâm Bố Chính từ tháng thứ 1-5 sẽ thích hợp dùng với liều dùng 10 ngày/1 lần.

- Tỉa bớt lá và hoa sâm cho cây tập trung chất dinh dưỡng vào đất.

- Độ ẩm đất vừa phải từ 70-80% trái độ ẩm cao dễ gây thối củ.

 5. Thu hoạch, sơ chế và bảo quản:

- Sau khi trồng từ 12 tháng đến 18 tháng có thể cho thu hoạch củ sâm.

- Rễ sâm Bố Chính thường được thu hoạch vào mùa đông, vì lúc này thuốc sẽ tập trung vào củ.

* Tùy theo nhu cầu dùng tươi hay khô mà có cách sơ chế khác nhau:

- Sâm tươi: Sau khi đào về, củ được rửa sạch, cắt bớt rễ phụ, cạo bỏ lớp vỏ cứng bên ngoài, ngâm với nước vo gạo rồi để qua một đêm, vớt ra cho ráo nước trước khi đem ngâm với rượu trên 40 độ hoặc sắc uống.

- Sâm khô: Sau bước ngâm nước vo gạo thì có thể giữ nguyên củ hoặc cắt thành lát nhỏ dày khoảng 3 - 5cm, sấy hoặc đem phơi khô, độ ẩm dược liệu khoảng 12%, sau đó cho vào bao chuyên dùng đem đi cất trữ.

Bảo quản dược liệu nơi khô ráo, tránh để bị ẩm mốc./.