Đợ c’moo đăn đâu, đươi vêy zên tơợ zâp đăh xa nay bh’rợ k’tiêc k’ruung lâng râu lươt đh’rưah âng zâp tổ chức, a’đhi amoó ơy ting bhr’dzang tr’xăl cr’noọ bh’rợ lâng j’niêng bhrợ cha. C’lâng lươt t’mêê: liêm bâc bh’rợ bhrợ cha p’têêt pa zưm lâng nông nghiệp liêm choom lâng zư lêy môi trường, xoọc bhrợ pr’đơợ chr’năp lalua zooi đoọng pân đul zr’lụ k’coong ch’ngai dưr zi lâh đha rưt, mâng loom bhrợ c’la ooy pr’ăt tr’mung

Tơợ lâh 100 tơơm chè m’ma lâng phân bón âng tổ chức Green Việt zooi đoọng, amoó Nguyễn Thị Thá, acoon coh Cơ Tu coh vêêl Ga Doong, chr’val Sông Vàng pa zưm bhrợ pa liêm, t’bhưah bhưah choh tơơm chè Ra Zeh âng pr’loọng đông ting c’lâng doọ vêy đươi dua phân hoá học. Amoó Thá moon:

“T’mêê đâu, acu vêy bơơn d.a Green Việt zooi đoọng m’ma chè lâng phân bón, vêy pa choom đoọng ha cơnh choh bhrợ, zư lêy bhươn chè ting c’lâng nông nghiệp liêm choom, vêy pa choom đoọng ha cơnh pa câl pr’đươi coh mạng. D.A nâu zooi đoọng ha zi vêy pa xoọng bhiệc bhrợ, lậ mơ năc chè nâu azi bhrợ vêy đhị pa câl, vêy bâc ngai năl tươc, azi bhui har bhlâng”.

Amoó Nguyễn Thị Thá năc mưy ooy 60 cha nặc âng Hợp tác xã Nông nghiệp lâng Xây dựng Ba Tư vêy bơơn dự án Green Việt (âng Trung tâm zư lêy liêm chr’năp sinh học Nước Việt Xanh) đoọng m’ma chè lâng phân bón bêl g’luh nâu. Đh’rưah lâng zooi đoọng m’ma bh’năn, tơơm chr’noh, zâp apêê amoó dzợ vêy ting pâh zâp lớp pa choom đăh c’năl bh’rợ đăh bhrợ nông nghiệp liêm choom, nông nghiệp p’đhiêr lâng pa choom c’năl bhrợ têng, tôm đợc têêm ngăn vệ sinh ch’na đh’năh cung cơnh c’năl bhrợ pa dưr pa xơc, đơơng bh’nơơn pr’đươi gluh ooy thị trường đhị zâp nền tảng số Zalo, Facebook, Tiktok...

Amoó Dương Thị Mỹ Hạnh, Phó Giám đốc HTX Nông nghiệp lâng Xây dựng Ba Tư moon:

“HTX bhrợ pa dưr cung đanh, ha dợ bêl ahay bhrợ k’tứi la lêêh, bhrợ thủ công, đhị pa câl căh têêm ngăn. T’mêê đâu, vêy bơơn dự án Green Việt zooi đoọng lâh 400 ực đồng, đơn vị xoọc pa zưm k’rong máy móc, bhrợ pa dưr cớ hệ thống rao pa liêm, puah đoọng liêm crêê c’lâng bh’rợ liêm choom, p’đhiêr; xoọc azi cung bhrợ tr’xăl mẫu mã chi đhung bh’nơơn pr’đươi ting c’lâng liêm crêê lâng môi trường”.

Lâh mơ HTX Nông nghiệp lâng Xây dựng Ba Tư, t’mêê đâu Trung tâm zư lêy chr’năp liêm sinh học Nước Việt Xanh (Green Việt) cung ơy zooi đoọng bhrợ pa dưr t’mêê HTX Nông nghiệp lâng Dược liệu Sông Vàng... đoọng pa dưr bh’rợ bhrợ cha, pa câl pr’đươi chè Ra Zeh. Ooy đâu, k’noọ 200 ực vêy đươi dua đoọng k’rong pr’đươi pr’dua, máy xrơớt, máy sào, máy bhrợ pa gooh, máy bhrợ pa nhoonh. T’cooh Đoàn Xuân Chường, Chủ tịch HTX nâu p’rơơm, c’rơ tơợ dự án năc vêy bhrợ pr’đơợ đoọng chè Ra Zeh vaih bh’nơơn pr’đươi chr’năp la lay âng vêêl bhươl:

“Dự án k’rong 1 tỷ 800 ực, đoọng ooy HTX lâh 400 ực. Dự án Green Việt k’rong đoọng cơnh đâu năc liêm choom. Tu apêê k’rong đoọng zêng đăh máy móc, m’ma chr’noh, kỹ thuật tươc bhrợ pa dưr HTX. Acu rơơm tơơm chè coh k’tiêc nâu vêy đơơng pa câl bhưah zâp prang. Râu 2 năc zooi đoọng đhanuôr dưr zi lâh đha rưt, doọ lâh zr’năh k’đhạp, ha dang căh năc bêl boo đhanuôr đơơng xẻng lươt ooy k’ruung bhrợ vàng, k’rang k’pân bhlâng”.

Pr’căn Đinh Thị Xí, Chủ tịch Hội Liên hiệp pân đil chr’val Sông Vàng moon, bhiệc bhrợ liêm bâc bh’rợ tr’nêng pa zưm lâng zư lêy môi trường lâng nông nghiệp liêm choom xoọc bhrợ c’lâng lươt t’mêê zooi đoọng apêê a’đhi amoó dưr zi lâh đha rưt, bhrợ c’la ooy pr’ăt tr’mung âng đay:

“Crêê tươc dự án Green Việt bêl ahay căh ơy pa zưm năc vêy 135 apêê a’đhi amoó pân đil Cơ Tu bơơn đươi tơợ dự án nâu. Apêê a’đhi amoó vêy pa choom đoọng c’năl đăh kinh tế liêm choom, kinh tế p’đhiêr, n’jưah vêy zooi đoọng m’ma chr’noh, phân bón. G’luh nâu, vêy 30 apêê amoó pâh bhrợ ooy HTX chè, zâp apêê amoó vêy bơơn zooi đoọng m’ma chè, phân bón, a’ngoọn choh chè a’ngoọn, chr’năp 5 ực đồng. Ooy đâu, bhrợ pr’đơợ đoọng apêê a’đhi amoó pa dưr bh’rợ tr’nêng, bhrợ c’la pr’loọng đông”.

Đhị bâc chr’val da ding k’coong coh thành phố Đà Nẵng, pân đil vêy bh’rợ chr’năp đăh bhrợ ha rêê đhuôch. Hân đhơ cơnh đêêc, apêê a’đhi amoó, lâh mơ năc pân đil acoon coh dzợ lưm bâc zr’năh k’đhạp đăh lêy pa choom c’năl bh’rợ, công nghệ, zên prặ lâng thị trường. Râu zooi đoọng âng zâp dự án vêy zooi pân đil coh k’coong ch’ngai ta mooh pa choom lâng đươi dua zâp bh’rợ bhrợ têng cha liêm choom, crêê lâng môi trường; pa dưr dal bh’rợ, p’rá xa nay âng pân đil coh pr’loọng đông lâng xã hội; bhrợ pa chô zên nhâm mâng, chrooi pa xoọng ooy râu pa dưr pa xơc pr’ăt tr’mung âng vêêl đông. Pr’căn Hoàng Thị Thu Hương, Chủ tịch Hội Liên hiệp pân đil thành phố Đà Nẵng moon:

“Lâng pân đil coh zr’lụ đhanuôr acoon coh lâng da ding k’coong dưr zi lâh đha rưt nhâm mâng căh mưy năc xa nay t’ruih ooy 1 chính sách zooi đoọng căh cậ 1 râu đăh pa xiêr đha rưt. Chr’năp lâh mơ năc bhrợ ha cơnh đoọng zâp pr’loọng đông vêy bh’rợ têêm ngăn, zâp pân đil vêy năl c’năl bh’rợ lâng vêy pr’đơợ đoọng vêy pa chô zên, ting bhr’dzang bhrợ c’la ooy pr’ăt tr’mung âng đay. Tu cơnh đêêc, ahêê lêy xăl k’rơ cr’noọ bh’rợ đoọng dưr zi lâh zr’năh k’đhạp, bhrợ pr’đơợ đoọng apêê a’đhi amoó manưih acoon coh pa dưr pa xơc. Tơợ zooi đoọng đăh zên prặ tươc zooi đoọng c’năl bh’rợ lêy bhrợ cha, đhr’năng pa đăn tươc thị trường lâng đhr’năng bhrợ c’la âng đay”./.

TẠO SINH KẾ BỀN VỮNG CHO PHỤ NỮ DTTS TỪ NÔNG NGHIỆP XANH

Lâu nay, phụ nữ dân tộc thiểu số vùng núi phía Tây Đà Nẵng vốn gắn liền với nương rẫy và chăn nuôi nhỏ lẻ nên thu nhập thường bấp bênh. Những năm gần đây, nhờ nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia và sự đồng hành của nhiều tổ chức, chị em đã từng bước thay đổi tư duy và tập quán sản xuất. Hướng đi mới: đa dạng hóa sinh kế gắn liền với nông nghiệp xanh và bảo vệ môi trường, đang mở ra cơ hội thiết thực giúp phụ nữ vùng cao vươn lên thoát nghèo, tự tin làm chủ cuộc sống

Từ hơn 100 gốc chè dây giống và phân bón mà tổ chức Green Việt hỗ trợ, chị Nguyễn Thị Thá, dân tộc Cơ Tu ở thôn Ga Doong, xã Sông Vàng tập trung cải tạo, mở rộng vườn trồng cây chè dây Ra Zéh của gia đình theo hướng không sử dụng phân hóa học. Chị Thá chia sẻ:

“Vừa qua, tôi được D/a Green Việt hỗ trợ giống cây chè dây và phân bón, được hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc vườn chè dây theo hướng nông nghiệp xanh, được hướng dẫn cách bán hàng trên mạng.. D.A này giúp chúng tôi có thêm việc làm, đặc biệt chè dây chúng tôi làm ra có nơi tiêu thụ, được nhiều người biết đến, chúng tôi rất phấn khởi”

Chị Nguyễn Thị Thá là một trong số 60 thành viên của Hợp tác xã Nông nghiệp và Xây dựng Ba Tư được dự án Green Việt (thuộc Trung tâm Bảo tồn đa dạng sinh học Nước Việt Xanh) cấp giống cây chè dây và phân bón trong đợt này.  Cùng với hỗ trợ giống vật nuôi, cây trồng, các chị còn được tham gia các lớp tập huấn, trang bị kiến thức về làm nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn và hướng dẫn kỹ năng sơ chế, chế biến, đóng gói đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm cũng như kỹ năng phát triển, đưa sản phẩm ra thị trường qua các nền tảng số Zalo, Facebook, Tiktok…

 Chị Dương Thị Mỹ Hạnh, Phó Giám đốc HTX Nông nghiệp và Xây dựng Ba Tư cho biết:

“HTX thành lập cũng đã lâu nhưng trước đây sản xuất nhỏ lẻ, làm thủ công, là chính, đầu ra không ổn định. Vừa qua, được dự án Green Việt tài trợ hơn 400 triệu đồng, đơn vị đang tập trung đầu tư máy móc, xây dựng lại hệ thống rửa, phơi cho đúng quy trình  xanh, sạch, tuần hoàn; hiện chúng tôi cũng đang thay đổi mẫu mã bao bì sản phẩm theo hướng thân thiện với môi trường”

Ngoài HTX Nông nghiệp và Xây dựng Ba Tư, vừa qua Trung tâm Bảo tồn đa dạng sinh học Nước Việt Xanh (Green Việt) cũng đã hỗ trợ thành lập mới HTX Nông nghiệp và Dược liệu Sông Vàng….để phát triển mô hình sản xuất kinh, kinh doanh sản phẩm chè dây Ra Zéh. Trong đó, gần 200 triệu được sử dụng để đầu tư thiết bị, máy băm, máy sào, mấy sây, máy vò. Ông Đoàn Xuân Chường, Chủ tịch HTX này kỳ vọng, nguồn lực từ dự án sẽ tạo đà để chè dây Ra Zéh trở thành sản phẩm đặc trưng của địa phương:

“Dự án đầu tư là 1 tỷ 800 triệu, bỏ vô cho hợp tác hơn 400 triệu. Dự án Green Việt đầu tư như vậy là gần đến đích rồi đó. Bởi vì họ đầu  toàn diện từ máy móc, cây giống, kỹ thuật cho đến việc thành lập hợp tác xã. Tôi chỉ kỳ vọng cây chè ở đất này được  đưa đi tiêu thụ rộng rãi khắp nơi. Thứ 2 là giúp bà con nông dân thoát nghèo, đỡ vất vả hơn chứ  không cứ trời mưa là bà con vác xẻng xuống suối xúc vàng thôi, hết sức nguy hiểm”.

Bà Đinh Thị Xí, Chủ tịch HLHPN xã Sông Vàng cho biết, việc đa dạng hóa sinh kế gắn với bảo vệ môi trường và nông nghiệp xanh đang mở ra hướng đi mới giúp chị em vươn lên giảm nghèo, làm chủ cuộc sống.

“Liên quan đến dự án Green Việt trước đây khi chưa sáp nhập thì có 135 chị em phụ nữ Cơ Tu hưởng lợi từ dự án này. Các chị vừa được trang bị kiến thức về kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, vừa được hỗ trợ cây giống, phân bón. Đợt này, có 30 chị tham gia hợp tác xã chè dây mỗi chị được nhận hỗ trợ giống chè dây, giống phân bón, dây trồng chè dây, trị giá 5 triệu đồng.Qua đó, tạo cơ hội để chị em phát triển kinh tế, làm chủ gia đình”  

Tại nhiều xã miền núi ở thành phố Đà Nẵng, phụ nữ đóng vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, chị em, nhất là phụ nữ dân tộc thiểu số vẫn còn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận kiến thức, công nghệ, nguồn vốn và thị trường. Sự trợ giúp của các dự án sẽ giúp phụ nữ vùng cao học hỏi và áp dụng các mô hình sản xuất xanh, thân thiện với môi trường; nâng cao vai trò, tiếng nói của phụ nữ trong gia đình và xã hội; tạo thu nhập bền vững, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Bà Hoàng Thị Thu Hương, Chủ tịch Hội LHPN thành phố Đà Nẵng cho rằng:

“Với phụ nữ vùng ĐBDTTS và miền núi thoát nghèo bền vững không chỉ là câu chuyện về 1 chính sách hỗ trợ hay 1 con số giảm nghèo. Quan trọng hơn là làm sao mỗi gia đình có sinh kế ổn định, mỗi phụ nữ có thêm kiến thức, kỹ năng và cơ hội để có khả năng tạo thu nhập, từng bước làm chủ cuộc sống. Vì thế, chúng ta cần chuyển mạnh mẽ tư duy hỗ trợ để vượt qua khó khăn sang đồng hành để tạo cơ hội cho chị em DTTS phát triển. Từ hỗ trợ về nguồn lực sang hỗ trợ về kiến thức, kỹ năng, phương thức làm ăn, khả năng tiếp cận thị trường và năng lực tự chủ../.”