T’cooh Bùi Đức Quỳnh (48 c’moo), ặt vel Đắk Tăng, chr’val Rờ Kơi, tỉnh Quảng Ngãi (chr’hoong Sa Thầy, tỉnh Kon Tum ty) vêy zr’lụ bhươn k’nặ 20 héc ta, pazêng cà phê lâng sầu riêng; coh đêêc, tơơm sầu riêng pay mơ 15 héc ta.

T’cooh Quỳnh tơợp choh tơơm sầu riêng tơợ c’moo 2018. C’moo đâu, pazêng đợ sầu riêng âng bhươn đong t’cooh bơơn k’nặ 80 tấn, bh’nơơn pa chô tơợ sầu riêng mơ 4 tỷ đồng. T’cooh Bùi Đức Quỳnh pa ghit bhrợ pa dưr zr’lụ choh lâng pa têệt k’rong câl. Mơ 10 héc ta sầu riêng ang pr’loọng t’cooh ơy bơơn đoọng mã số zr’lụ choh tơợ 2 c’moo đâu, bơơn doanh nghiệp đhị Đắk Lắk tước câl đoọng đơơng ooy Trung Quốc pa câl cớ. Moọt pazêng t’ngay pleng k’tiếc liêm buôn, zr’lụ bhươn đong t’cooh Quỳnh vêy tơợ 15 tước 20 cha năc dziic bhơi, g’bur phân, đh’leh đoong. T’cooh Bùi Đức Quỳnh đoọng năl, tơơm sầu riêng năc k’rang lêy ta luôn lâng đơc bấc cr’chăl k’rang tơợp boong p’lêê:“Sầu riêng vêy mã số zr’lụ choh năc thương lái, doanh nghiệp cung têệm loom lâh tu năl tơơm riah pr’đươi lâng choom chơơc năl. Bêl sầu riêng ơy vêy mã số, chr’năp pa câl cung dal lâh tơợ 1 tước 2 chr’năp cơnh lâng pazêng bhươn căh ơy vêy mã số”.

Tơợ bơr pêê pr’loọng choh, tước nâu kêi đhăm choh sầu riêng đhị chr’val Rờ Kơi, tỉnh Quảng Ngãi r’dợ t’bhưah đhăm choh lâng mơ 355 héc ta. Coh 2 c’moo 2025 lâng 2026, đhanuôr choh nắc lâh 100 héc ta. Bấc đhăm ơy moọt c’moo g’luh 2, g’luh 3 lâng dưr pậ liêm.

Vel đong nâu năl ghit zập rau tơơm cao su, cà phê lâng sầu riêng năc pazêng tơơm ch’noh bha lầng, coh đêêc cà phê lâng sầu riêng vêy chr’năp kinh tế dal. Đhơ cơnh đêêc, Rờ Kơi căh muy t’hước pa dưr tơơm sầu riêng lâng zập cơnh bhrợ. Bhiệc xăl tơơm chr’noh bơơn dap lêy tơợ đhr’năng pleng k’tiếc, pa bhlầng năc tu đác. Năc pazêng đhăm choh liêm choom bơơn t’pâh choh tơơm sầu riêng.

Jưah lâng bhiệc t’bhưah đhăm choh, chr’val xoọc pa têệt doanh nghiệp, pa dưr mã số zr’lụ choh lâng chơơc lêy đhị pa câl têệm ngăn. Nâu bơơn lêy năc rau chr’năp bhlầng đoọng tơơm sầu riêng ha dưr đanh mâng. T’cooh Nguyễn Minh Thuận, Chủ tịch UBND chr’val Rờ Kơi, tỉnh Quảng Ngãi đoọng năl, lalăm vel đong t’đang doanh nghiệp zooi tệêm ngăn đăh pa câl đoọng ha tơơm cà phê lâng sầu riêng:“Đọong pa ghit đhị pa câl bh’nơơn chr’noh âng đhanuôr, vel đong nắc t’đang apêê doanh nghiệp k’rong câl, tệêm ngăn đăh pa câl pazêng chr’noh cơnh cà phê lâng sầu riêng. Đhơ cơnh đêêc, đoọng tệêm ngăn lâng đanh mâng, cung rơơm apêê sở, ngành lâng UBND tỉnh Quảng Ngãi vêy c’lâng xa nay ga măc, t’đang đong k’rong bhrợ zập đong máy k’rong câl, bhrợ têng chr’noh, pa bhlầng nắc zập rau tơơm chr’noh coh vel đong đăh Tây, đoọng têệm ngăn đhanuôr vêy đhị pa câl bêl ơy vêy pa chô  bh’nơơn chr’noh”.

Tơơm sầu riêng xoọc vaih năc muy coh pazêng tơơm chr’noh vêy chr’năp kinh tế dal đhị zr’lụ đăh Tây tỉnh Quảng Ngãi. Tỉnh Quảng Ngãi xoọc vêy mơ 4.150 héc ta sầu riêng, coh đêêc lâh 1.000 héc ta ơy boong p’lêê. Ngành Nông nghiệp k’đươi moon đhanuôr ọo t’bhưah đhăm choh ting phong trào năc k’rong k’rang lêy, pa dưr dal bh’nơơn bhươn chr’noh xoọc vêy. Cơnh lâng đhăm choh t’mêê, năc t’pâh pa dưr đhị pazêng vêy pleng k’tiếc liêm lâng pa ghit đác tưới.

Tươc nâu kêi, prang tỉnh Quảng Ngãi vêy 23 mã số zr’lụ choh sầu riêng xuất khẩu, pazêng đhăm bhưah mơ 392 héc ta. Mã số zr’lụ choh zooi cha mêệt lêy quy trình, pr’đươi nông nghiệp, rau coon nạ pa hư, đợ za nươr zư lêy tơơm chr’noh lâng chơơc năl tơơm riah p’lêê, bhrợ liêm cơnh thị trường nhập khẩu k’đươi.

Đhơ cơnh đêêc, bhiệc k’đhơợng lêy mã số zr’lụ choh năc căh ơy bấc. Bơr pêê tổ chức, cha năc ma nưih căh ơy xrặ zập đhr’năng bhrợ têng, căh ting bhrợ ghit cơnh quy trình. Muy đăh bh’nơơn căh ơy tước vel đong lơơng tôm đơơng pa câl cung bhrơ k’đhap coh cha mêệt lêy tơơm riah.

Ngành Nông nghiệp tỉnh Quảng Ngãi xăl bha lầng tơợ "đoọng mã số" dzang ooy "k’đhơợng lêy mã số", t’bhlầng cha mêệt lêy bhiêc ting bhrợ quy trình bhrợ têng lâng zập pr’đơợ âng thị trường nhập khẩu. Jưah lâng đêêc năc lêy cơnh bhrợ têng, vaih pr’têệt bhlưa đhanuôr, hợp tác xã, doanh nghiệp lâng thị trường. T’cooh Nguyễn Hoài Tâm, Chi cục trưởng Chi cục ch’choh b’bêệt, Zư lêy bhơi r’veh lâng k’đhơợng lêy bh’nơơn tỉnh Quảng Ngãi đoọng năl, bh’rợ êêh rau đoọng t’bhưah đhăm choh năc bh’nơơn lêy bhrợ vêy thị trường k’rong câl.“Đhăm sầu riêng xoọc đâu năc k’rong đhị apêê chr’val đăh Tây cơnh: Mô Rai, Rờ Kơi, Ia Tơi, Bờ Y, pazêng chr’val nâu zêng năc chr’val zr’lụ ca noong k’tiếc. Rau đêêc đoọng lêy pleng k’tiếc coh đâu liêm choom lâng tơơm sầu riêng. Đhơ cơnh đêêc, nâu năc êêh rau tơơm chr’noh vêy cơnh k’rong bhrợ bấc, k’đươi kỹ thuật choh bhrợ, k’rang lêy lâng tệêm ngăn đác tước, tu cơnh đêêc nắc đhanuôr năl ghit kỹ thuật đoọng choom ha dưr đanh mâng”./.

SẦU RIÊNG MỞ HƯỚNG LÀM GIÀU Ở VÙNG BIÊN QUẢNG NGÃI

Trồng cây sầu riêng đang mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho người dân ở nhiều xã vùng biên giới tỉnh Quảng Ngãi. Không chỉ mở rộng diện tích, địa phương đang hướng người dân sản xuất theo vùng trồng, xây dựng mã số, liên kết doanh nghiệp, từng bước nâng giá trị nông sản và tạo sinh kế bền vững.

Ông Bùi Đức Quỳnh (48 tuổi), ở thôn Đắk Tăng, xã Rờ Kơi, tỉnh Quảng Ngãi (huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum cũ) có khu vườn gần 20 héc ta, gồm cà phê và sầu riêng; trong đó, cây sầu riêng chiếm khoảng 15 héc ta.

Ông Quỳnh bắt đầu trồng cây sầu riêng từ năm 2018. Năm nay, tổng sản lượng sầu riêng của vườn nhà ông đạt gần 80 tấn, doanh thu từ sầu riêng khoảng 4 tỷ đồng. Ông Bùi Đức Quỳnh chú trọng xây dựng vùng trồng và liên kết tiêu thụ. Khoảng 10 héc ta sầu riêng của gia đình ông đã được cấp mã số vùng trồng từ 2 năm nay, được doanh nghiệp ở Đắk Lắk đến mua để xuất khẩu sang Trung Quốc. Vào những ngày thời tiết thuận lợi, khu vườn nhà ông Quỳnh có từ 15 đến 20 người làm cỏ, bón phân, cắt tỉa cành. Ông Bùi Đức Quỳnh cho biết, cây sầu riêng phải chăm sóc thường xuyên và dành nhiều thời gian trong giai đoạn cây bắt đầu cho trái:“Sầu riêng có mã số vùng trồng thì thương lái, doanh nghiệp cũng yên tâm hơn, vì biết được nguồn gốc sản phẩm và có thể truy xuất. Khi sầu riêng có mã số, giá bán cũng có thể cao hơn từ 1 đến 2 giá so với những vườn chưa có mã số".

Từ một vài hộ dân trồng, đến nay diện tích trồng sầu riêng ở xã Rờ Kơi, tỉnh Quảng Ngãi từng bước mở rộng với khoảng 355 héc ta. Trong 2 năm 2025 và 2026, người dân trồng mới hơn 100 héc ta. Một số diện tích đã bước vào năm thứ hai, thứ ba và sinh trưởng tương đối tốt.

Địa phương này xác định các loại cây cao su, cà phê và sầu riêng là những cây trồng chủ lực, trong đó cà phê và sầu riêng có giá trị kinh tế cao. Tuy nhiên, Rờ Kơi không định hướng phát triển sầu riêng bằng mọi giá. Việc chuyển đổi cây trồng được tính toán dựa trên khí hậu, thổ nhưỡng, đặc biệt là nguồn nước. Chỉ những diện tích phù hợp mới được vận động trồng cây sầu riêng.

Cùng với mở rộng diện tích, xã đang kết nối doanh nghiệp, xây dựng mã số vùng trồng và tìm đầu ra ổn định. Đây được xem là yếu tố quan trọng để cây sầu riêng phát triển bền vững. Ông Nguyễn Minh Thuận, Chủ tịch UBND xã Rờ Kơi, tỉnh Quảng Ngãi cho biết, trước mắt địa phương liên hệ doanh nghiệp giúp ổn định đầu ra cho cà phê và sầu riêng:“Để chủ động đầu ra cho sản phẩm của nông dân, địa phương đang liên hệ với các doanh nghiệp để tạm thời thu mua, ổn định đầu ra cho các sản phẩm như cà phê và sầu riêng. Tuy nhiên, để bảo đảm bền vững và lâu dài, cũng mong các sở, ngành và UBND tỉnh Quảng Ngãi có chủ trương lớn, kêu gọi đầu tư các nhà máy thu mua, chế biến nông sản, đặc biệt là các loại trái cây trên địa bàn khu vực phía Tây, để bảo đảm người dân ổn định đầu ra khi thu hoạch sản phẩm.”

Sầu riêng đang trở thành một trong những cây trồng có giá trị kinh tế cao ở khu vực phía Tây tỉnh Quảng Ngãi. Tỉnh Quảng Ngãi hiện có khoảng 4.150 héc ta sầu riêng, trong đó hơn 1.000 héc ta đã cho sản phẩm. Ngành Nông nghiệp khuyến cáo người dân không mở rộng diện tích chạy theo phong trào mà tập trung chăm sóc, thâm canh, tăng năng suất và chất lượng vườn cây hiện có. Đối với diện tích trồng mới, chỉ khuyến khích phát triển ở những nơi có khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp và chủ động được nguồn nước tưới.

Đến nay, toàn tỉnh Quảng Ngãi có 23 mã số vùng trồng sầu riêng xuất khẩu, tổng diện tích gần 392 héc ta. Mã số vùng trồng giúp kiểm soát quy trình sản xuất, vật tư nông nghiệp, sinh vật gây hại, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu.

Tuy nhiên, việc quản lý mã số vùng trồng vẫn còn hạn chế. Một số tổ chức, cá nhân chưa ghi chép đầy đủ nhật ký sản xuất, chưa tuân thủ chặt chẽ quy trình. Một phần sản lượng được đưa đến địa phương khác đóng gói xuất khẩu cũng gây khó khăn trong kiểm soát nguồn gốc.

Ngành Nông nghiệp tỉnh Quảng Ngãi chuyển trọng tâm từ "cấp mã số" sang "quản lý mã số", tăng cường kiểm tra, giám sát việc tuân thủ quy trình sản xuất và các điều kiện của thị trường nhập khẩu. Cùng với đó là tổ chức lại sản xuất, hình thành liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và thị trường. Ông Nguyễn Hoài Tâm, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt, Bảo vệ thực vật và Quản lý chất lượng tỉnh Quảng Ngãi cho biết, mục tiêu không phải tăng diện tích bằng mọi giá mà sản phẩm làm ra phải có thị trường tiêu thụ.“Diện tích sầu riêng hiện nay chủ yếu tập trung ở các xã phía Tây như: Mô Rai, Rờ Kơi, Ia Tơi, Bờ Y, những xã này đều là những xã khu vực biên giới. Điều đó cho thấy khí hậu, thổ nhưỡng ở đây phù hợp với cây sầu riêng. Tuy nhiên, đây là cây trồng có suất đầu tư cao, yêu cầu kỹ thuật canh tác và nguồn nước ổn định, nên người dân phải nắm chắc kỹ thuật mới có thể phát triển bền vững”./.