Lâng c’rơ zay t’bech, cơnh pa chăp cơnh bhrợ, a moó căh muy năc ma nưih ta nih liêm đăh bhrợ cha năc dzợ tân đôr chr’năp năc đoo tước ha zập ađhi amoó lơơng coh zr’lụ da ding ca coong mâng loom tơợp bhrợ cha, pa dưr pr’ặt tr’mông tệêm ngăn lâh.

Zr’lụ da ding ca coong A Lưới (chr’hoong A Lưới ty), nâu kêi nắc pazêng apêê chr’val A Lưới 1, A Lưới 2, A Lưới 3 A Lưới 4, A Lưới 5 năc đhị ặt ma mông tơợ lang a hay âng đhanuôr zập acoon coh Tà Ôi, Pa Cô, Vân Kiều, Cơ Tu… Năc vel đong zr’lụ ca noong k’tiếc, pr’đơợ lướt chô k’đhap zr’năh, pr’ặt tr’mông đhanuôr năc g’nưm tơợ bhrợ ha rêê lâng b’băn la leh, tu cơnh đêêc pr’ặt tr’mông đhanuôr coh đâu dzợ bấc k’đhap đha rựt, pr’loọng đha rựt dzợ bấc.

Coh đhr’năng k’đhap k’ra bấc rau cơnh đêêc, amoó Nguyễn Thị Giang, ặt chr’val A Lưới 3 ơy pa zay bhrợ pa dưr pr’loọng đong đay vêy pr’ặt tr’mông tệêm ngăn. Amoó Giang truih: C’moo 2011, amoó bơơn k’diic. Căh vêy zên bhrợ cha, mị diic điêl chơơc lướt bhrợ thuê đoọng k’rang pr’ặt tr’mông. Bh’rợ căh tệêm ngăn, thu nhập bêl vêy, bêl căh, tu cơnh đêêc ch’na cha, a dooh xập năc cung zập z’lâh t’ngay c’xêê.“T’mêê bơơn k’diic pr’ặt tr’mông lưm bấc k’đhap k’ra, xoọc đêêc coh đong căh rau rị, aconh căn mị đăh zêng k’đhap đha rựt căh rau chơơc đoọng. Coh t’tun đâu tơợ ơy vêy ca coon năc a cu ặt coh đong k’rang coon k’tứi, băn pa xoọng a tưch a đha, muy k’diic dzợ lướt bhrợ thuê. Hau apêê k’dua bhrợ năc bhrợ rau đêêc, đhơ bhrợ bấc rau cơnh đêêc cung căh zập cha, căh rau k’rang pr’ặt tr’mông”.

Apêê ca coon năc t’dợ ang mắt, zr’năh đhap coh pr’ặt tr’mông bhrợ diic điêl amoó Nguyễn Thị Giang  pa zay chơơc lêy cơnh bhrợ cha đoọng vêy rau k’rang pr’ặt tr’mông coh đanh đươnh. Tơợ ơy chơơc năl, lêy pr’đơợ zr’lụ da ding ca công A Lưới ting t’ngay vêy bấc ađhi amoó vêy pa chô bh’nơơn tơợ băn bh’năn, choh chr’noh, amoó Giang năc tơợp băn a’ọc, a tưch mơ bơr pêê p’nong. Jưah lâng đêêc, amoó đươi đhăm bhươn coh hoọng đong đoọng choh zập rơ veh, a pul. Amoó Nguyễn Thị Giang xay moon, cr’chăl tr’nơợp bhrợ cha căh vêy buôn. Zên k’rong bhrợ m’bứi, kinh nghiệm bhrợ căh vêy, jưah bhrợ, jưah pa choom tơợ apêê bhrợ lalăm lâng chơơc năl tơợ sách báo cơnh k’rang chr’noh chr’bêệt, bh’năn bh’rơơi.“C’moo 2018, n’niên thứ 2 xang nắc lêy k’diic bhrợ thuê căh rau rị pa chô, năc 2 diic điêl quyết định ặt coh đong b’băn, ch’choh. Xoọc tơợp năc băn m’bứi a tưch, a’ọc. Coh bhươn cung choh chr’noh ếp t’ngay cơnh zập rơ veh a’pul. Xang năc choh m’bứi tơơm đanh c’moo cơnh ổi, prí, pih bhung...”.

C’moo 2020, a moó Giang vặ 50 ức đồng zên tơợ ngân hàng chính sách xã hội zr’lụ A Lưới, k’rong choh bhrợ c’rọol bh’năn, câl m’ma a’ọc, a tưch chô băn, t’bhưah zr’lụ bhrợ têng. Bấc c’moo ta luô, coh c’roọl bh’băn âng amoó năc vêy tơợ 7-10 p’nong a’ọc rưah, a’ọc lêệ bấc 100 p’nong, a tưch, a đha tơợ 100-150 p’nong. Jưah lâng b’băn, amóo p’loon k’rang bhươn chr’noh, tơơm cha p’lêê, rơ veh a pul. Đăh zên pa câl rơ veh coh chợ cung vêy pa chô thu nhập 350 r’bhầu/t’ngay. Ting cơnh amoó Giang, bhrợ cha đhị zr’lụ da ding ca coong năc năl đươi rau liêm choom âng pleng k’tiếc. Rau chr’năp lâh mơ nắc zay bhrợ têng lâng đươi dua khoa học kỹ thuật đhị b’băn, ch’choh. Tơợ cr’noọ bh’rợ bhrợ cha nâu, pr’loọng amoó Giang vêy thu nhập lâh 200 ức đồng/c’moo.“Cơnh lâng lalăm năc nâu kêi pr’loọng zi ơy z’zăng lâh mơ, doọ chơơc vặ zên tơợ apêê dzợ, ơy vêy rau ra lâng k’bơch tr’bứi đoọng t’bhưah zr’lụ bhrợ cha. Pr’ặt tr’mông cung ơy zập zêng, tệêm ngăn lâh mơ, k’rang apêê ca coon ta nih đha nâng lâh mơ. Tước đâu, a cu năc t’bhưah zr’lụ b’băn, pa bhlầng năc k’rang băn a tưch, a đha”.

Vêy zên k’rong bhrợ cha, amoó Giang k’rong câl máy cày, máy xay xát đoọng bhrợ têng cơnh đhanuôr coh zr’lụ buôn đươi. T’cooh Trần Công Hải, Chủ tịch Hội Nông dân chr’val A Lưới 3, thành phố Huế đoọng năl, coh vel đong xoọc vêy bấc cr’noọ bh’rợ bhrợ cha choom đăh b’băn, ch’choh năc apêê pân đil  bhrợ c’la. Rau liêm choom âng zập cr’noọ bh’rợ nâu năc apêê a đhi amoó zay bhrợ têng, z’lâh k’đhap k’ra đoọng pa dưr pr’ặt tr’mông, ơy năl cơnh bhrợ, đươi dua khoa học kỹ thuật liêm choom. Hội Nông dân chr’val ta luôn t’vaih pr’đơợ đoọng ha pêê amoó vặ zên chính sách, đh’rưah nắc t’bhưah zập cr’noọ bh’rợ xoọc bhrợ têng vêy pa chô bh’nơơn dal cơnh cr’noọ bh’rợ cha âng amoó Giang đoọng đhanuôr lơơng ting pa choom bhrợ, chroi k’rong pa xiêr đha rựt đanh mâng đoọng ha đhanuôr.“Cr’chăl hay, pr’loọng anoo Sơn, amoó Giang lưm bấc k’đhap k’ra, năc pr’loọng đha rựt. Đăn đâu, pr’loọng amoó ưy k’rong máy móc đoọng bhrợ têng, ơy t’bhưah đhăm bhươn k’nặ 1 héc ta. Phân hữu cơ bh’năn năc pay đươi g’bur ha tơơm chr’noh đoọng liêm t’viêng. Diic điêl amoó năc ma nưih zay bhrợ têng cha, đươi cơnh đêêc năc vêy pa chô bh’nơơn dal”.

Tơợ muy cha năc pân đil đha rựt, amoó Nguyễn Thị Giang t’ngay đâu ơy vaih năc đhanuôr bhrợ cha choom. Cr’noọ bh’rợ bhrợ cha âng amoó đhơ căh bấc, ha dợ bh’nơơn pa chô tơợ c’rơ pa zay z’lâh k’đhap zr’năh năc ơy liêm choom. Xa nay bh’rợ âng amoó ơy đơơng rau chr’năp liêm đăh c’rơ pa zay bhrợ têng, z’lâh đha rựt, cơnh pa căh cơnh bhrợ lâng pa dưr ca van ta nih liêm âng ma nưih pân đil da ding ca coong A Lưới./.

NGƯỜI PHỤ NỮ TRUYỀN CẢM HỨNG SẢN XUẤT GIỎI TRÊN VÙNG NÚI A LƯỚI

Ở vùng núi A Lưới, thành phố Huế còn nhiều khó khăn, chị Nguyễn Thị Giang (xã A Lưới 3) đã không ngừng nỗ lực vươn lên, mạnh dạn phát triển kinh tế và xây dựng cuộc sống ngày càng ổn định. Bằng sự cần cù, sáng tạo và tinh thần dám nghĩ, dám làm, chị không chỉ trở thành tấm gương phụ nữ làm kinh tế giỏi mà còn truyền cảm hứng cho nhiều chị em trên vùng cao tự tin khởi nghiệp, vươn lên làm chủ cuộc sống.

Vùng núi A Lưới (huyện A Lưới cũ), nay gồm các xã A Lưới 1, A Lưới 2, A Lưới 3, A Lưới 4, A Lưới 5 là nơi sinh sống lâu đời của đồng bào các dân tộc thiểu số Tà Ôi, Pa Cô, Vân Kiều, Cơ Tu… Là địa bàn vùng cao, biên giới, điều kiện đi lại khó khăn, kinh tế chủ yếu dựa vào nông lâm nghiệp và chăn nuôi nhỏ lẻ nên đời sống người dân nơi đây còn nhiều khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo cao.

Giữa muôn vàn khó khăn ấy, chị Nguyễn Thị Giang, ở xã A Lưới 3 đã nỗ lực không ngừng để xây dựng cho gia đình mình một cuộc sống ổn định. Chị Giang kể: Năm 2011, chị lập gia đình. Không có vốn sản xuất, hai vợ chồng phải đi làm thuê, làm mướn để trang trải cuộc sống. Công việc bấp bênh, thu nhập không ổn định nên cơm áo chỉ đủ đắp đổi qua ngày.“Mới lập gia đình cuộc sống khá vất vả, lúc đó chẳng có gì, cha mẹ cũng khó khăn nên không có gì để cho. Sau khi sinh con thì tôi ở nhà chăm con, nuôi thêm gà vịt, chồng thì đi làm thuê. Người ta kêu làm gì thì làm đó những vẫn không đủ cho cuộc sống”.

Các con lần lượt chào đời, áp lực về kinh tế lớn hơn buộc vợ chồng chị Nguyễn Thị Giang phải tìm cách phát triển kinh tế lâu dài. Sau khi tìm hiểu, nhận thấy vùng núi A Lưới ngày càng có nhiều chị em có thêm thu nhập từ chăn nuôi, trồng trọt, chị Giang bắt đầu nuôi heo, gà với số lượng nhỏ. Cùng với đó, chị tận dụng diện tích đất vườn quanh nhà để trồng các loại rau, củ, quả. Chị Nguyễn Thị Giang chia sẻ, thời gian đầu làm kinh tế không dễ. Vốn ít, kinh nghiệm chưa nhiều nên heo gà dễ bị bệnh, rau màu có lúc mất mùa, chết hết. Nhưng chị không nản chí, vừa làm, vừa học hỏi từ những người đi trước và tìm hiểu thêm cách chăm sóc cây trồng, vật nuôi qua sách báo.“Năm 1018, sinh xong đứa con thứ 2 thì thấy chồng đi làm thuê không khá giả nên 2 vợ chồng quyết định ở nhà chăn nuôi, trồng trọt. Ban đầu chỉ nuôi nhỏ lẻ một ít heo, gà. Trong vườn cũng trồng thêm ít cây ngắn ngày như dưa, rau, củ quả. Sau đó trồng thêm một ít cây lâu năm như ổi, chuối, bưởi”.

Năm 2020, chị Giang mạnh dạn vay 50 triệu đồng từ ngân hàng chính sách xã hội khu vực A Lưới, đầu tư xây dựng chuồng trại, mua heo gà giống, mở rộng quy mô sản xuất. Nhiều năm liền, trong chuồng nuôi nhà chị luôn có từ 7-10 con nái, heo thịt lên đến hơn 100 con, đàn gà, vịt từ 100 đến 150 con. Cùng với chăn nuôi, chị tranh thủ thời gian chăm sóc vườn cây ăn trái, rau củ. Riêng tiền bán rau ở chợ cũng mang lại cho gia đình chị nguồn thu 350 ngàn/ngày. Theo chị Giang, làm kinh tế ở vùng núi phải biết tận dụng lợi thế từ đất đai, khí hậu. Điều quan trọng nữa là phải cần cù, chịu khó và áp dụng khoa học kỹ thuật vào chăn nuôi, trồng trọt. Từ mô hình kinh tế tổng hợp này, gia đình chị Giang có thu nhập hơn 200 triệu đồng/năm.“So với trước đây bây giờ gia đình tôi cũng khá, không phải vay mượn tiền nữa mà vẫn có đủ vốn để mở rộng làm ăn. Cuộc sống cũng đầy đủ, ổn định hơn nhiều, đủ để chăm lo cho con cái. Sắp tới, tôi sẽ mở rộng quy mô chăn nuôi, chủ yếu vẫn là nuôi gà, vịt”.

Có vốn, chị Giang còn đầu tư mua máy cày, máy xay xát để phục vụ sản xuất và đáp ứng nhu cầu của bà con trong vùng. Ông Trần Công Hai, Chủ tịch Hội Nông dân xã A Lưới 3, thành phố Huế cho biết, trên địa bàn xã hiện có nhiều mô hình kinh tế chăn nuôi, trồng trọt do phụ nữ làm chủ. Ưu điểm của những mô hình này là các chị luôn cần cù, chịu khó, sẵn sàng thay đổi cách nghĩ, cách làm, ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Hội Nông dân xã luôn tạo điều kiện tín chấp cho chị em vay nguồn vốn tín dụng chính sách, đồng thời, nhân rộng những mô hình kinh tế hiệu quả như của chị Giang để bà con học hỏi, làm theo, góp phần giảm nghèo bền vững cho người dân địa phương.“Thời gian qua, gia đình Sơn, chị Giang gặp rất nhiều khó khăn, là hộ nghèo. Gần đây, gia đình anh chị đã mạnh dạn đầu tư máy móc cơ giới để phát triển nông nghiệp, đầu tư chăn nuôi, mở rộng gần 1 héc ta đất vườn. Phân hữu cơ chăn nuôi gia đình bón cho cây cối trong vườn rất xanh tốt. Vợ chồng anh chị là những nông dân rất cần cù, chịu khó, chăm chỉ làm ăn, phát triển kinh tế, mang lại thu nhập cao”.

Từ một phụ nữ nghèo, chị Nguyễn Thị Giang hôm nay đã trở thành nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi. Mô hình kinh tế của chị tuy không lớn, nhưng là kết quả của cả một hành trình bền bỉ nỗ lực, vượt khó vươn lên. Câu chuyện của chị đã góp phần lan tỏa, truyền cảm hứng về tinh thần khởi nghiệp, dám nghĩ, dám làm và vươn lên làm giàu chính đáng của phụ nữ vùng cao A Lưới./.