Đhị chr’val Măng Đen, tỉnh Quảng Ngãi bâc pr’loọng đong âi bhrợ t’bhưah đhăm choh cà phê k’tiêc chriêt lâng đơơng chô bh’nơơn yêm têêm zâp c’moo. Pr’loọng đong anoo A Lương, vêêl Kon Tu Ma vêy 2 hécta cà phê, coh đêêc bâc tơơm âi tươc cr’chăl pêêh pay. Cơnh lâng anoo, ăt bhrợ lâng tơơm cà phê căh muy tu liêm glăp lâng pr’đơợ plêêng k’tiêc vêêl đong năc dzợ tu bh’nơơn pa chô tơợ tơơm n’nâu zooi pr’loọng đông k’rang coh pr’ăt tr’mông. Dap lêy zâp hécta, xang bêl pay lơi zên chroot apêê pa bhrợ, pr’loọng đong anoo dzợ pa chô dâng 50-60 ưc đồng zâp c’moo. Anoo A Lương xay moon:“Tơợ ahay coh đâu zêng choh cà phê k’tiêc chriêt. Ha dang xăl lâng muy m’ma cà phê n’lơơng năc k’pân căh u boong, lâng cr’chăl pêêh pay coong k’zih lâh. Bơr héc ta vêy tơơm t’mêê choh, vêy tơơm đanh ă, công vêy tơơm bơơn choh 7-8 c’moo âi. C’moo năc ahay, dap lêy zâp hécta bơơn pa chô dâng 50-60 ưc đồng zâp c’moo, chroot zên apêê bhrợ. Ha dang cà phê đọom năc coh đâu apêê đoo  pay câl dal chr’năp”.

Đhr’năng la lua choh bhrợ đoọng lêy, bh’nơơn âng tơơm cà phê căh muy ăt đhị đhăm k’tiêc choh năc dzợ ăt g’’nưm ooy chất lượng cr’liêng cà phê lâng cơnh bhrợ têng. Bêl thị trường ting t’ngay ting p’ghit tu tơơm, quy trình choh bhrợ lâng chất lượng bh’nơơn, ma nưih choh căh muy đương kía ooy bh’nơơn năc dzợchoom tr’xăl cơnh bhrợ đoọng ha dưr dal chr’năp đhị ting hécta.

Đhị chr’val Tu Mơ Rông, tơơm cà phê xooc bơơn xay moon năc muy coh bâc c’lâng pa dưr tr’mông pr’loọng đong. Prang chr’val xooc vêy dâng lâh 760 hécta cà phê, cơnh lâng k’noọ 760 pr’loọng ting pâh choh. Đhăm choh choom pêêh pay năc dâng 389 héc ta, bh’nơơn k’dâng đơc dâng 525 tấn zâp c’moo. Đhêêng coh c’moô 2026, chr’val choh t’mêê dâng 215 hecta cà phê, coh đêêc lâh 200 hécta cà phê k’tiêc chriêt.

Muy cơnh bhrợ choom p’ghit năc bh’rợ xa nay “Đại hội căh ma pô”. Xăl tu đươi dua zên câl pô hơnh deh đại hội, chr’val p’too moon pr’đơợ ting chroi đoọng năc đoọng câl cr’liêng mam, ươm lâng zư x’mir lêy tơơm l’lăm bêl pay đoọng k’gooh ha đha nuôr. Lâh 1 ưc t’nơơm m’ma cà phê âi bơơn zooi đoọng, ma mơ dâng 200 hécta, t’đui đoọng ha pêê zr’năh k’đhap lâng da dô ca er.

Cơnh bhrợ n’nâu zooi đha nuôr pa xiêr zên k’rong câl tr’nơơp, vêy p’xoọng pr’đơợ bhrợ t’bhưah bhrợ têng. N’đhơ cơnh đêêc, pay đoọng m’ma t’mêê năc đhêêng bh’rợ tr’nơơp ha dợ. Đoọng đhăm cà phê dưr liêm choom, vêêl đong dzợ choom pa choom đoọng ng’cơnh choh bhrợ, ch’mêêt lêy đợ tơơm ma mông, k’đhơợng nhâm đợ c’bhuh đac lâng zooi đoọng đha nuôr zư x’mir lêy nang crêê quy trình.

T’cooh Võ Trung Mạnh, Bí thư Đảng ủy chr’val Tu Mơ Rông đoọng năl, cr’chăl 2026-2030 , vêêl đong xay moon cr’noọ xa nay zooi đha nuôr choh t’mêê 1.000 hécta cà phê, pa chăp tươc zâp pr’loọng hăt bhlâng 1 héc ta cà phê đoọng pa dưr tr’mông pr’loọng đong. Đh’rưah lâng bhrợ t’bhưah zr’lụ choh, chr’val pa choom đoọng bhrợ pa dưr chr’năp đh’nơc cà phê yêm Tu Mơ Rông, p’têêt  bhrợ têng lâng cr’noọ xa nay chất lượng lâng p’têêt đươi dua.“Azi t’bhlâng bhrợ apêê g’luh choh cà phê, pa choom đọong kỹ thuật đoọng k’đhơợng nhâm đợ tơơm ma mông âng 1 ưc t’nơơm m’ma đhị bâc bhlâng. Đh’rưah, bhrợ pa dưr kế hoạch ch’mêêt lêy, pa choom đoọng zư x’mir, zooi tơơm dưr ch’măt vaih liêm. Cr’chăl tươc, azi t’bhlâng pa choom đoọng ha đha nuôr coh bh’rợ t’vaih nang ươm, pa chăp tươc cr’noọ xa nay choh t’mêê 1.000 héc ta cà phê, t’bhlâng zâp pr’loọng vêy hăt bhlâng 1héc ta cà phê”.

Prang tỉnh Quảng Ngãi vêy dâng 29.000 héc ta cà phê, coh đêêc dâng 7.000 héc ta cà phê Arabica, dzợ moon năc cà phê chè, k’rong đhị apêê zr’lụ vêy plêêng chriêt chroot cơnh Măng Đen, Kon Plông, Măng Ri lâng Ngọc Linh. Đhăm mơ dzợ bâc năc cà phê Robusta, căh câ cà phê vối.

Ting ngành nông nghiệp tỉnh Quảng Ngãi, đọong pa dưr cà phê liêm choom, apêê vêêl đong choom quy hoạch zr’lụ choh liêm glăp lâng k’tiêc, chơơih pay m’mă mă mamông lâng vêy đợ c’bhuh đac tưới coh hân noo xơơt đoọng g’đach pa xiêr bh’nơơn. Đh’rưah lâng n’năc, bhrợ têng năc choom dzang xăl ting c’lâng sinh thái: t’đui phân bón hữu cơ, đươi dua k’đhơợng lêy pr’luh pa hư, đh’rưah lâng xơợng đươi liêm quy trình pêêh pay lâng bhrợ têng, k’rong đơc liêm đoọng ha dưr liêm dal cr’liêng.

Đoọng trưah bhlêh râu k’đhap tu lalêêh lâng k’đị chr’năp, t’cooh Nguyễn Hoài Tâm, Chi cục trưởng Chi cục choh bêêt,  zư lêy chr’noh lâng k’đhơợng lêy chất lượng tỉnh moon ghit, đha nuôr choom p’têêt lâng hợp tác xã lâng doanh nghiệp đoọng bhrợ t’vaih zr’lụ nguyên liệu, pa crêê quy trình lâng bhrợ t’vaih c’lâng pa câl yêm têêm, t’đang t’pâh k’rong bhrợ têng.“Cơnh lâng tơơm cà phê, azi p’too moon đha nuôr l’lăm năc choom choh coh apêê zr’lụ vêy pr’đơợ plêệng k’tiêc liêm glăp lâng k’đhơợng nhâm đợ đac tưới đoọng g’đách căh zâp đac coh hân noo xơơt, cr’đơơng tươc bh’nơơn. Râu bơr, p’too moon đha nuôr choh bhrợ ting c’lâng hữu cơ lâng kđhơợng lêy pr’luh cr’ay,  oó lâh đươi dua phân bón, z’nươu hóa học đoọng zư lêy môi trường. đh’rưah lâng năc, đha nuôr choom p’têêt lâng apêê tổ chức hợp tác, hợp tác xã đoọng bhrợ t’vaiih zr’lụ nguyên liệu bhưah, tơợ đeêc t’đang t’pâh đong máy bhrợ têng, bhrợ t’vaih c’bhuh chr’năp bhrợ têng nhâm mâng ha tơơm cà phê veêl đong”./.

QUẢNG NGÃI PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÂY CÀ PHÊ

Từ những vườn cà phê mang lại nguồn thu cho đồng bào miền núi đến các vùng nguyên liệu hàng nghìn héc ta, cây cà phê đang giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông nghiệp ở miền núi phía Tây tỉnh Quảng Ngãi.

Tại xã Măng Đen, tỉnh Quảng Ngãi nhiều gia đình đã mở rộng diện tích cà phê xứ lạnh và cho thu nhập ổn định hằng năm. Gia đình anh A Lương, làng Kon Tu Ma  có 2 héc ta cà phê, trong đó nhiều cây đã bước vào thời kỳ cho thu hoạch. Với anh, gắn bó với cây cà phê không chỉ vì phù hợp điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng địa phương mà còn bởi nguồn thu từ loại cây này giúp gia đình trang trải cuộc sống. Bình quân mỗi héc ta, sau khi trừ tiền công lao động, gia đình anh thu về khoảng 50-60 triệu đồng mỗi năm. Anh A Lương cho biết:“Trước giờ ở đây toàn trồng cà phê xứ lạnh. Nếu thay thế bằng một giống cà phê khác thì sợ cây không đậu trái, với lại thời gian thu hoạch cũng chậm hơn. Hai héc ta có cây mới trồng, có cây lâu năm, cũng có cây được 7-8 năm tuổi. Năm vừa rồi, tính ra mỗi héc ta thu được khoảng 50-60 triệu đồng một năm, trừ hết tiền công. Nếu cà phê chín thì ở đây họ thu mua có giá”.

Thực tế sản xuất cho thấy, hiệu quả kinh tế của cây cà phê không chỉ nằm ở diện tích mà còn phụ thuộc vào chất lượng hạt cà phê và cách tổ chức sản xuất. Khi thị trường ngày càng chú trọng nguồn gốc, quy trình canh tác và chất lượng sản phẩm, người trồng không thể chỉ trông chờ vào sản lượng mà cần thay đổi cách làm để nâng cao giá trị trên từng héc ta.

Tại xã Tu Mơ Rông, cây cà phê đang được xác định là một trong những hướng phát triển kinh tế hộ gia đình. Toàn xã hiện có khoảng hơn 760 héc ta cà phê, với gần 760 hộ tham gia trồng. Diện tích cho thu hoạch khoảng 389 héc ta, sản lượng ước đạt 525 tấn mỗi năm. Riêng năm 2026, xã trồng mới khoảng 215 héc ta cà phê, trong đó hơn 200 héc ta cà phê xứ lạnh.

Một cách làm đáng chú ý là chương trình “Đại hội không hoa”. Thay vì sử dụng kinh phí mua hoa chúc mừng đại hội, xã vận động nguồn lực xã hội hóa để mua hạt giống, tổ chức ươm và chăm sóc cây trước khi cấp phát miễn phí cho người dân. Hơn 1 triệu cây giống cà phê đã được hỗ trợ, tương đương khoảng 200 héc ta, ưu tiên các hộ khó khăn và hộ yếu thế.

Cách làm này giúp người dân giảm chi phí đầu tư ban đầu, có thêm điều kiện mở rộng sản xuất. Tuy nhiên, cấp giống mới là khâu đầu tiên. Để diện tích cà phê phát triển hiệu quả, địa phương còn phải hướng dẫn kỹ thuật, theo dõi tỷ lệ cây sống, bảo đảm nguồn nước và hỗ trợ người dân chăm sóc vườn cây đúng quy trình.

Ông Võ Trung Mạnh, Bí thư Đảng ủy xã Tu Mơ Rông cho biết, giai đoạn 2026-2030, địa phương đặt mục tiêu hỗ trợ người dân trồng mới 1.000 héc ta cà phê, hướng tới mỗi hộ có ít nhất 1 héc ta cà phê để phát triển kinh tế gia đình. Cùng với mở rộng vùng trồng, xã định hướng xây dựng thương hiệu cà phê đặc sản Tu Mơ Rông, gắn sản xuất với tiêu chuẩn chất lượng và liên kết tiêu thụ.“Chúng tôi tiếp tục tổ chức các đợt ra quân trồng cà phê, hướng dẫn kỹ thuật để bảo đảm tỷ lệ sống của 1 triệu cây giống ở mức cao nhất. Đồng thời, xây dựng kế hoạch kiểm tra, hướng dẫn chăm sóc, giúp cây sinh trưởng và phát triển tốt. Thời gian tới, chúng tôi tiếp tục hướng dẫn người dân chủ động hơn trong việc xây dựng vườn ươm, hướng tới mục tiêu trồng mới 1.000 héc ta cà phê, phấn đấu mỗi hộ có ít nhất 1 héc ta cà phê”.

Toàn tỉnh Quảng Ngãi có khoảng 29.000 héc ta cà phê, trong đó khoảng 7.000 héc ta cà phê Arabica, còn gọi là cà phê chè, tập trung tại các vùng có khí hậu mát mẻ như Măng Đen, Kon Plông, Măng Ri và Ngọc Linh. Diện tích còn lại chủ yếu là cà phê Robusta, hay cà phê vối.

Theo ngành nông nghiệp tỉnh Quảng Ngãi, để phát triển cà phê hiệu quả, các địa phương cần quy hoạch vùng trồng phù hợp với thổ nhưỡng, chọn giống thích ứng và chủ động nguồn nước tưới trong mùa khô nhằm tránh sụt giảm năng suất. Song song đó, sản xuất cần chuyển dịch sang hướng sinh thái: ưu tiên phân bón hữu cơ, áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp, đồng thời tuân thủ quy trình thu hái và sơ chế chuẩn để nâng cao chất lượng hạt.

Nhằm tháo gỡ điểm nghẽn manh mún và bị ép giá, ông Nguyễn Hoài Tâm, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt, BVTV và QLCL tỉnh nhấn mạnh, người dân cần liên kết với hợp tác xã và doanh nghiệp để hình thành vùng nguyên liệu tập trung, chuẩn hóa quy trình và tạo đầu ra ổn định, thu hút đầu tư chế biến.“Đối với cây cà phê, chúng tôi khuyến cáo bà con nông dân trước hết nên trồng ở những vùng có điều kiện đất đai, thổ nhưỡng, khí hậu phù hợp và bảo đảm nguồn nước tưới để tránh thiếu nước trong mùa khô, ảnh hưởng đến năng suất. Thứ hai, khuyến khích bà con canh tác theo hướng hữu cơ và quản lý dịch hại tổng hợp, hạn chế sử dụng phân bón, thuốc hóa học để nâng cao chất lượng và bảo vệ môi trường. Đồng thời, bà con cần liên kết với các tổ hợp tác, hợp tác xã để hình thành vùng nguyên liệu đủ lớn, từ đó thu hút nhà máy chế biến, tạo nên chuỗi giá trị sản xuất bền vững cho cây cà phê tỉnh nhà”./.