Đợ đhị bha nên ruộng căh dzợ liêm choom, đợ đhị bhươn tươc môp bênh bêl ahay xoọc r’dợ xăl đợ pr’hoọm t’viêng liêm âng chanh căh vêy cr’liêng - râu tơơm chr’noh xoọc bhrợ c’lâng pr’đơợ tr’xăl pr’ăt tr’mung ha k’zệt ực pr’loọng đhanuôr, ooy đâu bâc năc đhanuôr acoon coh Khmer

Chr’val Song Lộc, tỉnh Vĩnh Long bêl ahay năc zr’lụ choh ha roo. Pr’ăt tr’mung âng đhanuôr coh đâu mưy ăt g’nưm ooy đợ hân noo choh bhrợ ha roo zâp c’moo, zên pa chô căh ha mơ, râu ha ul zr’năh ting ăt ta pưn. T’cooh Sơn Hải Phong, Tổ trưởng Tổ chi hội bh’rợ tr’nêng choh bhrợ chanh căh vêy cr’liêng chr’val Song Lộc, dzợ hay ooy đợ c’moo c’xêê n’năc ahay:

“Bêl dzợ bhrợ ha roo ngai cung zr’năh k’đhạp. Vêy bơơn Đảng uỷ, UBND chr’val moon đoọng lươt lêy chi ơh, ta mooh pa choom coh Hợp tác xã Nông nghiệp Thành Chí, xang năc chô lêy chi ơh đhị choh bhrợ chanh căh vêy cr’liêng pa câl ooy châu Âu coh Cần Thơ, bơơn lêy bh’nơơn liêm choom năc bêl chô ooy đông lêy xăl tơợ choh ha roo đoọng choh chanh căh vêy cr’liêng nâu”.

Đoọng bhrợ liêm choom bh’rợ nâu, Liên minh HTX tỉnh Vĩnh Long pa zưm lâng chính quyền vêêl đông k’đươi moon, lêy chô châc lêy năl đợ bh’rợ lalua, zooi đoọng đhanuôr bơơn vặ zên. 24 pr’loọng coh Tổ chi hội bh’rợ tr’nêng ơy bơơn vặ 900 ực đồng tơợ Quỹ zooi đoọng đhanuôr, cr’chăl đợ zên zooi đoọng doọ pa chô cớ 215 ực đồng tơợ xa nay bh’rợ k’tiêc k’ruung bhrợ pa dưr vêêl bhươl t’mêê đoọng bhrợ tr’xăl tơơm chr’noh.

Hợp tác xã Nông nghiệp Thành Chí cóh chr’val Tân An - đơn vị bhrợ bha lâng đăh pa noong p’têêt âng đhanuôr lâng doanh nghiệp Hà Lan, đơơh âng đơơng chanh căh vêy cr’liêng Vĩnh Long chô tươc thị trường châu Âu. Đọong bhrợ liêm crêê cơnh cr’noọ bh’rợ GlobalGAP liêm nhâm âng thị trường bha lang k’tiêc, HTX bhrợ pa choom đăh choh bhrợ, pa choom lêy bhrợ têêm ngăn, lêy cha mêêt zâp c’năt bh’rợ đươi dua phân bón lâng znươu zư lêy tơơm chr’noh

T’cooh Lâm Ngọc Hải, pr’loọng vêy 1,7ha chanh xoọc choom bơơn bhrợ đoọng năl:

“Acu hợp đồng lâng Hợp tác xã Nông nghiệp Thành Chí, năc vêy bơơn Hợp tác xã zooi đoọng phân bón, m’ma, c’lâng choh bhrợ lâng zên tươc 5 ực đồng đhị mưy công pa bhrợ. Bêl chanh vêy râu căh liêm crêê năc t’đnag điện ooy Hợp tác xã apêê lêy chô zooi đoọng. Moon zr’nưm, ting pâh ooy Hợp tác xã đăh choh chanh nâu doọ k’pân căh đhị lêy pa câl”.

Tơợ c’moo thứ 4 năc a’têh, bh’nơơn bơơn bhrợ têêm ngăn 30-50 tấn đhị mưy hecta, dap lêy ting zên pa câl mơ 15 r’bhâu đồng đhị mưy ký, zâp hécta vêy pa chô k’dâng 400 ực đồng zâp c’moo - bâc lâh choh ha roo. T’cooh Phan Đức Tài, Giám đốc HTX Nông nghiệp Thành Chí, xay moon liêm ghit đăh râu liêm choom k’rong bhrợ:

“Zên k’rong bhrợ bêl tr’nơợp ha 1.000 mét vuông mơ 10-13 ực đồng. Hân đhơ cơnh đêêc, tơợ 18 c’xêê năc choom bơơn bhrợ. Bơơn bhrợ mơ ooy m’pâng c’xêê tươc 10 c’xêê năc vêy mặ pa chô đợ zên pa gluh đươi lăm. Ha dợ zên bơơn bhrợ đăh chanh căh vêy cr’liêng ha dang ooy c’moo thứ 3, năc choom vêy mơ 500-600 ực đhị mưy hecta”.

Tươc đâu, Tổ chị hội bh’rợ tr’nêng choh chanh căh vêy cr’liêng chr’val Song Lộc ơy vêy 33 cha nặc, ooy đâu vêy 79% đhanuôr Khmer, lâng pa zêng k’tiêc choh lâh 22hecta. Bh’rợ nâu căh mưy đơơng chô zên têêm ngăn năc dzợ bhrợ đoọng bhiệc bhrợ ha pêê pa bhrợ đhị vêêl đông lâng chrooi oa xoọng tr’xăl cr’noọ bh’rợ bhrợ cha âng đhanuôr - tơợ bhrợ ma muuch, bhrợ lơi t’vêy năc moot ooy p’têêt pa zưm bhrợ ting n’juông, lêy chô tươc thị trường.

Tơợ râu liêm choom g’luh tr’nơợp, Liên minh HTX tỉnh Vĩnh Long xoọc ting bhr’dzang bhrợ t’bhưah đoọng bhrợ pa dưr zr’lụ pr’đươi pr’dua pa zưm đoọng pa cala ooy k’tiêc k’ruung lơơng. T’cooh Nguyễn Trung Vẹn, Phó Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Vĩnh Long đoọng năl:

“C’lâng âng doanh nghiệp cung kiêng k’đươi Liên minh Hợp tác xã, zâp sở ngành, cung cơnh đăh Hợp tác xã đoọng zooi apêê pa dưr pa xơc k’tiêc choh tươc c’moo 2030. Prang tỉnh Vĩnh Long vêy choh chanh căh vêy cr’liêng mơ 500ha đoọng pa câl ooy k’tiêc k’ruung lơơng”.

Cr’noọ bh’rợ tươc lưch c’moo 2026, đợ mơ k’tiêc choh chanh căh vêy cr’liêng prang tỉnh Vĩnh Long bơơn 250ha lâng t’bhlâng bhrợ t’bhưah dzoọc 500ha cr’chăl c’moo 2027-2030. Tơợ đợ đhị bha nên ruộng căh liêm choom bêl ahay, chanh căh vêy cr’liêng Vĩnh Long xoọc xrặ pa dưr đợ xa nay t’ruih t’mêê - xa nay t’ruih âng râu p’têêt pa zưm, âng râu p’rơơm lâng cr’noọ cr’niêng dưr băr dzang ooy thị trường bha lang k’tiêc./.

CHANH KHÔNG HẠT VĨNH LONG – HÀNH TRÌNH TỪ RUỘNG LÚA ĐẾN THỊ TRƯỜNG CHÂU ÂU

 Ở vùng đất Vĩnh Long, nơi những cánh đồng lúa từng là kế mưu sinh duy nhất của bao thế hệ nông dân, một làn gió mới đang thổi qua. Những thửa ruộng kém hiệu quả, những mảnh vườn tạp ngày nào đang dần nhường chỗ cho màu xanh của chanh không hạt – loại cây trồng đang mở ra cơ hội đổi đời thực sự cho hàng chục hộ nông dân, trong đó phần lớn là đồng bào Khmer

Xã Song Lộc, tỉnh Vĩnh Long trước đây vốn là vùng chuyên canh lúa. Cuộc sống của người dân nơi đây quanh đi quẩn lại cũng chỉ trông vào mấy vụ lúa mỗi năm, thu nhập bấp bênh, cái khó cứ bám theo mãi. Ông Sơn Hải Phong, Tổ trưởng Tổ chi hội nghề nghiệp mô hình trồng chanh không hạt xã Song Lộc, vẫn nhớ như in những ngày tháng ấy:

"Hồi còn sản xuất lúa ai cũng khó khăn. Rồi được Đảng ủy, UBND xã giới thiệu đi tham, quan học hỏi ở Hợp tác xã Nông nghiệp Thành Chí, rồi đến tham quan mô hình canh tác chanh không hạt xuất khẩu sang châu Âu ở Cần Thơ, nhận thấy đạt hiệu quả rất cao nên khi về nhà mình quyết định chuyển từ trồng lúa sang chanh không hạt."

Để thực hiện hiệu quả mô hình,  Liên minh HTX tỉnh Vĩnh Long phối hợp với chính quyền địa phương vận động, tổ chức tham quan thực tế, hỗ trợ nông dân tiếp cận các nguồn vốn vay. 24 hộ trong Tổ chi hội nghề nghiệp đã được vay 900 triệu đồng từ Quỹ Hỗ trợ nông dân, bên cạnh khoản hỗ trợ không hoàn lại 215 triệu đồng từ Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới để phục vụ chuyển đổi cơ cấu cây trồng.

Hợp tác xã Nông nghiệp Thành Chí ở xã Tân An – đơn vị đóng vai trò cầu nối giữa người nông dân và doanh nghiệp Hà Lan, đưa chanh không hạt Vĩnh Long vươn tới thị trường châu Âu. Để đáp ứng tiêu chuẩn GlobalGAP khắt khe của thị trường quốc tế, HTX tổ chức tập huấn kỹ thuật canh tác, hướng dẫn quy trình sản xuất an toàn, kiểm soát từng khâu sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật.  Ông Lâm Ngọc Hải, hộ có 1,7 ha chanh đang cho thu hoạch, cho biết:

"Mình hợp đồng với Hợp tác xã Nông nghiệp Thành Chí, thì được Hợp tác xã hỗ trợ phân bón, giống, kỹ thuật trồng và chi phí lên liếp 5 triệu đồng/công. Khi chanh có vấn đề gì thì mình điện thoại đến Hợp tác xã thì họ cử người đến hỗ trợ. Nói chung tham gia Hợp tác xã thì chanh không lo về đầu ra."

Từ năm thứ 4 trở đi, năng suất ổn định 30-50 tấn/ha, tính theo giá bán bình quân 15.000 đồng/kg, mỗi ha mang về lợi nhuận khoảng 400 triệu đồng mỗi năm – cao gấp nhiều lần so với trồng lúa. Ông Phan Đức Tài, Giám đốc HTX Nông nghiệp Thành Chí, phân tích rõ hơn về hiệu quả đầu tư:

"Chi phí đầu tư ban đầu cho 1.000m2 dao động từ 10-13 triệu đồng. Nhưng khoảng từ 18 tháng là có thể thu hoạch. Thu hoạch trong vòng khoảng nửa năm đến 10 tháng là chúng ta sẽ thu hồi vốn. Còn lợi nhuận của chanh không hạt nếu vào năm thứ 3, thì nó có thể dao động từ 500-600 triệu/ha."

Đến nay, Tổ chi hội nghề nghiệp mô hình trồng chanh không hạt xã Song Lộc đã có 33 thành viên, trong đó 79% là nông dân Khmer, với tổng diện tích hơn 22 ha. Mô hình không chỉ mang lại thu nhập ổn định mà còn tạo việc làm cho lao động địa phương và góp phần thay đổi tư duy sản xuất của người nông dân – từ manh mún, tự phát sang liên kết theo chuỗi, hướng đến thị trường.

Từ thành công bước đầu, Liên minh HTX tỉnh Vĩnh Long đang từng bước nhân rộng mô hình để xây dựng vùng nguyên liệu tập trung phục vụ xuất khẩu. Ông Nguyễn Trung Vẹn, Phó Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Vĩnh Long, cho biết:

"Hướng của doanh nghiệp cũng muốn nhờ Liên minh Hợp tác xã, các sở ngành, cũng như phía Hợp tác xã để hỗ trợ họ phát triển diện tích đến năm 2030. Toàn tỉnh Vĩnh Long chanh không hạt là 500ha để phục vụ thị trường xuất khẩu."

Mục tiêu đến cuối năm 2026, diện tích chanh không hạt toàn tỉnh Vĩnh Long đạt 250 ha và tiếp tục mở rộng lên 500 ha giai đoạn 2027-2030. Từ những thửa ruộng lúa kém hiệu quả năm nào, chanh không hạt Vĩnh Long đang viết nên câu chuyện mới – câu chuyện của liên kết, của niềm tin và của khát vọng vươn ra thị trường thế giới./.