Chr’val Phình Hồ, tỉnh Lào Cai năc chr’val da ding ca coong lưm bấc k’đhap zr’năh, bơơn pa zưm tơợ apêê chr’val Bản Mù, Làng Nhì lâng Phình Hồ, chr’hoong Trạm Tấu, tỉnh Yên Bái ty. Coh đâu, đh’luuc nhưr prang c’moo c’xêê, pleng k’tiếc cha cêệt ta luôn. Cơnh lâng chr’năp la lay nâu năc ơy t’vaih bh’nơơn âng tơơm a’rọ yêm pabhlầng, ha dợ coh lơơng căh vêy yêm cơnh đêêc. A’pul rọ coh đâu pa’oh, đha hum ngam, đhanuôr coh đâu buôn đơc năc a’rọ cr’liêng a tưch, tu chiết lơi n’căr nắc u vil, pr’họom bhooc đui cơnh cr’liêng a tưch.

Anoo Giàng A Co ặt vel Mù Thấp đoọng năl: mơ k’zệt c’moo chô ooy đâu, đhanuôr xăl choh a’rọ coh ha rêê, coh ruộng xăl choh chr’noh rau lơơng cơnh: xăl choh coh đhăm ha roo, ha rêê a bhoo lâng đhăm choh rơ veh a pul pa chô bh’nơơn ếp. Ha dang choh ha roo, zập c’moo pa chô mơ 5 – 6 ức đồng a năm, ha dợ xăl choh a’rọ đhị đhăm k’tiếc năc đoo vêy pa chô mơ 20 ức đồng.“Choh a’rọ bh’nơơn pa chô cung tệêm ngăn, liêm choom lâh mơ choh a bhoo. Zên pa chô tơợ choh a’rj nắc đươi dua coh đong lâng c’moo n’đoo choh bấc năc k’rong câl 1-2 p’nong k’roọc đoọng pa dưr dal thu nhập”.

T’cooh Giàng A Chú, Trưởng phòng Kinh tế chr’val Phình Hồ đoọng năl, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ chr’val ơy lêy ghit, a’rọ năc muy coh pazêng tơơm chr’noh lêy choh bha lầng. Đhăm a’rọ âng chr’val ting bhưah zập c’moo. Xoọc đâu, pazêng đhăm choh a’rọ âng chr’val lâh 330ha. Chính quyền chr’val pa zay k’đươi đhanuôr cha mêệt lêy, pa xiêr đhăm choh ha roo lâng a bhoo tu pa chô bh’nơơn ếp đoọng xăl choh a’rọ.

T’cooh Giàng A Chú cung đoọng năl, chr’năp âng a’rọ năc choom choh 3 g’luh coh muy đhăm choh (3 c’moo ta luôn), xang đêêc năc k’tiếc căh dzợ liêm, bh’nơơn a pul cung căh dzợ liêm cơnh tr’nơợp. Đọong bhlêh lơi đhr’năng nâu, chr’val ơy pa choom đoọng ha đhanuôr năl lêy choh bhrợ tr’xăl coh đhăm choh a’rọ đh’rưah đươi zập bh’rợ pa liêm k’tiếc đoọng têệm ngăn chr’năp ha dưr liêm, đanh mâng. Choh choom a’rọ 3 hân noo ta luôn xang năc xăl choh ha roo, a bhoo căh cợ tơơm rơ veh ếp t’ngay lơơng cơnh tâm phóc, sâm… xang năc văl choh cớ a’rọ.“Bêl choh a’rọ vaih pr’đươi hàng hóa năc đhanuôr kiêng pa zay choh lâng k’rang lêy. Tơợ bêl choh a’rọ vêy pa chô bh’nơơn dal năc bấc pr’loọng đhanuôr ơy z’lâh đha rựt”.

Xoọc đâu, moọt hân noo pay bh’nơơn a’rọ năc đhanuôr Phình Hồ pa câl a’pul t’mêê đơ bấc (dâng c’xêê 9, 10) tu cơnh đêêc chr’năp pa câl căh dal, chr’năp tơợ 15.000-20.000 đồng/kg. Coh đêêc, ha dang zư lêy liêm lâng pa đanh hân noo, chr’năp mặ dzooc tước 30.000 – 50.000 đồng/kg, vêy bêl dzooc tước 80.000 – 100.000 đồng/kg.

Đoọng bhrợ pa liêm đhr’năng pa chô bh’nơơn nâu, chr’val Phình Hồ xoọc pa dưr c’rơ chr’năp âng apêê HTX pa têệt lâng doanh nghiệp. Xoọc đâu, coh vel đong ơy vêy 3 HTX k’rong câl a’rọ đoọng ha đhanuôr, pazêng HTX Dịch vụ du lịch Kế Khấu Ly, HTX Hưng Thùy lâng HTX Nông nghiệp lâng Du lịch Bản Mù.

Anoo Giàng A Vầu, Giám đốc HTX Nông nghiệp lâng Du lịch Bản Mù đoọng năl: Tơợ bêl bhrợ t’vaih, HTX k’đươi moon đhanuôr choh bấc lâh. HTX cung pa zưm lâng dự án, zooi đhanuôr đăh kỹ thuật, chơih pay pazêng apul m’ma liêm, oọ boọ pr’luh pa chô bh’nơơn dal. HTX ơy lý hợp đồng k’rong câl a’rọ âng đhanuôr, gr’hoọt moon năc k’rong câl dal lâh thị trường đoọng ha đhanuôr tệêm loom bhrợ têng.“Azi pa choom đhanuôr chơih pay m’ma liêm đoọng pa chô bh’nơơn dal bhlầng. Azi moon lâng đhanuôr năc k’rong lưch đợ a’rọ âng đhanuôr choh bhrợ, đoọng ha pêê tệêm loom bhrợ têng. A zi cung gr’hoọt moon nắc chr’năp câl dal lâh apêê lơơng”.

Xoọc đâu, chr’val Phình Hồ xoọc moon đơc cr’noọ bh’rợ pa dưr a’rọ nâu vaih nắc pr’đươi OCOP coh c’moo 2025, r’dợ moon ghit chr’năp tr’haanh, pa dưr dal chr’năp pr’đươi, zooi đhanuôr da ding ca coong z’lâh đha rựt lâng pa dưr ca van tơợ tơơm chr’noh a yêm bhlầng âng vel đong./.

TRỒNG CỦ ĐẶC SẢN, NÔNG DÂN VÙNG CAO LÀO CAI TĂNG THU NHẬP

Tại xã Phình Hồ, tỉnh Lào Cai, bà con đồng bào Mông đang tập trung phát triển diện tích cây khoai sọ nương thay thế diện tích ngô, sắn kém hiệu quả. Nhờ thực hiện sản xuất an toàn, từng bước xây dựng thương hiệu để nâng cao thu nhập, sản phẩm khoai sọ thơm ngon nơi đây đã và đang được nhiều khách hàng trong, ngoài tỉnh biết đến.

Xã Phình Hồ, tỉnh Lào Cai là xã vùng cao còn nhiều khó khăn, được sáp nhập từ các xã Bản Mù, Làng Nhì và Phình Hồ, huyện Trạm Tấu, tỉnh Yên Bái cũ. Nơi đây hầu như quanh năm mây mù bao phủ, với khí hậu mát lạnh. Đặc thù thời tiết này đã tạo nên chất lượng củ khoai sọ ít nơi nào có được. Củ khoai sọ ở đây bở, có vị thơm ngọt, người dân địa phương thường gọi là khoai trứng vì sau khi gọt vỏ, củ khoai tròn, trắng phau, nhìn như quả trứng gà.

Anh Giàng A Co ở thôn Mù Thấp cho biết: Khoảng chục năm trở lại đây, người dân trồng thay thế khoai sọ trên những ruộng nương trồng lúa, ngô và cây hoa màu kém hiệu quả. Nếu làm lúa, mỗi năm cả vạt nương to chỉ thu được 5-6 triệu; còn trồng khoai sọ thì thu khoảng 20 triệu.“Trồng khoai sọ cũng ổn định, được hơn làm lúa làm ngô. Tiền thu nhập từ cây khoai sọ chủ yếu chi tiêu gia đình và năm nào làm được nhiều thì đi mua 1-2 con bò để chăn nuôi tăng thu nhập”.

Ông Giàng A Chú, Trưởng phòng Kinh tế xã Phình Hồ cho biết, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã xác định, khoai sọ là một trong những cây trồng chủ lực. Diện tích khoai sọ của xã tăng dần qua các năm. Hiện tổng diện tích khoai sọ của cả xã là hơn 330ha. Chính quyền xã tích cực vận động người dân rà soát, giảm diện tích trồng lúa nương và ngô kém hiệu quả để chuyển sang trồng khoai sọ.

Ông Giàng A Chú cũng cho biết, đặc điểm của khoai sọ nương là chỉ có thể canh tác trên một diện tích trong 3 vụ (3 năm liên tục), sau đó đất sẽ bị thoái hóa, năng suất và chất lượng củ giảm mạnh. Để giải quyết bài toán này, xã đã định hướng cho bà con phải luân canh trên đất trồng khoai sọ, đồng thời áp dụng các biện pháp cải tạo đất để đảm bảo phát triển ổn định, lâu dài. Có thể trồng khoai sọ 3 vụ xong lại chuyển sang trồng ngô, lúa hoặc cây màu như lạc, khoai sâm… sau đó mới quay lại trồng khoai sọ.“Khi trồng cây khoai sọ thành sản phẩm hàng hóa thì người dân rất tích cực trồng và chăm sóc. Từ khi cây khoai sọ cho hiệu quả kinh tế cao, nhiều hộ dân đã thoát nghèo”.

Hiện người dân Phình Hồ chủ yếu bán củ tươi vào chính vụ (khoảng tháng 9, 10) nên giá không cao, chỉ dao động 15.000 - 20.000 đồng/kg. Trong khi đó nếu bảo quản tốt và kéo dài vụ, giá có thể lên tới 30.000 - 50.000 đồng/kg, thậm chí 80.000 - 100.000 đồng/kg.

Để giải quyết bài toán nâng thu nhập, xã Phình Hồ đang thúc đẩy vai trò của các HTX và liên kết với doanh nghiệp. Hiện trên địa bàn xã đã có 3 HTX thu mua khoai sọ cho bà con, gồm HTX Dịch vụ du lịch Kế Khấu Ly, HTX Hưng Thùy và HTX Nông nghiệp và Du lịch Bản Mù.

Anh Giàng A Vầu, Giám đốc HTX Nông nghiệp và Du lịch Bản Mù cho biết: Từ khi thành lập, HTX vận động bà con trồng nhiều hơn. HTX cũng phối hợp với dự án, hỗ trợ bà con kỹ thuật, lựa chọn những củ giống tốt, không bị bệnh để cho chất lượng củ khoai tốt nhất. HTX đã ký hợp đồng bao tiêu khoai sọ cho bà con, cam kết giá thu mua cao hơn thị trường để bà con yên tâm sản xuất.“Chúng tôi hướng dẫn bà con lựa chọn giống tốt, thuần chủng để mang lại chất lượng khoai sọ tốt hơn. Chúng tôi hoạt đồng với các hộ gia đình bao tiêu đầu ra cho bà con để bà con yên tâm. Chúng tôi cũng luôn cam kết là giá cao hơn”.

Hiện xã Phình Hồ đang đặt mục tiêu xây dựng khoai sọ nương thành sản phẩm OCOP trong năm 2025, từng bước khẳng định thương hiệu, nâng cao giá trị sản phẩm, giúp bà con vùng cao thoát nghèo và vươn lên làm giàu từ cây đặc sản địa phương./.