Doọ bâc cơnh, xa nay bh’rợ tơơp bhrợ cha âng apêê đoo năc tơợ rau doọ cha chrih cơnh pazêng bh’rợ tr’nêng ty đanh, pr’đươi chr’năp âng vel đong căh cậ ba buôn lâh mơ năc t’bhlâng học muy bh’rợ đoọng liêm choom lâh mơ.

Coh zr’lụ k’noong k’tiêc dzợ bâc rau zr’năh k’đhap n’đăh mặt t’ngay lơơp tỉnh Gia Lai, vêy muy ađoo pân đil cán bộ Đoàn năc tơơp bhrợ bh’rợ tơơp bhrợ cha la lay: bhrợ cơ bh’rợ ty đanh đoọng bhrợ t’vaih bh’rợ tr’nêng đoọng ha apêê đha đhâm c’mor coh vel đong. N’niên c’moo 1996, Rơ Mah H’Dịu, Bí thư Đoàn chr’val Đức Cơ, ơy tơơp bhrợ bh’rợ “Bhươl cr’noon t’taanh cơnh ty đanh âng đha đhâm c’mor” đoọng bhrợ t’vaih bh’rợ tr’nêng đoọng ha đha đhâm c’mor. Coh tr’nơơp đợ zên bơơn pay pa chô năc tơợ bơr pêê ức đồng coh zập c’xêê đoọng ha apêê đoàn viên ting pâh ta luôn, tu cr’noọ cr’niêng ga măc bhlâng âng bhươl cr’noon bh’rợ tr’nêng, tu cơnh đêêc năc bâc lâh mơ apêê đha đhâm c’mor ting pâh bhrợ. Bh’rợ n’nâu pa têệt lâng doanh nghiệp, hợp tác xã đoọng pa choom bh’rợ tr’nêng, quy hoạch zr’lụ choh am; bhrợ t’vaih zr’lụ p’căh, trình diễn bh’rợ t’taanh pa têệt lâng bh’rợ du lịch. Lâng cr’noọ bh’rợ liêm choom, pa dưr prang zập n’đăh, Dự án bơơn moot ooy 40 dự án ta béch bhlâng đhị bh’rợ tr’thi Tơơp bhrợ cha âng đha đhâm c’mor bhươl cr’noon c’moo 2023. Rơ Mah H’Dịu xay truih:“Nâu đoo năc c’rơ ga măc pa bhlâng đoọng c’la acu t’bhlâng bhrợ coh ha y choo, chroi đoọng c’rơ âng đay coh xa nay bh’rợ âng đoàn công cơnh pa dưr cr’noọ xa nay âng lang đha đhâm c’mor, acu k’noọ ađay năc t’bhlâng xay bhrợ k’rơ lâh mơ, chroi đoọng bâc lâh mơ, tu pazêng bh’rợ tr’nêng âng đay năc dzợ k’tứi t’piing lâng pazêng apêê pr’zớc coh vel đong”.

Ha dợ lâng Rơ Châm Suê, coh cr’noon Blang 2, chr’val Ia Hung, c’lâng pa dưr pr’ăt tr’mông năc tơợ bh’rợ học bh’rợ tr’nêng. Học lứch lớp 12, anoo học kỹ thuật hàn đhị Trường Cao đẳng Gia Lai xang n’năc lươt pa bhrợ ha muy công ty buôn lươt cơ khí. Bêl pa bhrợ ơy liêm choom, bơơn rau zooi đoọng âng pr’loọng đong, anoo đh’rưah lâng muy bơr apêê pr’zớc học bêl ahay bhrợ xưởng cơ khí đhị đong. Rau t’bhlâng lâng rau uy tín zooi xưởng âng noo ting t’ngay vêy bâc đhanuôr mâng loom k’dua bhrợ pr’đươi. Căh muy bhrợ t’vaih bh’rợ tr’nêng đoọng ha đhanuôr, anoo Suê dzợ t’pâh bâc apêê pr’zớc coh bhươl cr’noon đh’rưah ting chô bhrợ cha.“Lươt pa bhrợ ooy lơơng bơr pêê c’moo năc nâu cơy ơy vêy kinh nghiệm năc lươt bhrợ la lay. Coh đong công vêy bơr pêê đhi noo coh lớp bêl ahay học zazum, nâu cơy chô bhrợ đh’rưah. Bhrợ xe công nông đoọng đhanuôr lướt bhrợ ruộng, bhrợ ha rêê. Coh cr’chăl ha y ha dang bh’rợ tr’nêng bâc năc acu bhrợ t’bhưah”.

Tơợ xang g’luh pr’luh cr’ăy Covid-19, bh’rợ tơơp bhrợ cha ch’va k’rơ pa bhlâng đhị tỉnh Gia Lai, bhrợ t’vaih c’rơ đoọng bâc apêê đha đhâm c’mor pân bhrợ cha coh vel đong. Coh pazêng n’năc, vêy amoó Rơ Châm Awưnh, coh cr’noon Mrong Yố, chr’val Ia Ly. Lâng 70 ức đồng zên vặ đh’;rưah lâng zên k’rong đớc âng pr’loọng đong, amoó Awưnh lâng k’diic năc tơơp bhrợ bh’rợ ch’choh b’băn hữư cơ, t’hươc ooy rau chr’năp nhâm mâng coh đanh đươnh. La lay cơnh lâng bh’rợ cơnh ty đanh đươi ooy apêê tươc câl, pr’đươi vêy ta bhrợ năc vêy zr’lụ pa câl nhâm mâng, bhrợ t’vaih rau liêm choom ooy kinh tế ghit bhlâng. Xang cr’chăl bhrợ têng lêy lâng pa chô kinh nghiệm, amoó Awưnh bhrợ t’bhưah bh’rợ, pa têệt pazêng apêê ađhi amoó coh bhươl cr’noon đh’rưah bhrợ, ting t’ngay pa dưr cà phê sạch âng cr’noon pâh ooy thị trường. Lêy rau liêm choom tơợ pr’đươi, tươc m’pâng c’moo 2024, amoo bhrợ t’vaih Công ty TNHH Chế biến nông sản Jrai Ialy, bhrợ t’vaih cà phê ting cơnh bh’rợ ghít lâh mơ, ch’mêệt lêy rau liêm choom ting cơnh cr’noọ xa nay Organic lâng VietGAP. Pr’đươi “Jrai Ialy Coffee” vêy ta p’căh năc vêy bâc manuyh đươi; tươc m’pâng c’xêê 12/2024, vêy ta moon năc pr’đươi OCOP 3 sao cấp chr’hoong, vêy zr’lụ pa câl nhâm mâng, bhrợ t’vaih c’lâng bh’rợ tơơp bhrợ cha nhâm mâng:“Xoọc đâu acu ơy vặ p’xoọng zên đoọng câl p’xoọng máy móc bhrợ cà phê pa điing. Đươi tơợ zên vặ n’nâu năc pr’đơợ đoọng pa dưr bhrợ k’rơ lâh mơ âng pân đil coh c’xêê c’moo t’mêê. Năc vêy cơnh coh ha y chroo pa têệt p’xoọng apêê ađhi amoó ting bhrợ têng cơnh bh’rợ n’nâu”.

Đh’rưah lâng bh’rợ tơơp bhrợ cha âng apêê đha đhâm c’mor manuyh acoon coh năc dzợ vêy ting zooi đh’rưah âng tổ chức Đoàn lâng chính sách zooi đoọng âng Nhà nước. Prang tỉnh xoọc vêy 932 tổ vặ zên đươi ooy Đoàn Đham đhâm c’mor , zooi lâh 40.000 pr’loọng đong vặ lâng đợ zên vêy ta vặ năc lâh 2.300 tỷ đồng. Ting n’năc, Tỉnh đoàn lâng Ban k’đhơợng lêy Quỹ Đha đhâm c’mor Gia Lai bhrợ cha, tơơp bhrợ cha ơy pay đoọng vặ, zooi ha bâc dự án, bhrợ t’vaih c’rơ nhâm mâng ha pazêng bh’rợ kinh tế đha đhâm c’mor t’mêê. Anoo Đỗ Đức Thanh, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh đoàn Gia Lai prá xay:“Ơy vêy bâc apêê đha đhâm c’mor t’bhlâng bhrợ cha coh vel đong, chr’năp bhlâng năc chêêc lêy, đăng ký nhãn mác pr’đươi công cơnh đhị bhrợ t’vaih, bhrợ t’vaih ha manuyh đươi dua mâng loom lâng pazêng rau pr’đươi bha lâng âng vel đong. Vêy muy bơr apêê pr’zớc công ơy ta mooh pazêng apêê doanh nghiệp, đơn vị đơơng đoọng, pazêng đơn vị bha lâng đoọng bhrợ t’vaih zr’lụ pa câl ha pr’đươi âng đay lâng tơợ đêêc bhrợ t’vaih rau liêm choom coh bh’rợ tr’câl tr’bhlêy điện tử công cơnh t’vaih rau mâng loom ha manuyh câl đươi”.

Năc ng’choom lêy muy lang manuyh p’niên pazêng acoon coh tỉnh Gia Lai xoọc ting t’ngay tr’xăl ooy cr’noọ xa nay, đơơh loon tr’câl tr’bhlêy, pa bhrợ. Bêl vêy chính sách bhrợ t’vaih đhị za nươr, rau ting zooi âng zập cấp ngành, lâng chr’năp bhlâng năc pân k’noọ, pân bhrợ, c’lâng bh’rợ tơơp bhrợ cha coh bhươl cr’noon da ding k’coong xoọc bhrợ t’vaih rau liêm choom bhlâng lâng pa dưr rau chr’năp liêm./.

NGƯỜI TRẺ DÂN TỘC THIỂU SỐ TẠI GIA LAI TỰ TIN KHỞI NGHIỆP

Phía Tây tỉnh Gia Lai, nơi những buôn làng còn nhiều khó khăn, ngày càng xuất hiện nhiều người trẻ dân tộc thiểu số dám nghĩ, dám làm, chủ động tìm hướng đi mới để vươn lên ngay trên mảnh đất quê hương. Không ồn ào, hành trình khởi nghiệp của họ bắt đầu từ những điều rất giản dị từ các nghề truyền thống, sản vật đặc trưng của địa phương hay đơn giản là quyết tâm học một nghề cho thuần thục.

Trên vùng biên giới còn nhiều khó khăn ở phía Tây tỉnh Gia Lai, có một nữ cán bộ Đoàn đã chọn cách khởi nghiệp rất riêng: khơi lại nghề truyền thống để tạo sinh kế cho người trẻ ngay tại quê hương. Sinh năm 1996, Rơ Mah H’Dịu, Bí thư Đoàn xã Đức Cơ, đã khởi xướng mô hình “Làng nghề đan lát truyền thống thanh niên” nhằm tạo sinh kế cho thanh niên. Bước đầu nguồn thu nhập bình quân chỉ từ vài triệu đồng mỗi tháng cho các đoàn viên tham gia thường xuyên, nhưngvì triển vọng to lớn của làng nghề nên càng nhiều thanh niên tham gia.  Mô hình này liên kết với doanh nghiệp, hợp tác xã để đào tạo nghề; quy hoạch vùng nguyên liệu tre; tổ chức không gian trưng bày, trình diễn đan lát gắn với trải nghiệm du lịch. Với tầm nhìn xa, phát triển toàn diện, Dự án lọt top 40 dự án xuất sắc tại Cuộc thi Khởi nghiệp thanh niên nông thôn năm 2023. Rơ Mah H’Dịu chia sẻ:“Đây là động lực to lớn để bản thân tiếp tục trong tương lai, đóng góp và cống hiến sức trẻ của mình trong công cuộc công tác đoàn cũng như phát huy tinh thần của thế hệ trẻ, tôi nghĩ mình cần phải cống hiến hơn nữa, đóng góp hơn nữa, bởi vì những hành động, việc làm của mình vẫn còn nhỏ bé so với các bạn trên địa bàn”.

Còn với Rơ Châm Suê, ở làng Blang 2, xã Ia Hung, con đường đổi đời lại bắt đầu từ quyết định học nghề. Học hết lớp 12, anh theo học kỹ thuật hàn tại Trường Cao đẳng Gia Lai sau đó đi làm cho một công ty chuyên thi công cơ khí. Khi tay nghề đã vững, được sự hỗ trợ của gia đình, anh cùng một số bạn học cũ mở xưởng cơ khí ngay tại nhà. Sự tận tâm và uy tín giúp xưởng của anh dần được bà con tin tưởng. Không chỉ tạo việc làm cho bản thân, anh Suê còn thu hút thêm nhiều bạn trẻ trong làng cùng quay về lập nghiệp.“Đi ra ngoài làm mấy năm thì bây giờ có kinh nghiệm rồi thì quay lại làm riêng. Ở nhà cũng có mấy anh em trong lớp ngày trước học chung, bây giờ về làm chung. Làm xe công nông, phục vụ người dân đi cày cấy, đi làm rẫy. Trong thời gian tới nếu công việc nhiều tôi sẽ mở rộng thêm”.

Từ sau dịch Covid-19, làn sóng khởi nghiệp lan tỏa mạnh mẽ tại tỉnh Gia Lai, tạo động lực để nhiều thanh niên mạnh dạn lập thân, lập nghiệp ngay trên quê hương. Trong số đó, chị Rơ Châm Awưnh, ở làng Mrong Yố, xã Ia Ly. Với 70 triệu đồng vốn vay cùng số tiền tích góp của gia đình, chị Awưnh và chồng quyết định bắt đầu từ mô hình sản xuất nông nghiệp hữu cơ, hướng đến giá trị bền vững lâu dài. Khác với cách làm truyền thống phụ thuộc vào thương lái, sản phẩm làm ra dần có đầu ra ổn định, mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt. Sau thời gian thử sức và tích lũy kinh nghiệm, chị Awưnh tiếp tục mở rộng mô hình, gắn kết chị em phụ nữ trong làng cùng tham gia sản xuất, từng bước đưa cà phê sạch của buôn làng tiếp cận thị trường. Nhận thấy tiềm năng từ sản phẩm, đến giữa năm 2024, chị thành lập Công ty TNHH Chế biến nông sản Jrai Ialy, tổ chức sản xuất cà phê theo quy trình khép kín, quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn Organic và VietGAP. Sản phẩm “Jrai Ialy Coffee” ra mắt đã dần chinh phục người tiêu dùng; đến tháng 12/2024, được công nhận OCOP 3 sao cấp huyện, có đầu ra ổn định,  mở ra hướng khởi nghiệp bền vững.“Hiện tại tôi đã vay vốn thêm để sắm thêm máy móc để làm cà phê rang xay. Nhờ vốn này tôi đã có bước đệm nhảy vọt trong hướng suy nghĩ, tư duy của người phụ nữ hiện đại. Thì có thể là sau này sẽ liên kết thêm mấy chị em phụ nữ làm theo mô hình này”.

 Đằng sau những mô hình khởi nghiệp của thanh niên các dân tộc tỉnh Gia Lai là sự đồng hành của các tổ chức Đoàn và chính sách hỗ trợ của Nhà nước. Toàn tỉnh hiện có 932 tổ vay vốn ủy thác qua kênh Đoàn Thanh niên, giúp hơn 40.000 hộ vay với tổng dư nợ trên 2.300 tỷ đồng. Bên cạnh đó, Tỉnh đoàn và Ban Quản lý Quỹ Thanh niên Gia Lai lập nghiệp, khởi nghiệp đã giải ngân, hỗ trợ nhiều dự án, tạo nguồn lực ổn định cho các mô hình kinh tế thanh niên mới. Anh Đỗ Đức Thanh, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh đoàn Gia Lai cho biết:“Đã có rất nhiều bạn trẻ quyết tâm vươn lên, bám trụ với quê hương, đặc biệt đã mày mò và tìm hiểu, đăng ký nhãn hiệu cũng như truy xuất nguồn gốc, mang lại cho người tiêu dùng niềm tin đối với những mặt hàng chủ lực của địa phương. Có một số bạn trẻ cũng đã tìm cách liên hệ với các doanh nghiệp, các đơn vị cung cấp, các đơn vị đầu mối để tạo đầu ra cho sản phẩm của mình và qua đó tạo nên uy tín trên sàn giao dịch thương mại điện tử cũng như trong niềm tin của người tiêu dùng”.

Có thể thấy một thế hệ người trẻ các dân tộc tỉnh Gia Lai đang từng ngày thay đổi tư duy, chủ động kinh doanh, sản xuất. Khi có chính sách làm điểm tựa, sự đồng hành của các cấp ngành, và quan trọng hơn cả là có niềm tin vào chính mình, con đường khởi nghiệp nơi buôn làng cao nguyên đang mở ra những gam màu tươi sáng và đầy hy vọng./.