Đoọng m’bur cram dưr chăt vaih liêm, zâp c’moo coong vaih abăng, đha nuôr năc choom bơơn năl ghit bh’rợ choh lâng zư x’mir lêy ng’cơnh

+ Tr’nơơp năc bh’rợ chơơih pay k’tiêc lâng m’ma:

Cram điền trúc kiêng ăt đhị k’tiêc g’buh, clang k’tiêc cơơng lâng doó buôn tân nong đac. Đha nuôr choom đươi dua k’tiêc ha rêê đoọng choh bhrợ. Căh choom choh đhị apêê zr’lụ buôn jọ, k’tiêc lalâh c’đă căh câ k’tiêc tran buôn bhrợ hr’lang bêl boo. Ooy m’ma, đha nuôr choom chơơih pay đợ tơơm liêm k’rơ, doó c’cọo bh’ruy, riah chăt vaih liêm. Choom bhlâng năc chơơc câl coh apêê nang ươm ta nih liêm, t’mooh ghit crêê m’ma cram pay abăng.  Căh choom tu doó u bâc zên câl năc châc pay câl u m’ma căh ghit tu tơơm.

+ Râu bơr năc cr’chăl choh lâng c’chăl choh:

Cr’chăl choh liêm bhlâng năc moot hân noo boo. Bêl đâu k’tiêc âi zâp u dzêp dzong, n’loong buôn đơơh ch’măt riah. Ting cơnh pa choom âng Trung tâm khuyến nông Quảng Nam, đha nuôr choom choh cơnh lâng bhlưa 5 mét muy n’luung lâng 4 mét bhlưa apêê m’bur. Dap lêy, muy héc ta choom choh dâng 500 m’bur. Ha dang choh đhị k’tiêc tran, đha nuôr năc choom ra pă  n’luung choh ting c’lâng mr’cơnh đoọng doó choom hr’câ; lâng căh choom tal xraach pa zêng đhăm crâng năc muy đoọngg choh cram. Boop p’too moon đha nuôr  năc tơơp choh lêy đhị muy zr’lụ k’tứi, lêy vêy liêm choom năc vêy choh t’bhưah.

+ Râu pêê năc bh’rợ k’tiêc lâng choh:

L’lăm bêl choh, dha nuôr pêch pa đhộ bọong dâng muy ch’đa m’pâng lâng dal lâh pêê ch’đa. Pay clang k’tiêc luc lâng dâng 15 tươc 25 ký êế bh’năn âi pa gooh xang năc ga bung chrọ ooy boọng. đha nuôr choom p’ghit, căh choom z’bur êế bh’năn tu buôn bhrợ z’há ríah, răng rơơm. Bêl choh, đha nuôr ca văc muy boọng k’tứi xooc mơ đhêêng t’moot bầu cram. Tr’xin n’jêêc nilon, đơc cram pa liêm xang năc ga bung pa kêêch k’tiêc, đệ pa tanh prang m’bur cram. Xang choh, đha nuôr tưới đac pa jọ k’tiêc lâng n’jăng, ha la xr’naac ga ving tơơm đoọng choom u dzêp dzong, doó gooh k’tiêc, n’đhang năc oó ha vil oó lâh u cơợng đoọng doó choom tân nong đac.

+ Râu puôn năc bh’rợ zư x’miir lêy xang bêl choh:

Cr’chăl ha nua, đha nuôr năc choom lươt lum nang choh ta luôn. Tơơm n’đoo răng căh câ chăt căh liêm năc choom ta mươl choh đoọng liêm glăp. Prang tơơm cram năc choom bhrợ pa liêm k’tang đoọng đh’hii, n’đhang p’git oó crêê pooc la lâh đhộ bhrợ tr’toot riah. Hân noo xơơt năc choom tưới p’xoọng đac, ha dợ xang bâc g’luh boo ngân năc choom lươt cha hooi đac ha dang lêy tân nong đac. Bêl m’bur cram âi dưr pâ, ha dang vêy êế bh’năn gooh năc đha nuôr z’bur p’xoọng tơơm. Đh’rưah lâng oó ha vil gr’lêêh lơi đợ đoong griing, môp, năc muy chơợng đơc bha lâng liêm k’rơ. Pa bhlâng năc p’ghit, căh p’loh t’rí c’rooc moot ooy zr’lụ choh cram nhum.

+ Râu xơơng năc bh’rợ đêêh pay lâng k’đhơợng đơc liêm m’bur cram:Bêl a băng tơơp ha luuh ooy măt k’tiêc, đha nuôr choom ă đêêh pay, doó âi a dur. Bêl đêêc năc ahêê ca văc đêêh pay muy m’bhôc a băng n’năc, căh choom bhrợ  crêê tươc m’bhôc n’lơơng. Xang năc ahêê ga bung k’tiêc pa liêm zr’lụ ta đêêh. Muy râu cớ chr’năp năc đoo căh choom đêêh pay bhrợ pa xrươt a băng. Zâp m’bưr năc choom chơợng đơc muy bơr m’bhôc k’rơ đoọng vaih cram t’mêê, xal đoọng ha pêê cram âi griing. Vêy cơnh đêêc, m’bur t’mêê  dưr liêm k’rơ lâng đoọng vaih a băng ta luôn đhị bâc c’moo.

+ X’ría bhlâng năc xa nay c’lâng pa câl bh’nơơn:

L’lăm bêl quyết định choh đhăm bhưah, đha nuôr năc choom ch’mêêt lêy l’lăm cr’noọ đươi dua a băng coh apêê chợ vêêl đong căh câ đong zêệ bhrợ. Abăng đêêh xang năc choom pa câl bêl dzợ u t’mêê căh câ âi uh pa ngăt, nđhang năc choom đêêh pay bêl abăng nhum, liêm lâng đơơh đơơng pa câl đoọng abăng dzợ u yêm. Choh cram Điền Trúc pay abăng năc kiêng k’rong zên lâng c’rơ zư x’mir lêy tr’nơơp. Tu cơnh đêêc, đha nuôr năc tơơp tơợ đhăm k’tiêc xooc đhêêng mơ c’rơ âng đay; oó ha vil xră đơc pa ghit zên câl m’ma, phân bón, t’ngay bhrợ lâng đợ abăng bơơn pa câl. Za nươr ooy liêm choom la lua n’năc, pr’loọng đong vêy ha dợ quyết định choom bhrợ t’bhưah hay căh./.

KỸ THUẬT TRỒNG VÀ CHĂM SÓC TRE ĐIỀN TRÚC LẤY MĂNG

Tre Điền Trúc là giống tre cho năng suất măng rất cao, vừa làm thực phẩm cho gia đình, vừa mang lại nguồn thu nhập ổn định. Để khóm tre sinh trưởng khỏe, năm nào cũng cho măng đều, bà con cần nắm vững quy trình từ khâu chọn giống, làm đất, cho đến chăm sóc và thu hoạch

+ Thứ nhất là khâu chọn đất và cây giống:

Tre Điền Trúc rất ưa đất tơi xốp, tầng đất dày và thoát nước tốt. Bà con nên tận dụng đất vườn, đất nương đã cải tạo, hoặc những khoảnh đất gần nguồn nước để tiện bề chăm sóc. Tuyệt đối tránh trồng ở những vùng hay ngập úng, đất quá mỏng hoặc sườn dốc dễ bị mưa làm rửa trôi. Về cây giống, bà con nhớ chọn những cây khỏe mạnh, sạch sâu bệnh, rễ phát triển đều. Tốt nhất là tìm mua ở những vườn ươm uy tín, hỏi rõ đúng giống tre chuyên lấy măng. Tuyệt đối không ham rẻ mà mua cây trôi nổi, không rõ nguồn gốc.

+ Thứ hai là thời vụ và mật độ trồng:

Thời điểm xuống giống tốt nhất là vào đầu mùa mưa. Lúc này đất đã đủ ẩm, cây sẽ rất nhanh bén rễ. Theo hướng dẫn của Trung tâm Khuyến nông Quảng Nam, bà con nên trồng với khoảng cách 5 mét mỗi hàng và 4 mét giữa các khóm. Tính ra, một héc-ta trồng được khoảng 500 khóm. Nếu trồng trên đất đồi dốc, bà con phải bố trí hàng trồng theo đường đồng mức để chống xói mòn; và tuyệt đối không phát trắng toàn bộ diện tích rừng chỉ để trồng tre. Lời khuyên là bà con hãy trồng thử nghiệm trên một khoảnh nhỏ trước, thấy hiệu quả mới nhân rộng.

+ Thứ ba là kỹ thuật làm đất và xuống giống:

 Trước khi trồng, bà con đào hố sâu khoảng 30 phân, rộng 60 phân và dài 70 phân. Lấy lớp đất mặt trộn đều với khoảng 15 đến 25 ký phân chuồng đã ủ hoai mục rồi lấp xuống hố. Bà con lưu ý, tuyệt đối không bón phân chuồng tươi vì sẽ làm xót rễ, chết cây. Khi xuống giống, bà con moi một lỗ nhỏ vừa vặn với bầu cây. Nhẹ nhàng xé màng bầu nilon, đặt cây ngay ngắn rồi lấp kín đất, nén chặt xung quanh gốc. Trồng xong, bà con tưới đẫm nước và lấy rơm rạ, lá khô tủ quanh gốc để giữ ẩm, nhưng nhớ để cách thân cây một khoảng để gốc không bị ẩm úng.

+ Thứ tư là việc chăm sóc sau khi trồng:

Thời gian đầu, bà con cần đi thăm vườn thường xuyên. Cây nào chết hoặc còi cọc thì phải trồng dặm ngay để bảo đảm mật độ. Quanh gốc tre cần làm sạch cỏ cho thông thoáng, nhưng chú ý đừng cuốc sâu quá làm đứt rễ. Mùa khô phải tưới thêm nước, còn sau những trận mưa lớn thì phải khơi thông ngay nếu vườn bị đọng nước. Khi khóm tre đã lớn, nếu có phân chuồng hoai mục thì bà con bón bổ sung quanh gốc. Đồng thời, nhớ tỉa bỏ những thân tre già, yếu, bị sâu bệnh, chỉ giữ lại những thân khỏe để tạo độ thông thoáng cho măng mọc. Đặc biệt lưu ý, không thả trâu bò vào khu vực trồng tre non để tránh gia súc giẫm gãy cây và hỏng mầm măng.

+ Thứ năm là khâu thu hoạch và duy trì khóm tre:

Khi măng bắt đầu nhú lên khỏi mặt đất, bà con nên thu hoạch ngay lúc măng còn non, chưa vươn cao và chưa xòe lá. Cách làm là dùng một chiếc cuốc nhỏ, khéo léo bới đất quanh gốc măng, lấy dao sắc cắt đứt, cẩn thận đừng làm sứt mẻ phần gốc và các mầm măng bên cạnh. Cắt xong, bà con nhớ vun đất lại y như cũ để bảo vệ khóm tre. Một nguyên tắc quan trọng là không khai thác cạn kiệt. Mỗi khóm phải chừa lại một vài măng khỏe mạnh để phát triển thành tre mới, thay thế cho những cây đã già. Có như vậy, khóm tre mới phát triển bền vững và cho măng liên tục qua nhiều năm.

+ Cuối cùng là vấn đề đầu ra cho sản phẩm:

Trước khi quyết định trồng diện tích lớn, bà con cần khảo sát trước nhu cầu thu mua măng ở các chợ địa phương hoặc cơ sở chế biến. Măng bẻ xong có thể bán tươi hoặc sơ chế, nhưng phải bảo đảm thu hoạch đúng độ non, sạch sẽ và vận chuyển sớm để măng giữ được độ ngọt. Trồng tre Điền Trúc lấy măng đòi hỏi phải đầu tư vốn và công sức chăm sóc ban đầu. Vì vậy, bà con hãy bắt đầu từ diện tích vừa sức mình; nhớ ghi chép lại cẩn thận chi phí giống, phân bón, ngày công và số lượng măng bán được. Dựa vào hiệu quả kinh tế thực tế đó, gia đình mới quyết định có nên mở rộng diện tích hay không./.