1. Ra văng k’tiếc lâng m’ma choh

+ Chơih pay m’ma: Pay a’pul liêm k’rơ, tơợ 1-2 c’moo, n’căr k’blit, doọ hư xrăh, vêy tơợ 2-3 m’bhộc k’rơ liêm.

+ Cr’chăl choh: Choh tơợp hân noo boo (dâng c’xêê 2 – c’xêê 4 đhị miền Bắc/Trung căh cợ c’xêê 5 – c’xêê 6 đhị miền Nam) bêl k’tiếc ơy zập dzệp dzong.

+ Bhrợ k’tiếc: Pooc z’lâc k’tiếc đhậu 20-25cm đoọng k’tiếc nhar. Bhrợ clung ruộng ting bh’nơợc oọ choom hr’lang hooi k’tiếc.

+ Bhrợ hân luung: hân luung bhậ dal 20-30cm, bhưah 0,8-1m, c’lâng đác hooi bhưah 30cm.

2. Cơnh choh m’ma

+ Đợ bấc: Bhlưa zập t’nơơm 25-30cm, bhlưa hân luug 35-40cm.

+ G’bur phân: G’bur 10-15 tấn êệ bh’năn ơy đơc đanh c’moo (căh cơh phân hữu cơ vi sinh), 300-400kg supe lân đoọng ha zập héc ta. Luuc pa liêm phân lâng k’tiếc lalăm pay m’ma choh.

+ Cơnh đơc choh a’pul m’ma: Đơc a’pul k’nhí ch’chêl, m’bhộc đăh piing, đhậu mơ 5-7cm dưp mặt k’tiếc xang năc g’lọp k’tiếc nhar 3-5cm. Choom g’lọp pa xoọng n’jăng căh cợ n’jăng bhơi đoọng zư ngăn.

3. K’rang lêy lang g’bur phân

+ Tưới đác: Zư dzệp dzong dưp k’tiếc mơ 70-80% coh c’xêê tr’nơợp đoọng ha pul ch’mặt m’bhộc zập liêm. Oọ đơc k’đong đác bhrợ a’pul xrăh.

+ Dziic bhơi lâng g’bung tơơm: Dzic bhơi g’luh 1 choh 25-30 t’ngay, pa zưm lâng g’bung k’tiếc. Xang 2-3 c’xêê g’bung tơơm đơc a’pul dưr pậ liêm, oọ đơc chặt leh mặt k’tiếc.

+ G’bur phân: Pác 2 g’luh.

- G’luh 1 (30 t’ngay tơợ ơy choh): G’bur ma mơ phân đạm lâng kali đoọng tơơm k’bhí dưr vaih hi la liêm.

- G’luh 2 (60-90 t’ngay tơợ ơy choh): G’bur phân kali đoọng t’vaih a’pul đâh dưr pậ lâng k’rong t’vaih za nươu coh a’pul.

4. Cha groong bhuy pa hư

+ Bha ruy bh’luuc, bha ruy cha hi la: Cọop k’chêệt căh cợ pay đươi chế phẩm sinh học phun bê ha bu mát.

+ Pr’luh xrăh a’pul, xrăh riah: Dưr vaih bấc bêl crêê nong đác. Năc lêy tệêm ngăn c’lâng đác hooi, vươc vôi bột pa liêm k’tiếc lalăm choh.

5. Pay bh’nơơn

+ Cr’chăl pay: Tơợ 9-10 c’xêê choh, bêl hi la k’nhí xăl pr’hoọm rơơc lâng răng r’dợ.

+ Cơnh pay: Năc pay bh’nơơn bêl t’ngay p’răng liêm. Poọc đhiêr t’nơơm oọ đoọng crêê a’pul. Rao pa sạch k’tiếc chuôh, ar đhị gâm l’thai lalăm bhrợ cơnh lơơng căh cợ đơc pa liêm./.

QUY TRÌNH TRỒNG VÀ CHĂM SÓC CÂY NGHỆ ĐEN TRÊN ĐẤT ĐỒI

Trồng nghệ đen trên đất đồi là hướng đi rất hiệu quả nhờ đất thoát nước tốt. Tuy nhiên, vùng đồi núi thường có độ dốc cao và dễ rửa trôi, nên quy trình canh tác cần chú trọng xử lý đất và chống úng rãnh.

1. Chuẩn bị đất và giống

+ Chọn giống: Chọn củ giống khỏe, từ 1–2 tuổi, vỏ bóng, không bị thối hỏng hay dập nát, có từ 2–3 mầm khỏe mạnh.

+ Thời vụ: Xuống giống vào đầu mùa mưa (khoảng tháng 2 – tháng 4 ở miền Bắc/Trung hoặc tháng 5 – tháng 6 ở miền Nam) khi đất đủ ẩm.

+ Làm đất: Cày xới sâu 20–25 cm cho đất tơi xốp. Làm ruộng theo đường đồng mức để chống xói mòn.

+ Lên luống: Lên luống cao 20–30 cm, rộng 0,8–1 m, rãnh thoát nước rộng 30 cm.

2. Kỹ thuật gieo trồng

+ Mật độ: Khoảng cách cây cách cây 25–30 cm, hàng cách hàng 35–40 cm.

+ Bón lót: Bón lót 10–15 tấn phân chuồng hoai mục (hoặc phân hữu cơ vi sinh) + 300–400 kg supe lân cho mỗi hecta. Trộn đều phân với đất trước khi đặt củ.

+ Cách đặt củ: Đặt củ nghệ nằm ngang, mầm hướng lên trên, sâu khoảng 5–7 cm dưới mặt đất rồi phủ một lớp đất mịn 3–5 cm. Có thể phủ thêm rơm rạ hoặc cỏ khô để giữ ẩm.

3. Chăm sóc và bón phân

+ Tưới nước: Giữ độ ẩm đất khoảng 70–80% trong tháng đầu để củ nảy mầm đều. Tránh để đọng nước làm thối củ.

+ Làm cỏ & Vung gốc: Làm cỏ đợt 1 sau gieo 25–30 ngày, kết hợp vun xới nhẹ. Sau 2–3 tháng vun gốc cao để củ phát triển tốt, không bị trồi khỏi mặt đất.

+ Bón thúc: Chia làm 2 đợt

- Đợt 1 (30 ngày sau trồng): Bón đạm và kali tỉ lệ 1:1 giúp cây phát triển lá.

-  Đợt 2 (60–90 ngày sau trồng): Bón tập trung kali để kích thích củ phát triển nhanh và tích tụ dược tính.

4. Phòng trừ sâu bệnh

+ Sâu xám, sâu ăn lá: Bắt thủ công hoặc dùng các chế phẩm sinh học phun vào buổi chiều mát.

+ Bệnh thối củ, thối gốc: Xuất hiện nhiều khi ngập úng. Cần đảm bảo rãnh thoát nước luôn thông thoáng, rắc vôi bột xử lý đất trước khi trồng.

5. Thu hoạch

+ Thời điểm: Sau khoảng 9–10 tháng trồng, khi lá nghệ ngả sang màu vàng và khô dần.

+ Thao tác: Thu hoạch vào ngày nắng ráo. Cuốc nhẹ tay quanh gốc để tránh làm gãy, trầy xước củ. Rửa sạch đất cát, phơi nhẹ nơi râm mát trước khi chế biến hoặc bảo quản./.