Căh muy ăt bhrợ lâng bh’rợ băn rơơi, anoo dzợ lươt l’lăm coh bh’rợ k’rong bhrợ, chơơc bhrợ lêy bâc pr’đhang bhrợ cha t’mêê, đơơng chô râu pa chô têêm ngăn ha pr’loọng đong.

Ăt truih k’noong k’tiêc Việt – Lào, đhăm k’tiêc tran chăng, pr’đơợ bhrợ têng căh lâh liêm tu cơnh đêêc pr’ăt tr’mông âng đha nuôr Tà Ôi Pa Cô, Cơ Tu coh apêê chr’val da ding ca coong A Lưới l’lăm ahay bâc năc za nươr ooy ha rêê đhuôch. Căh zâp k’tiêc bhrợ têng, lươt ra vach zr’năh k’đhap, bh’rợ pa câl bh’nơơn lâng đươi dua khoa học kỹ thuật ooy bh’rợ tr’nêng âng đha nuôr căh vêy năc bh’rợ u buôn.

Bêl vêêl đong xay bhrợ Dự án “Ha dưr dal z’hai g’lăng âng pân đil coh bhrợ pa dưr pr’đhang bh’rợ bhrợ cha nhâm mâng za nươr ooy bh’rợ k’đhơợng lêy lâng đươi dua liêm choom cr’van đac coh tu k’ruung Asap”, diic điêl anoo Hồ Văn Thắng bhr’nhool ting pâh. Bơơn dự án zooi đoọng pr’đơợ lâng pa choom kỹ thuật băn a xiu, anoo Thắng k’rong bhrợ 2 clong băn a xiu đhị k’ruung Asáp. Xang bêl g’luh bơơn pay liêm choom dal, anoo năc cớ bhrợ t’bhưah zr’lụ băn a xiu cơnh lâng 4 clong ga măc, zâp clong bêl bơơn pay năc tươc 3 tạ a xiu. Đh’rưah lâng năc, anoo bhrợ bhr’lâ a boc đoọng t’vaih m’ma ãiu, đơơng đoọng ha đha nuôr coh zr’lụ. Anoo Hồ Văn Thắng hâng hơnh truih, tơợ pr’đhang băn a xiu, zâp c’moo đong anoo vêy pa choo lâh 200 ưc đồng/c’moo.“Acu năc tơơp băn a xiu coh rôh clong tơợ c’moo 2022. Tr’nơơp năc đhêêng băn 2 rôh clong, xang năc bhrợ t’bhưah tươc 4 rôh. Băn axiu năc muy k’rong bhrợ zâp rôh 15 ưc đồng n’đhang acu ra văng ch’na. acu âi choh 1 hécta k’tang đoọng bhrợ cha ha xiu. Tr’nơơp năc công lum bâc zr’năh k’đhap n’đhang acu ting pa choom bâc râu tợợ apêê n’lơng lâng xooc đâu âi vêy công nghệ tu cơnh đêêc công doó lâh k’đhap, bh’nơơn pa chô năc bâc”.

Căh pa đhêy đhị pr’đhang băn a xiu rôh, anoo Hồ Văn Thắng dzợ đươi dua đhăm k’tiêc âi vêy âng đong choh apêê bhơi r’veh, apul p’lêê lâng băn p’xoọng c’rooc, a tưch, ađha, choh keo đoọng pa dưr bh’nơơn bh’rợ. Nang bhơi r’veh đong anoo  ta luôn liêm t’viêng cơnh lâng bâc râu bhơi r’veh cơnh: ha bhêy, k’đâc, a kiêl, prớ… bơơn pay zâp t’ngay, đơơng pa câl ha pêê đong zr’nêệ âng apêê trường mầm non lâng pa câl coh chợ.

T’mêê đâu, pr’loọng đong anoo dzợ bơơn vêêl đong mâng loom zooi đoọng 2 p’nong chr’gơơng m’ma đoọng băn lêy. Ting anoo Hồ Văn Thắng, đhăm k’tiêc A Lưới vêy plêêng k’tiêc đh’hi tân taach, ch’na tơợ pr’đơợ âi vêy l’lăm, liêm buôn ha bh’rợ băn chr’gơơng pay t’ghêy. Nâu đoo năc c’lâng pa dưr tr’mông t’mêê, zooi đha nuôr acoon coh vêy bâc c’lâng bhrợ têng, dưr z’lâh đha rưt.“Chr’gơơng doó vêy u chơơr ch’na, zâp râu ha la u cha lưch, cơnh  pa neh, t’rung, clang n’đhơ k’tang… K’noọ tươc acu vêy vă k’tiêc đoọng choh k’tang  alaanh đoọng bhrợ ch’na ha chr’gơơng. Coh c’moo đâu, ha dang 2 p’nong chr’gơơng n’nâu băn liêm choom năc acu vêy k’rong băn p’xoọng. Xăl tu băn c’rooc acu vêy băn chr’gơơng. Nâu đoo năc pr’đhang t’mêê, căh vêy kinh nghiệm, lum bâc zr’năh k’đhap n’đhang acu căh bhrợ năc ngai câ bhrợ. Lâh đhị đêêc, chính quyền vêêl đong công pa bhlâng k’rang tươc, năc đoo pr’đơợ đoọng pr’loọng đong cu t’bhlâng”.

Tơợ muy pr’loọng đong dzợ zr’năh k’đhap, tươc đâu, pr’loọng đong anoo Hồ Văn Thắng âi vêy  bh’nơơn yêm têêm tơợ bhrợ têng, băn rơơi. Chr’năp lâh, a noo âi bhrợ t’vaih ha c’la đay c’lâng bhrợ cha t’mêê. Năc đoo za nươr ooy pr’đơợ tơợ plêệng k’tiêc, chơơih pay tơơm chr’noh, acoon bh’năn liêm glăp lâng căh đhêy pa choom pa đhep, đươi dua khoa học kỹ thuật đoọng vêy bh’nơơn dal. T’cooh Trần Công Hai, Chủ tịch Hội Nông dân chr’val A Lưới 3 moon ghit, pr’đhang bhrợ cha âng anoo Hồ Văn Thắng âi chroi đoọng p’xoọng râu liêm choom ha bh’rợ pa dưr tr’mông tr’meh, pa xiêr đha rưt nhâm coh zr’lụ đha nuôr acoon coh A Lưới.“Diic điêl anoo Hồ Văn Thắng pa bhlâng zay bhrợ têng, châc bhrợ t’vaih c’lâng bhrợ cha. A noo Thắng p’zay pa choom tơợ apêê pr’loọng choom bhrợ cha n’lơơng đoọng bhrợ pa dưr pr’đhang bhrợ cha ha c’la đay. Anoo băn t’ley, đoọng bhrợ pa liêm k’tiêc choh bêêt, bhrợ ch’na ha xiu, ha c’rooc, ha dha, ha tưch. Pr’loọng đong anoo Thắng tơợ pr’loọng zr’năh k’đhap nâu câi âi dưr vaih ma nưih bhrợ cha choom âng chr’val”.

T’cooh Trần Công Hai đoọng năl p’xoọng, lâh mơ pa dưrr pr’đhang băn a xiu cọh rôh đhị k’ruung A Sáp lâng băn bh’năn, vêêl đong p’too pa zương apêê pr’loọng đha nuôr tơơp băn lêy pr’đhang băn chr’gơơng pay t’ghêy. Xooc, coh vêêl đong chr’val Alưới 3 năc đhêêng vêy 2 pr’loọng ting pâh. Hội Nông dân chr’val vêy t’bhlâng zooi ooy kỹ thuật ha pêê pr’loọng vêy pr’đơợ zư x’mir leey, pa dưr cr’năn chr’gơơng:“Pr’đhang băn chr’gơơng n’nâu pa bhlâng t’mêê. Coh cr’chăl băn rơơi công căh âi vêy kinh nghiệm. K’noọ tươc, Hội Nông dân chr’val vêy chơơc lêy, đươi apêê chuyên gia zooi đoọng ooy kỹ thuật đoọng zooi apêê pr’loọng đong. Coh chr’val năc công vêy muy pr’loọng n’lơơng băn t’cool p’nong chr’gơơng tơợ bâc c’moo đâu, Pr’loọng đong n’nâu công vêy moon zooi đoọng lưch loom n’đăh kỹ thuật ha ngai kiêng bhrợ pr’đhang n’nâu”./.

NÔNG DÂN PA CÔ VƯỢT KHÓ VƯƠN LÊN

Ở xã vùng biên A Lưới 3, thành phố Huế, anh Hồ Văn Thắng được biết đến là một nông dân Pa Cô năng động, sáng tạo, mạnh dạn thay đổi cách nghĩ cách làm, vươn lên phát triển kinh tế. Không chỉ quanh quẩn với việc chăn nuôi gia súc, gia cầm, anh còn tiên phong đầu tư, thử nghiệm nhiều mô hình làm ăn mới, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho gia đình.

Nằm dọc tuyến biên giới Việt – Lào, địa hình đồi núi, điều kiện sản xuất hạn chế nên đời sống của đồng bào Tà Ôi, Pa Cô, Cơ Tu ở các xã vùng cao A Lưới trước đây chủ yếu dựa vào nương rẫy. Thiếu đất sản xuất, đi lại khó khăn, việc tiếp cận thị trường và áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất của bà con không hề dễ dàng.

Khi địa phương triển khai thực hiện Dự án “Nâng cao năng lực của phụ nữ trong xây dựng mô hình sinh kế bền vững dựa vào quản lý và sử dụng hiệu quả tài nguyên nước ở thượng nguồn sông A Sáp”, vợ chồng anh Hồ Văn Thắng mạnh dạn tham gia.  Được dự án hỗ trợ vốn và chuyển giao kỹ thuật nuôi cá, anh Thắng đầu tư làm 2 lồng nuôi cá trên sông A Sáp. Sau nhiều lứa thu hoạch cho hiệu quả cao, anh tiếp tục mở rộng quy mô với 4 lồng cá cỡ lớn, mỗi lồng khi thu hoạch đạt 3 tạ cá. Cùng với đó, anh cải tạo ao để ươm cá giống, cung cấp cho bà con trong vùng. Anh Hồ Văn Thắng tự hào khoe, từ mô hình nuôi cá, mỗi năm gia đình anh có nguồn thu gần hơn 200 triệu đồng/năm.“Tôi bắt đầu nuôi cá lồng từ năm 2022. Mới đầu chỉ nuôi 2 lồng, sau đó mở rộng thành 4 lồng. Nuôi cá thì chỉ đầu tư mỗi lồng 15 triệu giống nhưng mình phải chuẩn bị thức ăn. Tôi đã trồng 1 héc ta cỏ để làm thức ăn cho cá. Mới đầu làm thì cũng có nhiều khó khăn nhưng mình học hỏi những người khác và hiện nay đã có công nghệ nên cũng không khó, hiệu quả nuôi rất cao”.

Không dừng lại ở mô hình nuôi cá lồng, anh Hồ Văn Thắng còn tận dụng diện tích đất sẵn có trồng các loại rau, củ và nuôi thêm bò, gà, vịt, trồng keo để tăng thu nhập. Vườn rau nhà anh luôn xanh tốt với nhiều loại rau củ như: cải, bí đỏ, dưa leo, ớt… được thu hái hàng ngày, nhập cho bếp ăn của các trường mầm non và bán ở chợ.

Mới đây, gia đình anh còn được địa phương tin tưởng hỗ trợ 2 con hươu sao giống để đưa vào nuôi thử nghiệm. Theo anh Hồ Văn Thắng, vùng đất A Lưới có khí hậu mát mẻ, thức ăn từ cây lá sẵn có, thuận lợi cho việc nuôi hươu lấy nhung. Đây là hướng phát triển kinh tế mới, giúp đồng bào dân tộc thiểu số đa dạng hóa sản xuất, vươn lên thoát nghèo.“Hươu sao không kén thức ăn, các loại lá như lá mít, lá vả, khoai lang hay cỏ nó đều ăn hết. Sắp tới tôi sẽ thuê đất để trồng cỏ voi để làm thức ăn cho hươu. Trong năm nay, nếu 2 con hươu này mà nuôi thành công thì tôi sẽ đầu tư nuôi thêm. Thay vì nuôi bò mình sẽ nuôi hươu. Đây là mô hình mới, chưa có kinh nghiệm sẽ có những khó khăn nhưng mình không làm thì sẽ không ai làm. Bên cạnh đó, chính quyền địa phương cũng rất quan tâm, đó là động lực để gia đình tôi cố gắng”.

Từ một hộ dân đời sống còn nhiều khó khăn, đến nay, gia đình anh Hồ Văn Thắng đã có nguồn thu nhập ổn định từ sản xuất, chăn nuôi. Quan trọng hơn, anh đã hình thành cho bản thân tư duy làm kinh tế mới. Đó là dựa vào lợi thế từ đất đai, khí hậu, lựa chọn cây trồng, vật nuôi phù hợp và không ngừng học hỏi, áp dụng khoa học kỹ thuật để nâng cao hiệu quả. Ông Trần Công Hai, Chủ tịch Hội Nông dân xã A Lưới 3 khẳng định, mô hình kinh tế tổng hợp của anh Hồ Văn Thắng đã góp thêm một điểm sáng trong phong trào phát triển kinh tế, giảm nghèo bền vững ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số A Lưới.“Vợ chồng anh Hồ Văn Thắng rất cần cù, siêng năng, tự tạo cho mình công ăn việc làm. Anh Thắng luôn tìm tòi học hỏi kinh nghiệm từ các hộ làm trước đây để xây dựng mô hình kinh tế tuần hoàn. Anh nuôi trùn quế để lấy phụ phẩm đó trồng hoa màu, làm thức ăn cho cá, rồi nuôi bò, gà vịt. Gia đình anh Thắng từ hộ khó khăn nay đã vươn lên trở thành nông dân sản xuất giỏi của xã”.

Ông Trần Công Hai cho biết thêm, ngoài phát triển mô hình nuôi cá lồng trên sông A Sáp và chăn nuôi các loại gia súc, gia cầm, địa phương khuyến khích các hộ dân thử nghiệm mô hình nuôi hươu lấy nhung. Hiện, trên địa bàn xã A Lưới 3 mới chỉ có 2 hộ tham gia mô hình này. Hội Nông dân xã sẽ tiếp tục hỗ trợ về kỹ thuật các hộ có điều kiện chăm sóc, phát triển đàn hươu.“Mô hình nuôi hươu này rất mới. Trong quá trình chăn nuôi cũng chưa có kinh nghiệm. Sắp tới, Hội nông dân xã sẽ tìm tòi, nhờ các chuyên gia hỗ trợ về kỹ thuật để giúp các hộ. Ở xã thì cũng có 1 hộ khác nuôi 4 cặp hươu từ nhiều năm nay. Hộ này cũng sẵn sàng hỗ trợ về kỹ thuật cho những ai muốn thử nghiệm mô hình này”./.