Nâu năc c’leh pa căh đoọng lêy loom pa zay z’lâh k’đhap, pa dưr ca van coh đhăm k’tiếc vel đong âng ma nưih Chăm tỉnh Khánh Hòa

N’niên lâng dưr pậ đhị vel Chăm Tuấn Tú, chr’val Phước Dinh, tỉnh Khánh Hòa (zr’lụ chr’hoong Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận ty), t’cooh Hùng Ky đâh năl pazêng rau g’lêêh g’lêêng âng đhanuôr zr’lụ k’tiếc chuôh lâng vaih p’răng đhí a năm.

C’moo 2012, tơợ ơy ting pâh bhrợ dự án pa xiêr đha rựt âng Hội Nông dân vel đong, t’cooh Hùng Ky ơy pa liêm muy sào k’tiếc m’pâng chuôh đoọng choh tơơm măng tây t’viêng, xoọc tr’nơợp pa chô bh’nơơn liêm choom bhlầng. Bhươn măng tây dưr pậ liêm, pa chô bh’nơơn tệêm ngăn. T’cooh Hùng Ky đoọng năl, cr’chăl dal bhlầng âng bhươn măng tây bơơn mơ 100kg/t’ngay, pa chô thu nhập mơ 5 ức đồng zập t’ngay.

“Zên k’rong choh tơơm măng tây năc bấc, tơợ 45 tước 50 ức đồng coh muy sào (1.000m2). Tu zên k’rong bhrợ bấc, năc lưm bấc k’đhap k’ra. Tơơm măng tây bhươn đong cu choh bhrợ k’zệt c’moo đâu ơy, căh vêy choh chr’noh lơơng, muy choh tơơm nâu a năm. Tu tơơm măng tây pa chô zên zập t’ngay. Tu cơnh đêêc, tơơm chr’noh nâu êêh rau tơơm pa xiêr đha rựt năc tơơm pa dưr ca van đoọng ha đhanuôr Chăm ặt đhị zr’lụ k’tiếc chuôh nâu”.

C’moo 2016, lâh mơ choh 2ha măng tây t’viêng, t’cooh Hùng Ky dzợ k’rong câl lâng bhrợ tổ yến. Năl đươi khoa học kỹ thuật, hệ thống tước đác liêm năc zập c’moo tơợ ơy lơi zên k’rong bhrợ, t’cooh Hùng Ky dzợ vêy pa chô lâh 2 tỷ đồng.

Căh muy pa dưr ca van ha c’la đay năc t’cooh Hùng Ky dzợ bhrợ t’vaih Hợp tác xã Dịch vụ k’rong pazêng Tuấn Tú (HTX Tuấn Tú) pa têệt lâng doanh nghiệp zooi m’ma, pr’đươi bhrợ, pa choom kỹ thuật choh măng tây ting pr’đơợ VietGap lâng k’rong câl lưch đợ bh’nơơn chr’noh nâu.

“HTX Tuấn Tú zêng năc ma nưih Chăm, acu ơy xay moon đoọng apêê ting pâh bhrợ HTX, apêê lêy năl quy trình âng HTX. Acu nắc Giám đốc HTX, acu ký hợp đồng lâng doanh nghiệp tơợ 4 c’moo năc a têh. Tu chr’năp thị trường dzoóc, đhuônh. Acu năc zâng, ký muy chu nắc 50.000đồng/kg căh dzooc, căh đhuônh. Apêê coh HTX nắc pa câl muy chr’năp nâu a năm. Tu HTX ơy ký hợp đồng lâng doanh nghiệp đoọng k’rong câl lưch đợ bh’nơơn chr’noh”.

Hợp tác xã Tuấn Tú t’pâh lâh 80 cha nắc ting pâh pa zưm bhrợ têng coh đhăm bhưah k’nặ 35ha, đợ bấc zập c’moo 96 tấn, bh’nơơn pa chô lâh 4 tỷ đồng. Zập pr’đươi măng tây t’viêng t’mêê lâng trà măng tây ơy bơơn OCOP 3 sao. HTX cung ơy t’vaih bhiệc bhrợ tệêm ngăn đoọng ha 28 cha nắc đhanuôr vel đong, lâng thu nhập tơợ 7 tước 8,5 ức đồng/cha năc/c’xêê, chroi k’rong pa dưr pr’ặt tr’mông, pa xiêr đha rựt đanh mâng đoọng ha đhanuôr.

Pr’căn Kiều Thị Trang, pa bhrợ đhị HTX Tuấn Tú xay moon, tơợ t’ngay moọt brợ coh HTX nâu, amoó vêy thu nhập tệêm ngăn, bh’rợ tr’nêng cung doọ hi lêệng:

“Đhanuôr pêêh pay tơợ bhươn xang đơơng k’rong ooy đâu, HTX k’rong câl lưch, xang chơih âng liêm, tôm pa mâng đơơng ooy công ty. Zập t’ngay cung cơnh đêêc”.

Ha dợ pr’căn Châu Thị Kỳ, muy cha nắc ting pâh HTX Tuấn Tú đoọng năl:

“Năc ma nưih ting pâh HTX tơợ c’moo 2016, vêy lâh 2 sào măng tây, zập t’ngay pa chô tơợ 20 – 25kg măng, thu nhập tệêm ngăn, zập c’xêê bơơn lâh 20 ức đồng”.

Căh muy k’rang tước bh’nơơn kinh tế, HTX Tuấn Tú dzợ pa ghit tước zư lêy môi trường, bhrợ ha rêê đhuôch cơnh liêm choom bhlầng ha pr’ặt tr’mông. HTX đươi dua công nghệ tưới đác ting t’dzọt k’bơch 40% đác lâng phân bón, đươi phân hữu cơ vi sinh xăl r’dợ phân hóa học, đươi phần mềm k’đhơợng lêy bhrợ têng, chấc năl tơơm riah lâng mã QR.

Xay moon bh’nơơn choh măng tây t’viêng âng HTX Tuấn Tú, t’cooh Nguyễn Trung Hưng, Trưởng phòng Kinh tế chr’val Phước Dinh, tỉnh Khánh Hòa đoọng năl, nâu năc pazêng c’lâng bh’rợ lalua ta nih, liêm choom cơnh lâng c’lâng ha dưr ha rêê đhuôch liêm t’mêê, đanh mâng. Đoọng vêy bơơn cơnh t’ngay đâu, c’rơ chr’năp âng t’cooh Hùng Ky bấc pa bhlầng:

“T’cooh Hùng Ky năc ma nưih tr’nơợp xăl bhrợ rơ veh ếp t’ngay đoọng choh măng tây lâng cung năc muy cr’noọ bh’rợ bhrợ têng liêm choom bhlầng. Nâu kêi, t’cooh Hùng Ky bhrợ t’vaih HTX k’rong câl lưch đợ pr’đươi chr’noh, pa têệt lâng apêê ngân hàng đoọng t’vaih pr’đơợ đoọng ha pêê doanh nghiệp vặ zên bhrợ têng”.

Cơnh lâng pazêng bhiệc bhrợ lalua ta nih âng đay, t’mêê đâu t’cooh Hùng Ky bơơn hơnh deh lâng pa căh mặt đoọng Hội viên nông dân tỉnh Khánh Hòa prá xay đhị Đại hội thi đua chăp kiêng k’tiếc k’ruung tỉnh Khánh Hòa c’moo 2025.

Coh đhăm k’tiếc chuôh, đhị ngoọ cơnh năc zêng muy p’răng, đhí lâng đợ rau k’đhap zr’năh ga ving, ha dợ t’cooh Hùng Ky ơy năl cơnh ặt bhrợ. Năc tơợ rau pa zay, cơnh pa chăp cơnh bhrợ năc đoo, bấc zr’lụ k’tiếc chuôh ơy bơơn xăl vaih đhăm t’viêng liêm âng măng tây, đơơng chô pr’ặt tr’mông k’bhộ ngăn đoọng ha đhanuôr Chăm vel Tuấn Tú./.

NÔNG DÂN NGƯỜI CHĂM TỈNH KHÁNH HÒA ĐỔI MỚI TƯ DUY, KHÁT VỌNG CÙNG NHAU VƯỢT KHÓ

Việc đổi mới tư duy, dám nghĩ, dám làm của ông Hùng Ky, nông dân Chăm ở thôn Tuấn Tú, xã Phước Dinh, tỉnh Khánh Hoà (Ninh Thuận cũ) đã biến vùng cát trắng đầy nắng, gió thành màu xanh hy vọng. Đây là minh chứng sống động cho khát vọng vượt khó vươn lên làm giàu trên mảnh đất quê hương của đồng bào Chăm tỉnh Khánh Hòa

Sinh ra và lớn lên ở làng Chăm Tuấn Tú, xã Phước Dinh, tỉnh Khánh Hòa (khu vực huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận cũ), ông Hùng Ky sớm thấu hiểu những nhọc nhằn của bà con vùng đất cát đầy nắng và gió này.

Năm 2012, sau khi tham gia dự án giảm nghèo của Hội Nông dân địa phương, ông Hùng Ky mạnh dạn cải tạo một sào đất bán sa mạc để trồng cây măng tây xanh, bước đầu đem lại kết quả tích cực. Vườn măng tây sinh trưởng tốt, cho năng suất ổn định. Ông Hùng Ky cho biết, thời điểm cao nhất vườn măng tây đạt sản lượng khoảng 100 kg/ngày, mang lại thu nhập khoảng 5 triệu đồng mỗi ngày. 

“Vốn đầu tư cây măng tây là rất cao, từ 45 đến 50 triệu đồng trên một sào (1.000 m2). Do ban đầu chi phí cao, nên gập rất nhiều khó khăn. Cây măng tây vườn của tôi làm mấy chục năm rồi, tôi không trồng gì ngoài cây măng tây. Tại vì cây măng tây cho nông dân thu nhập hàng ngày, ngày nào cũng có tiền. Bởi vậy, cây này không phải là cây xóa đói giảm nghèo mà là cây làm giàu cho nông dân người Chăm trên vùng đất cát này”

Năm 2016, ngoài trồng 2 ha măng tây xanh, ông Hùng Ky còn thu mua và sơ chế tổ yến. Nhờ áp dụng khoa học kỹ thuật, hệ thống tưới nhỏ giọt, mỗi năm sau khi trừ chi phí ông Hùng Ky thu lợi hơn 2 tỷ đồng.

Không chỉ làm giàu cho bản thân, ông Hùng Ky còn đứng ra thành lập Hợp tác xã Dịch vụ tổng hợp Tuấn Tú (HTX Tuấn Tú) liên kết với doanh nghiệp hỗ trợ giống vật tư, hướng dẫn kỹ thuật trồng măng tây theo tiêu chuẩn VietGap và bao tiêu toàn bộ sản phẩm:  

“HTX Tuấn Tú toàn là người dân tộc Chăm, mình quán triệt, rồi mình tuyên truyền các thành viên tham gia HTX là phải biết quy trình của HTX. Tôi là Giám đốc HTX, tôi ký hợp đồng với doanh nghiệp là từ 4 năm. Tại vì giá thị trường nó lên, xuống. Tôi phải chấp nhận, ký một lần là 50.000 đồng/kg không lên, không xuống. Người nào nằm trong thành viên HTX là chỉ một giá một. Tại vì HTX đã ký hợp đồng với doanh nghiệp để bao tiêu sản phẩm”.

Hợp tác xã Tuấn Tú thu hút trên 80 thành viên tham gia liên kết sản xuất trên tổng diện tích gần 35 ha, sản lượng hằng năm đạt khoảng 95 tấn, doanh thu đạt hơn 4 tỷ đồng. Các sản phẩm măng tây xanh tươi và trà măng tây đã được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao. HTX cũng đã tạo việc làm ổn định cho 28 lao động địa phương, với thu nhập từ 7 đến 8,5 triệu đồng/người/tháng, góp phần cải thiện đời sống, giảm nghèo bền vững cho bà con nông dân.

Bà Kiều Thị Trang, một lao động trong HTX Tuấn Tú chia sẻ, từ ngày vào làm trong HTX này có thu nhập ổn định, công việc cũng nhàn:

 “Bà con mình thu hoạch từ vườn rồi mang về đây, HTX thu mua sau đó chọn lọc rồi đóng hàng chở vào công ty. Ngày nào cũng đều đều như vậy”.

Còn bà Châu Thị Kỳ, một thành viên của HTX Tuấn Tú thì cho biết:

 “Là thành viên HTX từ năm 2016, có hơn 2 sào măng tây, mỗi ngày cho thu hoạch từ 20 – 25 kg măng, thu nhập ổn định, mỗi tháng khoảng trên 20 triệu đồng”.

 Không chỉ quan tâm đến hiệu quả kinh tế, HTX Tuấn Tú còn chú trọng bảo vệ môi trường, sản xuất nông nghiệp xanh. HTX áp dụng công nghệ tưới nhỏ giọt tiết kiệm 40% nước và phân bón, sử dụng phân hữu cơ vi sinh thay thế dần phân hóa học, ứng dụng phần mềm quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc bằng mã QR.

Đánh giá hiệu quả mô hình trồng măng tây xanh của HTX Tuấn Tú, ông Nguyễn Trung Hưng, Trưởng phòng Kinh tế xã Phước Dinh, tỉnh Khánh Hoà cho biết, đây là những giải pháp thiết thực, phù hợp với xu hướng phát triển nông nghiệp hiện đại, bền vững. Để có được như ngày hôm nay, vai trò của ông Hùng Ky rất lớn.

“Ông Hùng Ky là người đầu tiên chuyển đổi hoa màu ngắn ngày sang cây măng tây và cũng là một mô hình sản xuất giỏi. Hiện giờ ông Hùng Ky thành lập một HTX bao tiêu luôn sản phẩm và có liên kết với các ngân hàng để tạo điểu kiện cho các thành viên vay nguồn vốn sản xuất”.

Với những việc làm thiết thực của mình, vừa qua ông Hùng Ky được vinh dự và tự hào đại diện cho Hội viên nông dân tỉnh Khánh Hòa phát biểu tham luận trước Đại hội thi đua yêu nước tỉnh Khánh Hòa năm 2025.

Giữa những triền cát trắng, khô cằn, nơi tưởng chừng chỉ có nắng, gió và khó khăn bủa vây, ông Hùng Ky âm thầm tìm cách bám trụ. Chính từ sự cần cù, chịu khó, dám nghĩ, dám làm ấy, nhiều vùng đất cát đã được phủ lên màu xanh mang lại cuộc sống ổn định cho bà con Chăm thôn Tuấn Tú./.