Bâc zêt c’moo ha nua, lâh 500 ha chè âi dưr vaih đhị t’mông bha lâng âng đha nuôr thị trấn Nông trường Liên Sơn, chr’hoong Văn Chấn, tỉnh Yên Bái (ty), nâu câi năc chr’val Liên Sơn, tỉnh Lào Cai. N’đhơ cơnh đêêc, tu căh zâp đong máy bhrợ têng đhị đêêc xang bêl Đong máy chè Liên Sơn ta lơi, đha nuôr năc pa câl chè ha pêê n’lơơng cơnh lâng chr’năp căh yêm têêm, bhrợ ha bh’rợ choh bhrợ dưr vaih zr’năh k’đhap lâh. Đhị pr’đơợ n’năc, pr’đhang choh tơơm măc ca c’chăl lâng tơơm chè âi bơơn tơơp bhrợ têng lêy.

Ting t’cooh Trần Quang Chất, Trưởng vêêl 1, chr’val Liên Sơn, vêêl đong âi vêy lâh 33 ha tơơm mắc ca choh c’chăl lâng chè, bơơn dâng 50% đhăm măc ca prang chr’val. Tơơm mắc ca pa bhlâng liêm glăp lâng k’tiêc coh đâu, tu mă ăt zâng lâng xơơt, doó lâh bh’ruy amit cha, doó lâh k’rang x’miir lêy lâng pa bhlâng năc doó tr’zeêng đhăm k’tiêc lâng chè. Choh c’chăl 2 râu tơơm n’nâu, đha nuôr vêy p’xoọng pa chô bh’nơơn đhị muy đhăm k’tiêc choh bhrợ:

“Tơơm mắc ca xooc đâu dưr liêm bhlâng lâng vêy đơơng chô bh’nơơn dal. Tu cơnh đêêc đha nuôr pa bhlâng rơơm kiêng apêê cơ quan thẩm quyền vaih c’lâng đơơng pa câl bh’nơơn n’nâu, đoọng đha nuôr bêl bhrợ têng năc doó k’rang đhị pa câl. Râu bơr năc bh’nơơn n’nâu r’dợ vêy vaih bh’nơơn OCOP, năc vêy chr’năp đh’nơc coh thị trường”.

Pr’căn Trương Thị Hương Giang, Trưởng phòng Kinh tế chr’val Liên Sơn, tỉnh Lào Cai đoọng năl, k’noọ 70 ha tơơm mắc ca c’chăl lâng tơơm chè coh prang chr’val xooc bơơn pa chô bh’nơưn tr’nơơp. Chr’val căh muy p’too moon đha nuôr choh c’chăl, năc dzợ pa choom đoọng ng’cơnh zư x’mir lêy măc ca ting cr’noọ xa nay đoọng vêy bh’nơơn liêm choom.

“Azi xay moon tơơm chè lâng măc ca năc đoo tơơm chr’noh bha lâng đhị vêêl đong. Cơnh lâng tơơm chè, a zi k’rong pa dưr ting c’lâng chè liêm ha c’rơ ma nưih, đươi dua quy trình mă bơơn cr’noọ xa nay VietGAP, năc đoọng ha dưr dal chất lượng, chr’năp bh’nơơn. Cơnh lâng tơơm mắc ca, xooc dưr vaih liêm, đợ mơ vaih pô lâng boong k’dâng lêy choom p’rơơm. Coh cr’chăl tươc, năc azi t’bhlâng zư x’mir lêy ting crêê quy trình kỹ thuật, bhrợ k’rơ thâm canh, tr’xin bhrợ pa dưr pr’đơợ câl đươi bh’nơơn, pa chăp tươc pa dưr nhâm mâng, ha dưr dal râu pa chô ha đha nuôr coh vêêl đong”.

Ooy c’lâng xa nay coh cr’chăl tươc, t’cooh Vũ Đức Trung, Bí thư Đảng ủy chr’val Liên Sơn đoọng năl, chr’val vêy t’bhlâng bhrợ k’rơ bh’rợ t’đang t’pâh, t’đang moon apêê doanh nghiệp bhrợ pa dưr đong máy bhrợ têng liêm ghit dhdị chr’val. Đh’rưah lâng n’năc năc t’bhlâng t’vaih đợ bha đưn chè c’chăl lâng măc ca t’viêng liêm cơnh ta la tranh dưr vaih đhị lươt la lêy liêm pr’hay coh ha y chroo.

“Bh’rợ pa dưr đợ bha đưn chừ dưr vaih đhị lươt la lêy liêm pr’hay năc vêy bhrợ t’vaih đợ đhăm liêm pr’hay coh bha đưn chè đoọng t’mooi tươc la lêy, cha ơh. Chr’val xooc xay truih, p’too moon đha nuôr bhrợ t’vaih lô, bơr năc đh’rưah lâng pr’đơợ âng tỉnh bhrợ t’vaih c’lâng vêêl bhươl, bhrợ t’vaih tua tuyến đoọng đha nuôr lâng t’mooi ma châc la lêy cha ơh”.

N’đhơ năc tơơp boong đợ p’lêê tr’nơơp, căh âi vêy đợ bh’nơơn choom dap ghit bhlâng, n’đhang pr’đhang măc ca choh c’chăl lâng chè đhị chr’val Liên Sơn, tỉnh Lào Cai xooc đơơng chô bâc râu p’rơơm. Nâu đoo vêy năc c’lâng bhrợ pa dưr tr’mông tr’meh đhị apêê nông trường chè ty, đơơng chô bh’nơơn dal ha đha nuôr./.

MẮC CA XEN CANH CHÈ – KỲ VỌNG MỚI TRÊN NHỮNG NÔNG TRƯỜNG XƯA Ở LÀO CAI

Trên những đồi chè xanh mướt đã gắn bó với vùng đất Liên Sơn (Lào Cai) hơn nửa thế kỷ, những cây mắc ca bắt đầu vươn cao, tạo nên mô hình canh tác xen canh, mở ra tương lai mới cho những hộ gia đình qua nhiều thế hệ gắn bó với cây chè

Mấy chục năm qua, hơn 500 ha chè đã trở thành nguồn thu nhập chính của người dân thị trấn Nông trường Liên Sơn, huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái (cũ), nay là xã Liên Sơn, tỉnh Lào Cai. Tuy nhiên, do thiếu nhà máy chế biến tại chỗ sau khi Nhà máy chè Liên Sơn đóng cửa, bà con phải bán chè cho thương lái với giá không ổn định, khiến việc canh tác trở nên khó khăn hơn. Trước bối cảnh đó, mô hình trồng cây mắc ca xen canh cây chè đã được đưa vào thử nghiệm.

Theo ông Trần Quang Chất, Trưởng thôn 1, xã Liên Sơn, địa phương đã có hơn 33 héc ta cây mắc ca trồng xen chè, chiếm khoảng 50% diện tích mắc ca toàn xã. Cây mắc ca rất phù hợp với thổ nhưỡng nơi đây, bởi chịu hạn tốt, ít sâu bệnh, ít công chăm sóc và đặc biệt là không hề tranh chấp diện tích với chè. Trồng xen canh 2 loại cây này, người dân có thêm khoản thu nhập trên cùng một diện tích canh tác.

“Cây mắc ca hiện nay đang phát triển rất là tốt và khả năng là cho hiệu quả kinh tế cao. Chính vì thế nhân dân rất mong muốn đề xuất lên các cơ quan có thẩm quyền có hướng tiêu thụ sản phẩm này, để cho bà con khi sản xuất ra thì không phải lo chỗ tiêu thụ nữa. Thứ hai là sản phẩm này dần dần sẽ đưa vào thành mặt hàng OCOP, tức là có thương hiệu trên thị trường”.

Bà Trương Thị Hương Giang, Trưởng phòng Kinh tế xã Liên Sơn, tỉnh Lào Cai cho biết, gần 70 ha cây mắc ca xen canh cây chè trong toàn xã hiện đang cho thu hoạch những vụ đầu tiên. Xã không chỉ khuyến khích bà con trồng cây, mà còn hướng dẫn quy trình chăm sóc mắc ca theo tiêu chuẩn để đảm bảo chất lượng sản phẩm.

“Chúng tôi xác định cây chè và cây mắc ca tiếp tục là hai cây trồng chủ lực tại địa phương. Đối với câu chè, chúng tôi tập trung định hướng phát triển theo hướng sản xuất chè sạch, áp dụng quy trình đạt tiêu chuẩn VietGAP nhằm nâng cao chất lượng, giá trị sản phẩm. Đối với cây mắc ca, hiện sinh trưởng tốt, tỷ lệ ra hoa cao, dự báo trong những năm tới sẽ cho năng suất ổn định. Chúng tôi định hướng thời gian tới tiếp tục chăm sóc theo đúng quy trình kỹ thuật, đẩy mạnh thâm canh, từng bước xây dựng liên kết tiêu thụ sản phẩm, hướng tới phát triển bền vững, nâng cao thu nhập cho người dân trên địa bàn”.

Về định hướng trong thời gian tới, ông Vũ Đức Trung, Bí thư Đảng ủy xã Liên Sơn cho biết, xã sẽ tiếp tục đẩy mạnh thu hút đầu tư, kêu gọi các doanh nghiệp xây dựng nhà máy chế biến sâu ngay tại xã để tối ưu hóa giá trị sản phẩm. Cùng với đó là quyết tâm biến những đồi chè xen canh mắc ca xanh mướt, đẹp như tranh thành những điểm du lịch sinh thái hấp dẫn trong tương lai.

“Việc phát triển những đồi chè thành các điểm du lịch thì sẽ phải tạo những cảnh quan trên đồi chè để khách du lịch lên tham quan, ngắm cảnh. Xã đang tuyên truyền, vận động người dân tạo đường lô, thứ hai là cùng với nguồn lực của tỉnh làm những đường giao thông nông thôn, tạo những tua tuyến để người dân và khách du lịch trải nghiệm”.

Dù mới bắt đầu cho thu hái những lứa quả đầu tiên, chưa có những con số thống kê cụ thể, nhưng mô hình mắc ca xen canh chè tại xã Liên Sơn, tỉnh Lào Cai đang mang đến nhiều triển vọng. Đây sẽ là lời giải cho bài toán phát triển kinh tế nông nghiệp trên những nông trường chè cũ, mang đến thu nhập cao hơn cho người dân./.