Ting ooy pr’đơợ la lua, zấp c’xêê trung bình bơr pêê chu, 30 a đhi a moó pân đil acoon cóh Sê Đăng cóh vel Kon Pao Kram, chr’val Đăk Pxi, chr’hoong Đắk Hà nắc tr’lum cậ đhị Đong rông âng vel đoọng pa zum prá xay bh’rợ k’đhơợng zư lêy crâng. Nắc muy cóh bấc ngai ting pấh bhrợ liêm ghít, a moó Y Hạnh đoọng năl, zấp ngai a đhi a moó ting pấh zêng bơơn năl ghít râu liêm crêê âng crâng chô đơơng ha pr’ặt tr’mông, tơợ đêếc đoàn kết đh’rứah zư lêy crâng: “Râu liêm crêê ha đay zêng. K’đhơợng zư lêy crâng đoọng vêy tu đác ch’ngaach, môi trường liêm. Zư lêy crâng nắc đhi noo zi lứch loom  đh’rứah bhrợ têng”.

Đoọng bơơn k’đhơợng lêy crâng cóh pr’đơợ “ têy đhur, dzung nhum”, 30 a đhi a moó vel Kon Pao Kram tr’moon đh’rứah, choom p’loọn râu zooi đoọng âng zấp ngai cóh pr’loọng đong, pa bhlâng ắnc k’díc vêy c’rơ lâng năl ghít đhăm crâng. N’jứah đha nui tr’út, n’jứah grơơ đhị muy cha nắc k’điêl, ca căn, a dhi a moó pân đil Kon Pao Kram cắh muy mặ p’too moon pr’loọng đong, nắc dzợ bơơn đớp râu zooi đoọng âng pa zêng 74 pr’loọng đha nuôr cóh vel dh’rứah ting pấh zư lêy crâng. A noo A Thìn, muy đha nuôr xay trúih, c’târ đay âi xơợng loom đay âi năl nắc zooi đoọng bh’rợ âng k’điêl: “Pân đil moon chr’nắp âng crâng, nắc a zi công âi năl lứch. Pr’loọng đong cu, prang vel a zi zêng hâng hơnh. K’díc zooi đoọng lứch. Cắh đoọng zấp ngai tal ha rêê, pa hư crâng. Brương tr’nu díc điêl prá xay p’xoọng, apêê a đhi a moó, đha nuôr choom đoàn kết k’đhơợng lêy crâng”.

Vêy bơơn zooi đoọng âng zấp ngai, a đhi a moó pân đil Kon Pao Kram bh’nhăn mâng loom cóh bh’rợ k’đhơợng zư lêy crâng. Đhị râu rơớt âng apêê a đhi a moó, apêê pa hư crâng doó dzợ pân tước vel bhươl. Đươi vêy cơnh đêếc, k’noọ 400 ha crâng nắc đợ pr’loọng đong cóh vel đớp k’đhơợng lêy crâng ta luôn bơơn yêm têêm. A moó Y Huy, Chi hội trưởng Chi hội pân đil vel Kon Pao Kram đoọng năl, đh’rứah lâng ch’mêệt lêy, zư lêy crâng cóh cr’chăl lướt bhrợ ha rêê, 30 a dhi a moó cóh vel dzợ pác bhrợ 4 c’bhúh ta luôn lướt ch’mêệt lêy, goon lêy đoọng đơớh bơơn lêy apêê pa hư crâng. Ting a moó Y Vân, Chủ tịch Hội Liên hiệp pân đil chr’val Đăk Pxi, bh’rợ 30 a đhi a moó pân đil vel Kon Pao Kram lướt l’lăm cóh k’đhơợng zư lêy crâng dzợ chr’nắp ga mắc cơnh lâng bh’rợ ma mơ mr’cơnh bhlưa pân jứih pân đil: “Pân đil hêê năl pân đil hêê công choom k’đhợơng zư lêy crâng. Năl đoọng zư crâng. Cắh muy nắc pân jứih a năm, nắc pân đil công choom zư. Brương tr’nu đoọng p’too moon ca coon cha chau dzợ. Cắh muy pân jứih, n’dhơ pân đil công ma pấh por zư lêy crâng cơnh nắc cr’van âng đay”.

Chr’val Đăk Pxi, chr’hoong Đắk Hà vêy k’rơ bhâu ha crâng a bhuy, vel đong chr’val tr’đăn lâng bấc chr’hoong, cơnh Kon Rẫy, Tu Mơ Rông, Đăk Tô… t’coóh A Sự, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND chr’val đoọng năl, đhăm crâng cóh vel đong chr’val ta luôn crêê apêê pa hư một p’ghít lêy. Tơợ bh’nơơn bh’rợ pân đil ting pấh k’đhơợng zư lêy crâng cóh vel Kon Pao Kram, Đảng ủy, chính quyền chr’val Đăk Pxi vêy bhrợ t’bhứah pr’đhang n’nâu tước 8 vel bhươl n’lơơng: “Xoọc đâu n’đắh bh’rợ zư lêy crâng cóh vel Kon Pao Kram bh’ợ ch’mêệt lêy, zêl prúh, a đhi a moó moon pa zum bhrợ têng liêm choom bhlâng. Brương tr’nu a zi vêy xay bhrợ t’bhứah pr’đhang n’nâu đoọng ha đhi a moó vel n’lơơng”.

Đh’rứah lâng râu hâng hơnh nắc pr’đhang k’dhơợng lêy crâng  muy đhị đâu a năm zêng pân đil k’đhơợng bhrợ, 30 a đhi a moó pân đil Sê Đăng cốh vel Kon Pao Kram, chr’val Đắk Pxi, chr’hoong Đăk Hà dzợ choom bhrợ muy bh’rợ pa bhlâng chr’nắp n’lơơng, nắc đoo moon ghít bh’rợ âng pân đil cơnh lâng apêê bh’rợ tr’nêng âng vel đong nắc l’lăm a hay muy đoọng ha pân jứih a năm bhrợ./.

Kon Tum: Những người phụ nữ quản lý bảo vệ rừng ở làng Kon Pao Kram

                                 Khoa Điềm

Toàn tỉnh Kon Tum hiện có trên 546.000ha rừng tự nhiên. Thực tế cho thấy công tác quản lý bảo vệ diện tích rừng này luôn rất gian nan, vất vả thậm chí là nguy hiểm. Thế nhưng có một điều vô cùng ngạc nhiên ở làng Kon Pao Kram, xã Đăk Pxi, huyện Đăk Hà, đó là việc 30 chị em phụ nữ ở đây xung phong đi đầu trong việc quản lý bảo vệ rừng.

Tùy theo tình hình thực tế, mỗi tháng trung bình vài lần, 30 chị em phụ nữ dân tộc Sê đăng ở làng Kon Pao Kram, xã Đăk Pxi, huyện Đăk Hà lại gặp nhau tại Nhà rông của làng để cùng họp bàn việc quản lý bảo vệ rừng. Là một trong những thành viên tích cực, chị Y Hạnh cho biết, tất cả chị em tham gia đều nhận thức rất rõ lợi ích mà rừng mang lại cho cuộc sống, từ đó đoàn kết cùng nhau bảo vệ rừng:“Lợi ích cho mình thôi. Giữ rừng để có nguồn nước, môi trường xanh, sạch, đẹp. Bảo vệ rừng thì chị em nhiệt tình và đoàn kết với nhau”.

Để quản lý bảo vệ được rừng trong điều kiện “chân yếu, tay mềm”, 30 chị em phụ nữ làng Kon Pao Kram bảo nhau, phải tranh thủ được sự ủng hộ của tất cả các thành viên trong gia đình, nhất là người chồng có sức khỏe lại thông thạo địa bàn. Vừa dịu dàng, vừa quyết liệt trong vai trò người vợ, người mẹ, chị em phụ nữ Kon Pao Kram không chỉ thuyết phục được gia đình, mà còn nhận được sự ủng hộ của tất cả 74 hộ dân trong làng cùng tham gia bảo vệ rừng. Anh A Thìn, một người dân chia sẻ, tai mình đã nghe, bụng mình đã hiểu thì rất ủng hộ việc làm của vợ:“Phụ nữ nói giá trị rừng, ý nghĩa rừng là chồng chúng tôi cũng biết hết rồi. Gia đình tôi, cả thôn chúng tôi đồng tình với phụ nữ. Chồng ủng hộ cho các bà hết chắc chắn rồi 100%. Cấm mọi người thứ nhất là phát rẫy, cấm mọi người phá rừng. Sau này vợ chồng trao đổi thêm, các anh em, bà con phải đoàn kết quản lý rừng”.

Có được sự hỗ trợ của cả cộng đồng, chị em phụ nữ Kon Pao Kram càng thêm tự tin trong việc quản lý bảo vệ rừng. Dưới sự cảnh giác của các chị, lâm tặc giờ không còn bén mảng đến địa bàn. Nhờ vậy gần 400ha rừng mà những hộ dân trong làng nhận quản lý bảo vệ luôn được an toàn. Chị Y Huy, Chi hội trưởng Chi hội phụ nữ làng Kon Pao Kram cho biết, cùng với quan sát, theo dõi  bảo vệ rừng trong quá trình đi làm nương, làm rẫy, 30 chị em trong làng còn chia làm 4 tổ thường xuyên tổ chức các đợt tuần tra, canh trực chủ động phát hiện những hành vi xâm hại rừng. Theo chị Y Vân, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Đăk Pxi, việc 30 chị em phụ nữ làng Kon Pao Kram đi đầu trong quản lý bảo vệ rừng còn có ý nghĩa rất lớn đối với vấn đề bình đẳng giới: “Người phụ nữ mình biết người phụ nữ mình cũng được quản lý bảo vệ rừng. Biết để giữ rừng nữa. Không những là người đàn ông kể cả phụ nữ. Sau này để truyền đạt cho con cái sau này. Không những là con trai, kể cả con gái cũng được quản lý bảo vệ rừng như là quản lý tài sản của mình”.

Xã Đăk Pxi, huyện Đăk Hà có hàng nghìn ha rừng tự nhiên, địa bàn xã lại giáp ranh với nhiều huyện, như Kon Rẫy, Tu Mơ Rông, Đăk Tô... Ông A Sự, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã cho biết, diện tích rừng trên địa bàn xã thường xuyên bị lâm tặc nhòm ngó. Từ hiệu quả mô hình phụ nữ tham gia quản lý bảo vệ rừng ở làng Kon Pao Kram, Đảng ủy, chính quyền xã Đăk Pxi sẽ nhân rộng mô hình này ra 8 thôn làng còn lại:“Hiện nay về công tác quản lý bảo vệ rừng ở tại làng Kon Pao Kram việc tuần tra truy quét, chị em phụ nữ nói chung hiệu quả hiện nay triển khai rất tốt. Sau này chúng tôi sẽ triển khai diện rộng mô hình này cho các chị em các thôn khác”.

Cùng với vinh dự là mô hình quản lý bảo vệ rừng duy nhất hoàn toàn do phụ nữ đảm nhận, 30 chị em phụ nữ dân tộc Sê đăng ở làng Kon Pao Kram, xã Đăk Pxi, huyện Đăk Hà còn làm được một việc rất có ý nghĩa khác, đó là khẳng định được vai trò của người phụ nữ đối với các công việc của địa phương mà trước đây tưởng chỉ dành riêng cho đàn ông./.