Bhai lanh vêy chr’nắp ga mắc pa bhlầng cóh pr’ặt tr’mông âng ma nuýh Mông. Apêê ta coóh ta ha moon, ha dang căh dzợ ma mông, ma nuýh Mông căh bơơn xập xa nập lanh nắc căh bơơn chô lưm a bhướp dích lang đăh tốh. Manuýh Mông moon, “ pân đil Mông căh choom bhrợ lanh, taanh bhai, a’íh x’xrặ cóh bhai lanh nắc a đoo n’nặc ếêh rau pân đil Mông” Tu cơnh đếêc, apêê pân đil Mông đhị Lùng Tám tợơ dzợ p’niên ơy bơơn apêê a dích, a mế pa choom bhrợ lanh, taanh lanh, a’íh đọong ha c’la đay lâng ma nuýh đong đay. Đhơ cơnh đếêc nắc cóh cr’chăl đanh đươnh bh’rợ chóh lanh, taanh bhai lanh nắc k’nặ bil pất cóh zr’lụ đhanuôr Mông Lùng Tám tu rau căh liêm âng thị trường, tr’lúuc văn hoá.

Đọong bhrợ pa dưr bh’rợ chóh lanh, taanh bhai âng acoon cóh đay, cóh pazêng c’moo 1999, 2000, 2001, pa căn Vàng Thị Mai- Chủ tịch Hội liên hiệp phụ nữ chr’val xọoc ơy k’rong apêê nghệ nhân choom bhrợ lanh lâng bhrợ t’váih HTX Lanh Lùng Tám:“Nắc muy cha nắc pân đil Mông, ,zập ngai zêng choom bhrợ lanh taanh bhai, íh xa nập, giày đh’nuum… Cóh t’tun đâu, xã hội ơy ha dưr lấh, bh’rợ bhrợ lanh nắc r’dợ bil. Vêy muy chu a cu pr’đoọng bơơn lưm muy a dích t’coóh 130 c’moo. Tớt pa prá lâng a dích lâng a đoo k’dua cu nắc zư lêy bh’rợ ty đanh nâu. Acu nắc k’rong bấc a đhi a moó cóh vel choom taanh bhai tước bhrợ đhị muy c’moo. A zi t’đang a dích tước pa choom đoọng, n’đhơ taanh bhrợ m’bứi ha dợ nắc pa câl cung vêy bơơn zên z’zăng, bh’nơơn bơơn dal lấh  bhrợ têng ha rêê, b’băn”

Xoọc tợơp HTX nắc vêy 6 cha nắc ting pâh. Pazêng c’moo đếêc, bh’nơơn bơơn tơợ pa câl bhai lanh bấc lấh, HTX ơy t’pấh bấc a đhi a móo ting pấh, zooi đoọng ha pêê vêy pa xoọng bh’rợ lấh mơ bhrợ têng ha rêê, pa xoọng bh’nơơn bh’rợ đoọng pa dưr dal pr’ặt tr’mông pr’loọng đong. A moó Mùa Thị Thào, hội viện HTX Lanh Lùng Tám đọong năl: Zập cha nắc đhị HTX 20 t’ngay công bơơn vêy lương 3 ức đồng muy c’xêê: “Cóh đong a cu cung taanh bấc bhai lanh. A cu ting pấh HTX cung vêy pa xoọng tr’bứi zên k’rang pr’lọong đong. Cóh j’niêng âng ma nuýh Mông nắc bhai lanh nắc rau căh choom cắh vêy cóh pr’ặt tr’mông”.

       Lấh 10 c’moo pa dưr, zư lêy, tước nâu kêi, HTX Lùng Tám ơy vêy 130 cha nắc. Lấh mơ taanh bhai, HTX dzợ  bhrợ têng bấc pr’đươi i’ih, x’xrắ đong a mát cóh bhai laanh, bhrợ chr’đhung k’bắc, chr’đhung điện thoại, k’đoóh ga, tr’ớơi xe, bhuông păr… Chroi k’rong tệêm ngăn pr’đươi đoọng bhrợ têng, zập c’moo HTX k’đươi apêê chóh lấh 5hecta t’nơơm lanh.

      Pazêng c’moo đăn đâu, pr’đươi lanh âng HTX nắc tợơp tr’haanh bơơn t’mooi cóh k’tiếc k’ruung hêê lâng tợơ lơơng chắp kiêng, đươi dua. Pazêng đợ zên tợơ pa câl pr’đươi nâu nắc k’nặ 2 tỷ đồng/c’moo. Pr’đươi lanh Lùng Tám ơy bơơn pa câl đhị apêê Hội chợ cóh k’tiếc k’ruung hêê lâng k’tiếc k’ruung lơơng, vêy bơơn bấc cha ner ga mắc, cóh đếêc vêy cha ner dal bhlầng nắc cha ner KOVA âng pa căn Nguyễn Thị Doan nắc Phó Chủ tịch k’tiếc k’ruung bêl a hay cher đoọng c’moo 2014; bơơn bấc ngai cóh bha lang k’tiếc năl tước cơnh: Pháp, Mỹ, Nga, Canada, Thụy Sỹ...C’moo 2018, ơy vêy bơr pr’zợc dzợ p’noên học đhị Trường đại học Niu Di Lân tước lêy HTX lanh Lùng Tám, tợơ ơy cha mệêt lêy lâng ting pa choom  bhrợ 40 c’nặt bh’rợ đoọng choom bhrợ têng xang 1 pr’đươi truyền thống, apêê pr’zợc ơy chắp bhlầng lâng tự nguyện ặt cớ 1 c’xêê đoọng pa choom p’rá Anh đoọng ha pêê p’niên cóh đâu. Xọoc đâu vêy bấc p’niên choom prá p’rá Anh đoọng pa câl pr’đươi đoọng ha pêê câl tợơ k’tiếc k’ruung lơơng.  Bấc p’niên pa nar, a đhi a moó đha rựt vêy kiêng ting học zêng bơơn pa choom doóh pay zên. T’coóh Lý Thanh Sơn- Chủ tịch UBND xã Lùng Tám, chr’hoong Quản Bạ, tỉnh Hà Giang đọong năl:“Chr’val xoọc t’hước tước zúp zooi HTX lanh bhrợ têng, lêy cha mệêt đoọng bhrợ bh’rợ Ooc Cóp âng chr’val ơy xay moon nắc pr’đươii âng chr’val, vêy chr’nắp lâng choom cha mệêt lêy tơơm riáh âng pr’đươi. Nắc rau HTX lêy bhrợ g’đéch đhr’năng bêl pa câl cóh thị trường oó đoọng tr’lúc lâng pr’đươi cha chơơr. Cóh đhr’năng tr’câl tr’bhlêy nắc choom zư lêy chr’nắp tr’haanh đanh đươnh”./.

Lanh của người Mông Lùng Tám đã vươn ra thế giới

                                           Vàng Lan

Nghề trồng lanh, dệt vải là nghề truyền thống gắn bó mật thiết với đồng bào Mông ở xã Lùng Tám, huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang. Xuất phát từ điều đó, HTX lanh Lùng Tám được thành lập và đi vào hoạt động không chỉ góp phần bảo tồn và phát triển nghề truyền thống của đồng bào Mông, mà còn mang lại nguồn thu nhập cho chị em phụ nữ, chắp cánh cho sản phẩm vươn xa.

        Vải lanh có ý nghĩa rất quan trọng trong đời sống xã hội và đời sống tâm linh của người Mông. Ông cha kể rằng nếu khi chết đi, người Mông mà không được mặc quần áo lanh thì sẽ không thể về gặp được tổ tiên. Người Mông quan niệm rằng “ phụ nữ người Mông mà không biết làm lanh, dệt vải, thêu thùa văn hoa trên nền vải lanh thì đó không phải là phụ nữ người Mông”. Chính vì vậy, các cô gái Mông ở Lùng Tám ngay từ nhỏ đã được các bà, các mẹ dạy làm lanh, dệt lanh, thêu thùa để phục vụ cho chính mình và gia đình. Thế nhưng đã có một thời gian dài nghề trồng lanh, dệt vải lanh gần như đã bị mai một trong vùng đồng bào Mông Lùng Tám do tác động bởi cơ chế thị trường, giao thoa văn hoá.

Nhằm khôi phục và phát triển nghề truyền thống trồng lanh, dệt vải của dân tộc mình, trong những năm 1999, 2000, 2001, bà Vàng Thị Mai- Chủ tịch Hội liên hiệp phụ nữ xã lúc bấy giờ đã tập hợp các nghệ nhân biết làm lanh và thành lập HTX Lanh Lùng Tám:“Là một người phụ nữ Mông, ai cũng biết cách trồng lanh dệt vải để làm váy áo, quần áo, giày, chăn, nệm... Sau này xã hội phát triển hơn, nghề làm lanh dần bị lãng quên. Có một lần tôi may mắn gặp được bà cụ đã 130 tuổi. Cùng bà nói chuyện bà đã khuyên tôi tiếp tục gìn giữ nghề truyền thống này. Tôi đã tập hợp một số chị em trong thôn biết dệt vải lanh đến làm thử trong một năm. Chúng tôi đã mời bà cụ đến dạy tuy làm được ít sản phẩm xong bán ra thì rất được giá, cao hơn nhiều so với làm nương rẫy, chăn nuôi”

Mới đầu HTX chỉ có 6 người tham gia. Những năm sau đó, nguồn thu từ bán sản phẩm vải lanh cao hơn, HTX đã thu hút được ngày càng nhiều chị em tham gia, giúp chị em ngoài việc đi nương làm rẫy còn có thêm nghề phụ, có thêm thu nhập, góp phần nâng cao đời sống cho gia đình. Cô Mùa Thị Thào, hội viện HTX Lanh Lùng Tám cho biết: Mỗi hội viên làm ở HTX 20 ngày công được lương 3 triều đồng một tháng:“Ở nhà tôi cũng dệt được nhiều vải lanh. Tôi tham gia HTX cũng có thêm thu nhập lo cho gia đình.  Trong các phong tục của người dân tộc Mông thì vải lanh là thứ không thể thiếu trong đời sống hàng ngày”.

        Hơn mười năm khôi phục, bảo tồn, đến nay, HTX Lùng Tám đã có 130 thành viên. Ngoài dệt vải lanh, HTX đã làm thêm nhiều sản phẩm thêu, vẽ sáp ong trên nền vải lanh, làm ra nhiều sản phẩm hơn như: túi xách, túi đựng điện thoại, vỏ ga, gối xe, máy bay... Góp phần ổn định nguyên liệu sản xuất, mỗi năm HTX vận động xã viên trồng trên 5 hecta cây lanh.

        Những năm gần đây, sản phẩm lanh của HTX đã bắt đầu có thương hiệu được khách hàng trong và ngoài nước ưa chuộng, tiêu dùng. Tổng thu nhập của sản phẩm lanh bán ra được gần 2 tỷ đồng/năm. Sản phẩm lanh Lùng Tám đã được giới thiệu đi tham gia các Hội chợ trong và ngoài nước, nhận được nhiều giải thưởng lớn, trong đó có giải thưởng cao nhất là giải KOVA do nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan trao tặng năm 2014; được khách hàng nhiều nước trên thế giới biết đến như: Pháp, Mỹ, Nga, Canada, Thụy Sỹ...Năm 2018, đã có hai bạn trẻ học tại Trường đại học Niu Di Lân đến thăm quan HTX lanh Lùng Tám, sau khi tìm hiểu và được trải nghiệm 40 công đoạn để làm ra một sản phẩm truyền thống các bạn đã rất khâm phục và tự nguyện ở lại một tháng để dạy tiếng Anh cho các cháu nhỏ ở đây. Hiện đã có rất nhiều cháu có thể nói thành thạo tiếng Anh bán hàng cho khách nước ngoài. Nhiều trẻ mồ côi, chị em phụ nữ nghèo có nhu cầu học đều được giúp dạy nghề miễn phí. Ông Lý Thanh Sơn- Chủ tịch UBND xã Lùng Tám, huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang cho biết thêm:“Xã cũng đang định hướng hỗ trợ, giúp HTX lanh tổ chức đánh giá, thẩm định vào chương trình Ooc Cóp mà xã đã đặt vào đó là một sản phẩm của xã, phải có thương hiệu và nhãn mác chi xuất nguồn gốc. Đấy là tương lai gần HTX phải đạt được để tránh khi xuất hàng ra thị trường không bị nhầm lẫn với hàng nhái, hàng giả. Trong quá trình giao thương sẽ bảo vệ được thương hiệu  lâu dài”./.