“K’van băn a’choo, đha rứt băn bé”, kinh nghiệm tơợ lang ahay xoọc đâu nắc bươn pr’loọng đông anoo Hà Văn Đức cóh vel 7, chr’val k’noong k’tiếc Ia R’vê, chr’hoong Ea Súp, tỉnh Đắk Lắk đươi bhrợ liêm choom. Tơợp bhrợ têng cha lâng 30 p’nong bé m’ma c’moo 2017, pa zêng đợ t’nooi bé âng anoo nắc đấh dưr rứah váih lấh 100 p’nong. Cắh ơy tết Kỷ Hợi n’nâu ahay, anoo pa câl 40 bé lêệ, pa chô lãi 60 ực đồng, zư đợc dzợ 40 p’nong bé căn đoọng lêy băn padưr t’bấc cớ.

       Ting cơnh anoo Đức, bé nắc râu bh’năn doọ buôn váih crêê pr’lúh, mặ ặt zâng lâng đhr’năng plêệng k’tiếc cắh liêm crêê, p’răng pứih cóh zr’lụ k’noong k’tiếc. Mơ 4-5 c’xêê nắc bé rứah 1 ruúh tơợ 2-3 p’nong. Băn mơ ooy 5-6 c’xêê, zâp p’nong bé nâu choom pa câl m’bứi bhlâng 1 ực m’pâng đồng. Lâng đợ mơ zên bơơn pa chô cung cơnh bhiệc zư lêy liêm buôn, anoo xoọc k’noọ lêy bhrợ t’bhứah lấh mơ c’roọl bh’năn đoọng t’bhlâng padưr pa xớc pr’ắt tr’mung tơợ bhiệc băn bé: “Băn bé nâu nắc lêy dưr váih liêm buôn, pa câl lấh 30 p’nong đhị mưy ruúh. Bé conh nắc pa câl, bé căn nắc zư đợc đoọng băn padưr. Tơợ bh’rợ băn nâu acu nắc t’bhlâng padưr pa xớc t’nooi bé k’dâng 200 p’nong bé pa xoọng zên bơơn bhrợ, lâng lêy bhrợ lứch c’rơ bh’rợ cóh pr’loọng đông”.

      Tr’cơnh cơnh đêếc, pr’loọng đông amoó Nguyễn Thị Hồng An cóh vel 15, chr’val Ea Bar, chr’hoong Buôn Đôn băn bé tơợ 2 c’moo l’lăm. Tơợ bhiệc vêy 15 bé m’ma, tước đâu pa zêng đợ t’nooi bé nắc ơy bơơn lêy  padưr pa xớc tước 80 p’nong bé r’rứah, k’dâng 100 bé pr’đươi lêệ. Zâp c’moo, lơi jợ đợ mơ zên k’rong bhrợ pr’loọng đông pa chô lãi tơợ 100-120 ực đồng.

        Amoó An đoọng năl, bé cha bấc râu hi la, doọ vêy cha bấc tinh bột. Đợ đoong hi la đoọng ha bé nắc liêm bấc, cóh ha rêê, cóh crâng, lấh mơ nắc truíh c’nắt c’lâng: “Lâng bé nắc lêy đoọng cha zâp râu hi la cơnh keo, hi la núc nác, k’tang ruốih, cắh cậ choom đoọng cha pa xoọng bhơi muống. zâp râu hi la nắc lêy lướt bơơn. Băn bé nắc plêệng k’tiếc cóh Đắk Lắk zăng liêm buôn, tơợ t’ngay pr’loọng đông đơơng chô băn nắc lêy doọ glếh váih crêê pr’lúh n’hâu”.

       Ting cơnh trung tâm khuyến nông tỉnh Đắk Lắk, bh’rợ băn bé cóh tỉnh dưr váih bấc k’rơ tơợ lấh 2 c’moo đâu. Prang tỉnh nắc xoọc đâu k’dâng 1.200 pr’loọng băn bé, pa zêng t’nooi k’dâng 70 r’bhâu p’nong, bh’nơơn pr’đươi zâp c’moo k’dâng 740 tấn. Hân đhơ pr’đươi bé dưr dzoọc bấc nắc cung têêm ngăn bhiệc pa câl, tu ting t’ngay ting bấc nhà hàng bhrợ têng zâp râu lêệ la đắh bé dưr bấc, ta mooi đắh lêệ bé cung bấc. Lấh mơ, bhiệc pa câl bé tước ooy zâp tỉnh, thành phố đăn đâu cung liêm buôn.

       T’coóh Lê Hoa, Trưởng phòng b’băn Trung tâm khuyến nông tỉnh Đắk Lắk đoọng năl, Trung tâm nắc xoọc xay bhrợ bấc xa’nay bh’rợ zooi zúp đhanuôr padưr pa xớc bhiệc băn bé dưr váih mưy ooy đợ bh’rợ bha lâng đoọng padưr pa xớc pr’ắt tr’mung, t’bil ha ul pa xiêr đha’rứt: “Azi xoọc t’bhlâng tr’xăl đợ c’lâng bh’rợ băn padưr ha đhanuôr đoọng đhanuôr bhrợ têng zư lêy t’nooi bé liêm choom. đắh tr’xăl nắc azi choom zooi zúp m’ma bé liêm choom, bhiệc zư lêy lâng chóh bhơi k’tang, đoọng cha, đấh bơơn lêy pr’lúh cóh bé đoọng đấh zư padứah, lấh mơ nắc dzợ t’bhlâng zooi zúp bhrợ c’roọl. Pt’lứch hơơn nắc lêy zúp đhanuôr bhrợ padưr zâp c’bhúh pr’loọng đông, lấh mơ nắc HTX đoỌng bhrợ padưr n’juông p’têết pazưm, ooy đâu zúp đhanuôr bhrợ padưr cóh bh’năn băn, pa câl bh’nơơn pr’đươi”.

      Lalua đoọng lêy Đắk Lắk váih pr’đơợ crâng da ding, plêệng k’tiếc liêm buôn đoọng padưr pa xớc bh’rợ băn bé. Kinh nghiệm K’van băn a’choo, zr’nắh băn bé xoọc bơơn đhanuôr đươi bhrợ liêm choom./.

Hiệu quả từ nuôi dê nở rộ ở Đắk Lắk

Tuấn Long

Vài năm gần đây, nhiều hộ gia đình ở tỉnh Đắk Lắk đã chọn con dê làm vật nuôi chính để phát triển kinh tế. Thích nghi tốt với thời tiết khắc nghiệt, ít đau ốm, sinh sản nhanh, giá bán tốt, những đàn dê đã giúp nhiều hộ đã thoát nghèo và vươn lên làm giàu.

"Giàu nuôi chó, khó nuôi dê" kinh nghiệm xa xưa giờ lại được gia đình anh Hà Văn Đức ở thôn 7, xã biên giới Ia R'vê, huyện Ea Súp, tỉnh Đắk Lắk áp dụng thành công. Khởi nghiệp với 30 dê giống vào năm 2017, tổng đàn nhanh chóng phát triển thành hơn 100 con. Trước Tết Kỷ hợi vừa rồi, anh bán 40 dê thịt, thu lãi 60 triệu đồng, giữ lại 40 dê cái để tiếp tiếp tục nhân đàn.

Theo anh Đức, dê là loài ít bệnh, chống chọi tốt với thời tiết khắc nghiệt nắng gió ở khu vực biên giới. Cứ 4-5 tháng dê mẹ đẻ 1 lứa từ 2-3 con. Nuôi trong 5-6 tháng, mỗi con xuất bán được ít nhất 1 triệu rưỡi đồng. Với lợi nhuận cũng như việc chăm sóc thuận lợi, anh đang tính sẽ mở rộng quy mô chuồng trại để tiếp tục phát triển kinh tế từ chăn nuôi dê. "Nuôi lứa dê này thì thấy nó sinh sản rất tốt, bán được hơn 30 con/lứa. Dê đực thì bán, dê cái giữ lại để nuôi phát triển. Từ mô hình này, tôi mong muốn sẽ tiếp tục phát triển lên đàn khoảng 200 con để tăng thêm thu nhập, và tận dụng hết sức lao động của gia đình."

Tương tự, gia đình chị Nguyễn Thị Hồng An ở thôn 15, xã Ea Bar, huyện Buôn Đôn nuôi dê từ 2 năm trước. Từ chỗ chỉ có 15 dê giống, đến nay tổng đàn đã phát triển lên 80 dê sinh sản, khoảng 100 dê thương phẩm. Mỗi năm trừ chi phí đầu tư gia đình thu lãi từ 100-120 triệu đồng.

Chị An cho biết, dê ăn được rất nhiều loại lá cây, không cần nhiều đến thức ăn tinh bột. Nguồn cây lá dành cho dê rất sẵn trong tự nhiên, ở trong rẫy, trong rừng, thậm chí trên hành lang các tuyến đường. "Đối với dê thì nó ăn các loại lá như keo, lá núc nác, cỏ voi, hay có thể cho ăn thêm rau muống. Các loại lá thì mình chịu khó bỏ công đi cắt về. Nuôi dê thì khí hậu ở Đắk Lắk tương đối hợp, từ ngày gia đình nuôi chưa thấy bệnh tật gì cả."

Theo Trung tâm khuyến nông tỉnh Đắk Lắk, nghề nuôi dê ở tỉnh nở rộ từ hơn 2 năm nay. Toàn tỉnh hiện có khoảng 1.200 hộ nuôi dê, tổng đàn khoảng 70 nghìn con, sản lượng mỗi năm khoảng 740 tấn. Dù sản lượng dê tăng nhanh nhưng vẫn đảm bảo đầu ra vì ngày càng có nhiều nhà hàng chế biến các món thịt dê được mở ra, khách ngày một đông. Ngoài ra, việc xuất bán dê đi các tỉnh, thành phố lân cận cũng thuận lợi.

Ông Lê Hoa, Trưởng phòng Chăn nuôi Trung tâm khuyến nông tỉnh Đắk Lắk cho biết, Trung tâm đang triển khai nhiều chương trình hỗ trợ người dân phát triển chăn nuôi dê trở thành một trong những ngành nghề trọng điểm để phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo. "Chúng tôi đang tiếp tục chuyển giao những quy trình chăn nuôi cho người dân để người dân làm theo để chăm nuôi đàn dê hiệu quả. Về chuyển giao thì chúng tôi có thể hỗ trợ dê giống tốt, quy trình chăm sóc gồm cách thức trồng cỏ, cách cho ăn, và kỹ năng phát hiện bệnh trên dê đê sớm chữa trị;  ngoài ra thì còn phải hỗ trợ cách làm chuồng trại. Cuối cùng thì cần phải giúp người dân thành lập các nhóm hộ, thậm chí là HTX để tạo thành chuỗi liên kết, qua đó giúp người dân tạo mối liên kết trong chăn nuôi, tiêu thụ sản phẩm."

        Thực tế cho thấy Đắk Lắk có điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển nghề nuôi dê. Kinh nghiệm "giầu nuôi chó, khó nuôi dê", đang được người dân áp dụng thành công./.