Cơnh lâng đhanuôr cóh k’coong ch’ngai, chợ cắh nặc mưy đhị đương pa câl hàng hoá, nắc dzợ vêy bấc pr’hoọm văn hoá chr’nắp âng zâp zr’lụ. Chợ ta rí Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng nắc mưy đhị cơnh đêếc. Bấc c’moo hanua, zâp g’lúh chợ ta bhrợ nắc prang zr’lụ Trà Lĩnh bhui har, r’rộ r’răm cơnh váih bhiệc bhan. Đhanuôr lâng pr’zợc đh’rứah chấc lêy năl ooy chợ ta rí ga mắc bhlâng cóh zr’lụ đắh Bắc đhị bha ar xrặ âng Duy Thái-PV Đài p’rá Việt Nam.

Chợ phiên Trà Lĩnh ta bhrợ apêê t’ngay 4, 9, 14, 19, 24 lâng 29 âm lịch zâp c’xêê. Đợ acoon ta rí bh’dzang lướt ting cơnh râu k’đươi moon âng c’la, đợ acoon ta rí k’tứi ting lướt chi ploọng đăn đhị đêếc. Chợ nắc tơợp họp bêl ta rựp brương tước bêl đhâng. Trà Lĩnh nắc bơơn ta lêy chợ ta rí k’roóc ga mắc bhlâng cóh miền Bắc bêl zâp phiên chợ cóh đâu pa câl k’dâng 1.000 p’nong zâp râu. Nắc ta moon phiên chợ cơnh mưy đhị sàn lêy giao dịch ta rí k’roóc chr’nắp váih mưy a’năm cóh zr’lụ đêếc. Chợ nắc t’pấh bấc ơl apêê lướt câl cóh zâp vel đông lơơng lêy chô câl pay ta rí buôn chô glụ bhrợ ruộng chuôr cắh cậ pay đươi lêệ, đơơng chô băn đoọng váih đợ ta rí đơơng tr’dzấc k’rơ liêm. cung vêy bấc apêê đắh k’noong k’tiếc lêy chô câl ta rí k’roóc. Chợ phiên nắc đhị đhanuôr tr’lưm, ta moóh pa choom kinh nghiệm câl lâng pa câl, lêy pay m’ma, prá xay đắh bhiệc băn padưr t’mọ, chấc lêy năl zên pa câl cóh thị trường. t’coóh Nông Văn Quang cóh tỉnh Cao Bằng moon: “Ha dang câl ta rí đoọng lêy bhrợ ruộng chuôr nắc lêy pay acoon ga mắc, k’rơ đoọng đơơng chô bhrợ liêm choom. đông zi bhrợ ha rêê bấc, lêy câl ta rí nâu nắc vêy choom đơơng chô đoọng pa bhrợ, zăng dal zên hân đhơ cơnh đêếc nắc doọ vêy chơợ zên. Bêl lêy băn bhrợ ha rêê ruộng, m’pâng c’moo cắh cậ 1 c’moo băn acoon nâu nắc bêl pa câl cung dzợ dal zên.”

Mưy ta rí conh ga mắc pa câl 40-60 ực đồng, ha dợ acoon k’tứi nắc 15-20 ực đồng đhị 1 p’nong. Ta rí căn laliêm, ơy váih acoon nắc pa câl 30-40 ực đồng đhị mưy p’nong. Manứih câl, manứih đương pa câl r’rộ r’răm prá xay zâp cơnh. Đợ acoon ta rí k’roóc liêm k’rơ bơơn pa câl đoọng ooy bấc ngai, ha dợ đợ ta rí cắh bơơn pa câl nắc c’la đông céh đơơng chô băn t’mọ xang nặc âng đơơng cớ ooy đợ phiên chợ t’tưn đoọng pa câl. T’coóh Nguyễn Xuân Lục cóh chr’hoong Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An lâng 2 anhi k’coon lái xe pậ âng đơơng ta rí tơợ Nghệ An tước ooy đâu bil k’noọ2 t’ngay. Anoo moon: “G’lúh nâu acu âng đơơng cóh chợ 30 p’nong, vêy đoo ta rí 50 ực, 30 ực, 20 ực cung lêy ting acoon ta rí. Cung cắh lấh bấc, hân đhơ cơnh đêếc, mưy chu lướt vốch cung bơơn k’dâng 10-15 ực, lơi jợ đợ mơ zên xe, lướt vốch nắc dzợ k’dâng 10 ực, mưy c’xêê 6 chu nắc bơơn k’dâng 60 ực. Ooy đâu đông zi băn, băn tước bêl pr’loọng đông đươi zên bấc, k’coon ma học hành nắc acu pa câl cậ.”

Cắh mưy zâp apêê lướt pa câl bơơn zên xang zâp phiên chợ, nắc vêy bấc bh’rợ tr’nêng lơơng ting bơơn bhrợ cha lâng đơơng chô thu nhập zăng bấc đoọng ha đhanuôr cóh vel đông cơnh bh’rợ xe ôm, bh’rợ xăl zên, pa câl n’jăng ha roo, bơm đác pa hoọm đoọng ha ta rí k’roóc lâng lấh mơ nắc bhiệc ha vước lơi êệ ta rí k’roóc... xoọc đâu, tu cr’noọ pr’đươi ặt dưr bấc cóh thị trường, nắc zâp phiên chợ ta bhrợ đenh 2-3 t’ngay. Tu đợ mơ ta rí k’roóc zâp phiên chợ bấc bhlâng, nắc đợ êệ đhọ âng ta rí k’roóc cung bấc, bhrợ cắh liêm crêê tước môi trường lâng pr’ắt tr’mung đhanuôr zr’lụ đâu. Ting cơnh lêy cha mêết âng phóng viên, lâng ta rí k’roóc tơợ zâp tỉnh lơơng cơnh Nghệ An, Vĩnh Phúc... zêng vêy c’léh cóh a’chặc ơy xang ta lêy cha mêết pr’lúh. Hân đhơ cơnh đêếc, lâng đợ ta rí k’roóc cóh zr’lụ đâu nắc zêng lêy cắh váih. T’coóh Hoàng Minh Đạt, Chi cục trưởng Chi cục b’băn lâng thú y tỉnh Cao Bằng đoọng năl: “Tu chợ nâu nắc c’bhúh đắh xã hội hoá tư nhân tự lêy k’rong bhrợ. Nắc bhiệc lêy cha mêết bh’năn băn ooy zr’lụ chợ nâu cơ quan chuyên môn cung cắh ơy choom bhrợ têng. Bhiệc lêy cha mêết pr’lúh cung cơnh bhiệc moót glúh âng bh’năn băn âng Ban k’đhơợng zư chợ apêê lêy cha mêết. Bhiệc nâu k’đhạp, nắc lêy bhrợ ha cơnh đoọng cơ quan chuyên môn vêy mặt đhị đâu ta luôn đoọng lêy cha mêết bêl âng đơơng bh’năn băn ooy zr’lụ chợ nâu vêy zâp bha ar pa tơ âng đơơng hay cắh, lêy cha mêết đhr’năng c’rơ âng t’nooi bh’năn váih boo pr’lúh hay cắh. Đhị pr’đơợ nâu ha dang bơơn lêy pr’lúh nắc lêy bhrợ đấh loon, bhrợ ha cơnh đoọn pr’lúh doọ choom trơơi boọ pậ bhứah cóh vel đông.”

Manứih chô ooy chợ đoọng câl, pa câl cung váih, cung bấc đhanuôr cóh vel đông chô nắc đoọng bhui har lêy chi ớh cắh cậ chấc đương pa câl zâp pr’đươi pr’dua buôn đươi zâp t’ngay. Cung tu râu liêm chr’nắp nâu ha dợ phiên chợ ta rí Trà Lĩnh cung nắc đhị chấc lêy bấc ơl âng ta mooi ch’ngai đăn. Ooy bấc c’moo, chợ nắc r’dợ tr’lục bấc âng pr’ắt tr’mung xoọc đâu, hân đhơ cơnh đêếc, đợ râu liêm chr’nắp âng đhanuôr cóh k’coong ch’ngai nâu nắc ta luôn nặc râu chr’nắp pr’hay đoọng ha ta mooi./.

Độc đáo phiên chợ trâu lớn nhất miền Bắc

Đối với đồng bào vùng cao, chợ không chỉ là nơi mua bán, trao đổi hàng hoá  mà còn mang  đậm bản sắc văn hoá đặc trưng của từng vùng. Chợ trâu Trà Lĩnh, tỉnh Cao bằng là một nơi như vậy. Nhiều năm qua, cứ mỗi dịp phiên chợ diễn ra là cả vùng Trà Lĩnh lại vui tươi, rộn rã như có hội. Mời bà con và các bạn cùng khám phá chợ trâu bò lớn nhất khu vực phía Bắc qua bài viết của Duy Thái- Phóng viên Đài TNVN.

  Chợ  phiên Trà Lĩnh họp vào các ngày mùng 4, 9, 14, 19, 24 và 29 âm lịch. Những con trâu bước vội theo tiếng giục của chủ, những con nghé tung tăng chạy theo bên cạnh.  Chợ bắt đầu họp tờ mờ sáng cho đến trưa. Trà Lĩnh được coi là chợ trâu bò lớn nhất miền Bắc khi mà mỗi phiên chợ ở đây tiêu thụ khoảng 1.000 con các loại. Chẳng quá khi nói phiên chợ như một “ sàn giao dịch trâu bò”  độc nhất vô nhị trong vùng. Chợ thu hút rất đông thương lái ở các địa phương khác đến mua để lấy sức kéo hay để làm thịt hoặc tìm những con trâu tốt để nuôi dưỡng trở thành trâu chọi. Cũng không ít thương lái từ bên kia biên giới sang mua trâu bò. Chợ phiên còn là nơi người dân gặp gỡ, học hỏi kinh nghiệm mua bán, chọn giống, trao đổi cách chăn nuôi, vỗ béo trâu bò, tham khảo giá cả thị trường. Ông Nông Văn Quang ở tỉnh Cao Bằng chia sẻ:“Nếu mà mua trâu để cày thì phải chọn con to, khỏe về mới làm được nương. Nhà mình làm nương nhiều, phải mua con này mới về cày được, hơi đắt tí nhưng không tiếc tiền. Khi mà mình nuôi làm nương, nửa năm hay một năm nuôi con này thì khi bán đi vẫn có giá” (Anh Nông Văn Quang- Trà Lĩnh)

Một trâu đực loại to bán với giá 40 đến 60 triệu đồng, còn nghé giá 15 đến 20 triệu đồng/con. Trâu cái đẹp mã (hay đã có chửa) giá 30 đến 40 triệu đồng/con. Người mua, người bán rôm rả mặc cả, trao đổi. Những con trâu, bò ưng ý được trao tay qua chủ khác; những con khác chưa bán được, chủ lại vui vẻ dắt về vỗ béo đến phiên chợ sau lại đem ra bán. Ông Nguyễn Xuân Lục ở huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An và 2 người con lái xe tải chở đàn trâu từ Nghệ An ra đây mất gần 2 ngày. Ông bảo:“ Lần này tôi mang đến chợ 30 con, có con 50 triệu, 30 triệu, 20 triệu cũng tùy từng con. Cũng tàm tạm thôi, không nhiều lắm nhưng mà một chuyến cũng được khoảng từ 10-15 triệu, mình trừ hao mòn lốp, xe cộ đi thì còn được khoảng 10 triệu, một tháng 6 chuyến thì được khoảng 60 triệu. Trong đấy nhà tôi nuôi, nuôi đến khi cần tiền việc gia đình, con cái học hành thì tôi lại bán.”

Không chỉ các thương lái kiếm được tiền sau mỗi phiên chợ mà có rất nhiều nghề khác ăn theo và mang lại thu nhập không nhỏ cho người dân địa phương như nghề xe ôm, nghề đổi tiền, nghề bán rơm, bơm nước tắm cho trâu bò và thậm chí cả việc hót phân trâu bò… Hiện nay, do nhu cầu tăng cao của thị trường nên mỗi phiên chợ sẽ kéo dài 2 đến 3 ngày. Do số lượng trâu bò mỗi phiên quá nhiều, lượng chất thải từ trâu bò cũng tăng theo, ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường và đời sống bà con sống xung quanh khu vực. Theo quan sát của phóng viên, đối với trâu, bò từ các tỉnh khác tới như Nghệ An, Vĩnh Phúc… đều có dấu hiệu trên mình đã qua kiểm dịch vùng. Nhưng ngược lại, với những con trâu bò trong vùng hầu như không có. Ông Hoàng Minh Đạt, Chi cục trưởng Chi cục chăn nuôi và thú y tỉnh Cao Bằng cho biết: “ Vì chợ này do lực lượng bên xã hội hóa tư nhân tự đầu tư. Vì vậy việc kiểm soát gia súc đưa vào khu chợ này cơ quan chuyên môn vẫn chưa thực hiện triển khai được. Việc kiểm soát dịch bệnh cũng như việc ra vào của gia súc do Ban quản lý chợ họ tự kiểm soát. Cái khó là làm sao cho cơ quan chuyên môn có mặt thường xuyên để kiểm soát khi gia súc đưa vào khu chợ có đầy đủ giấy tờ để vận chuyển hay không, theo dõi kiểm soát tình hình sức khỏe của đàn gia súc có bị nhiễm bệnh hay không. Trên cơ sở đó nếu phát hiện được dịch bệnh thì xử lý kịp thời, làm sao để dịch bệnh không lây lan trên địa bàn.”

Người đến chợ để mua-bán cũng có, cũng rất đông người dân địa phương đến chỉ để vui với không khí tấp nập hay mua bán các mặt hàng tiêu dùng, nông sản. Cũng chính vì nét độc đáo này mà Phiên chợ trâu Trà Lĩnh cũng là nơi tìm đến của đông đảo du khách gần xa. Qua nhiều năm, chợ dần dần có sự pha trộn của nhịp sống hiện đại nhưng nét giản dị, thật thà của đồng bào vùng cao nơi đây luôn là điều hấp dẫn du khách./.