Manuýh lang ahay buôn moon: K’van bơr cr’liêng mắt, k’đháp bơr tr’pang têy, ha dzợ Lù Văn Dương cắh pr’đoọng cóh muy chu bhrêy tắh bhrợ bil bơr cr’liêng mắt tơợ dzợ k’tứi. Lang p’niên k’tứi âng a noo nắc đhiệp ắt cóh đong đh’rơơng, cắh bơơn tước ooy trường. C’moo 2002, bêl a noo 15 c’moo, nắc vêy chính quyền vel đong lâng pr’loọng đong bhrợ pr’đơợ, a noo t’bhlâng chô ooy Hà Nội pa choom cóh trường Nguyễn Đình Chiểu, hân đhơ n’năl lum bấc rau zr’nắh k’đháp đoọng choom ắt đh’rứah lâng môi trường tu a đoo ta ha lấh mơ, cắh n’năl p’rá acoon kinh: “Cóh tr’nơớp lướt học cóh trường zr’nắh k’đháp pa bhlâng, zr’nắh k’đháp bhlâng nắc ooy p’rá, rau bơr cậ nắc ooy tuổi tác. Trường Nguyễn Đình Chiểu nắc học đh’rứah lâng apêê pr’zớc choom la lêy, apêê pr’zớc choom la lêy nắc học crêê c’xêê c’moo pậ banh. Tơợ rau cắh ma mơ ooy c’xêê c’moo pậ banh nắc bhrợ ha đay vêy đợ rau k’chít. Hân đhơ cơnh đêếc tơợ rau t’bhlâng âng c’la đay, công cơnh rau zúp zooi chr’nắp liêm âng apêê thầy, cô, apêê pr’zớc ting t’ngay công bơơn z’lấh zr’nắh k’đháp cóh tr’nơớp lâng ting ắt đh’rứah lâng zập ngai”.

Xang lấh 10 c’moo t’bhlâng học tạp cóh trường Nguyễn Đình Chiểu, c’moo 2012 Lù Văn Dương chô ooy vel đong ting pa bhrợ cóh Hội manuýh k’bang tỉnh Sơn La, bhrợ têng bh’rợ lướt xay moon lâng ting pa choom cr’liêng chữ dzơng, tin học đoọng ha apêê hội viên Hội manuýh k’bang tỉnh Sơn La. Đoọng bhrợ t’váih pazêng lớp học, a noo đh’rứah lâng cán bộ hội viên chô ooy pazêng chr’val, bhươl cr’noon cóh tỉnh, tước ooy pazêng pr’loọng đong k’dua manuýh k’bang tước ooy lớp. Bấc apêê k’conh k’căn cắh đoỌng k’coon ta đhi đay ting pấh ooy lớp học lâng bấc rau tu la lay cơnh.

Hân đhơ cơnh đêếc, nắc a noo t’bhlâng xay moon pazêng rau tu đoọng học chữ đoọng manuýh k’bang bơơn ting ắt đh’rứah lâng pr’ắt tr’mông zazum. Tơợ c’moo 2013 tước nâu cơy, tơợ pazêng lớp học âng a noo Dương, đh’rứah lâng tổ chức Hội lâng pazêng apêê liêm loom bhrợ têng, k’ha riêng manuýh k’bang đhị zr’lụ tỉnh bơơn học chữ dzơng lâng tin học. A moó Hà Thị Thu, đhanuôr Mường ắt cóh chr’val Tà Hộc, chr’hoong Mai Sơn prá: “Thầy pa choom ghít pa bhlâng tu cơnh đêếc azi công t’bhlâng học. Acu nắc n’năl chữ dzơng nắc acu vêy bơơn choom học vi tính”.

A noo Quàng Văn Tuấn, ắt cóh cr’noon Tam, chr’val Chiềng Đen công crêê bil mắt tơợ bêl 6 c’moo. Lâng rau k’rang, p’too pa choom âng thầy Dương, a noo nắc ơy ting pấh ooy lớp pa choom chữ dzơng lâng tước nâu cơy nắc ơy choom đươi điện thoại, máy vi tính. A noo nắc choom mót lêy n’năl pazêng rau xa nay cóh mạng cơnh zập ngai, rau la lay nắc máy đọc đoọng ha a noo xơợng pazêng rau xa nay lâng prá xay lâng p’ra xa nay đoọng ha manuýh k’bang. A noo nắc doọ dzợ k’chít pa poo cơnh ahay, lâng nắc vêy p’xoọng rau cr’noọ xa nay t’bhlâng lấh mơ dzợ: “Nắc thầy Dương pa choom chữ lâng tin học, thầy pa choom liêm choom pa bhlâng, tu mắt cắh choom al lêy. Pa choom chữ dzơng k’đháp bhlâng nắc ha poóc lâng têy, xrặ c’liêng chữ công zr’nắh k’đháp, nắc cắh ng’học nắc cắh n’năl chữ, cắh choom nhăn tin, nắc t’bhlâng học bấc lấh mơ dzợ”.

Ting cơnh a noo Lù Văn Dương: Pazêng manuýh k’bang nắc lưch choom học chữ dzơng, vêy cơnh cậ nắc dzợ choom bhrợ têng bấc bh’rợ tr’nêng n’lơơng cơnh manuýh doọ k’bang ha dang vêy cr’noọ t’bhlâng. Tu cơnh đêếc, a noo t’bhlâg pa choom pazêng cr’liêng chữ dzơng đoọng ha apêê hội viên, học viên âng đay. A noo công đớc bấc t’ngay c’xêê chêếc pa choom, t’bhlâng ting pấh ooy pazêng bh’rợ tr’thi âng Trung ương Hội manuýh k’bang Việt Nam ta đang moon. Cơnh bh’rợ tr’thi ONKYO 13, c’moo 2016 – bh’rợ tr’thi đớc đoọng ha manuýh k’bang lâng manuýh cắh lấh choom la lêy tơợ 14 c’moo tếh ooy piing đoọng pa dưr bh’rợ ta luôn đọc, xrặ chữ Braille, a noo bơơn ch’ner ta béch cóh Châu Á Thái Bình Dương lâng xa nay: Rau crêê tước ooy pr’hát, xa nul ooy pr’ắt tr’mông. Cóh pazêng bh’rợ văn hoá, văn nghệ âng Hội, a noo ta luôn t’bhlâng ting pấh lâng bơơn đợ ch’ner chr’nắp cóh pazêng chu bhrợ têng bh’rợ tr’thi cóh zr’lụ lâng cóh k’tiếc k’ruung.

Rau t’bhlâng z’lấh zr’nắh k’đháp đoọng tước ooy rau liêm choom, a noo Dương nắc đhiệp rơơm kiêng nắc zập ngai lum cơnh ađay nắc lứch bơơn học chữ dzơng, học vi tính, bơơn lêy n’năl pazêng rau xa nay, t’bhlâng z’lấh zr’nắh k’đháp k’rơ lấh mơ: “Rơơm kiêng apêê cơ quan ban, ngành zập cấp k’rang bhrợ t’váih pr’đơợ zúp zooi zên đoọng bhrợ têng lớp học, hội viên vêy bơơn lướt học chữ dzơng. Bêl học xang chữ dzơng nắc apêê pr’zớc n’nắc nắc bơơn đọc sách, đọc báo, bơơn lêy n’năl pazêng rau xa nay đoọng pa dưr dal c’năl. Tơợ pazêng lớp học cơnh đêếc nắc apêê học viên nắc manuýh k’bang nắc bơơn đươi công nghệ thông tin lâng pazêng c’năl n’lơơng cóh xã hội”.

C’moo 2014, a noo Lù Văn Dương tr’haanh nắc muy cóh pazêng apêê ta đhâm c’mor tr’haanh tước pấh bh’rợ prá xay ta đhâm c’mor tr’haanh prang k’tiếc k’ruung; nắc vêy tỉnh Sơn La, Trung ương Hội manúyh k’bang Việt Nam, Hội khuyến học tỉnh Sơn La cher đoọng bấc giấy khen, bằng khen. A noo nắc la lua manuýh khúch goo vêy bấc c’rơ cóh zr’lụ da ding k’coong n’nâu./.

Lù Văn Dương-Thanh niên nghị lực

gieo chữ nổi cho người khiếm thị vùng cao Sơn La    
                                              Lường Hạnh

        Ở  bản Bó, phường Chiềng An, thành phố Sơn La, Lù Văn Dương là một thanh niên dân tộc Thái bị khiếm thị từ nhỏ. Thế nhưng,  anh đã quyết tâm vượt qua những khó khăn, trở ngại để học thành thạo chữ nổi. Trở về địa phương, anh  tích cực truyền đạt kiến thức cho những người không may mắn như mình.

         Người xưa thường nói “ Giàu hai con mắt, khó hai bàn tay”, thế mà  Lù Văn Dương không may trong một vụ tai nạn đã cướp đi đôi mắt từ lúc còn nhỏ. Tuổi thơ của anh chỉ quanh quẩn trong ngôi nhà sàn nhỏ, không được tới trường. Năm 2002, khi anh đã 15 tuổi, được chính quyền địa phương và gia đình tạo điều kiện,  anh quyết tâm về Hà Nội học trường Nguyễn Đình Chiểu, dù biết sẽ phải đối mặt rất nhiều khó khăn, trở ngại để hòa nhập với môi trường do quá lứa tuổi, không biết tiếng phổ thông: “Ban đầu đi học ở dưới trường thì khó khăn, nhất là trở ngại về ngôn ngữ, Thứ 2 về vấn đề tuổi tác. Trường Nguyễn Đình Chiểu là học cùng các bạn mắt sáng, các bạn mắt sáng thì học đúng độ tuổi. Từ chênh lệch về tuổi tác đó mình có cái gì đó mặc cảm và tự ty hơn. Tuy nhiên qua sự rèn luyện phấn đấu của bản thân,  cũng như sự nhiệt tình giúp đỡ của thầy, cô bạn bè thì dần dần cũng vượt qua được khó khăn ban đầu và hoà nhập với mọi người.”

        Sau 10 năm miệt mài học tập ở trường Nguyễn Đình Chiểu, năm 2012 Lù Văn Dương trở về địa phương tham gia công tác tại Hội người mù tỉnh Sơn La, phụ trách tuyên truyền và tham gia giảng dạy chữ nổi, tin học cho hội viên Hội người mù tỉnh Sơn La. Để mở ra những lớp học, anh phải cùng cán bộ hội viên về tận các xã, bản trong tỉnh, đến tận nhà vận động người khiếm thị ra lớp. Không ít phụ huynh không cho con em tham gia lớp học với nhiều lý do khác nhau. 

       Không nản chí, anh kiên trì vận động, giải thích lý do học chữ để người mù có cơ hội vươn lên, hòa nhập cộng đồng. Từ năm 2013 đến nay, thông qua các lớp học do anh Dương, cùng tổ chức Hội và các tổ chức từ thiện mở, hàng trăm người khiếm thị trên địa bàn tỉnh đã được học chữ nổi và tin học. Chị Hà Thị Thu, dân tộc Mường ở xã Tà Hộc, huyện Mai Sơn cho biết: “Thầy cũng tận tình dạy bảo nên chúng em cũng chăm chú học. Mình phải biết chữ nổi thì mình mới học vi tính được.”  

        Anh Quàng Văn Tuấn, ở bản Tam, xã Chiềng Đen cũng  bị hỏng mắt từ năm lên 6 tuổi. Với sự quan tâm, động viên của thầy Dương, anh đã tham gia tích cực lớp học chữ nổi và đến nay sử dụng thành thạo điện thoại, máy vi tính. Anh có thể cập nhật mọi thông tin trên mạng như mọi người, nhưng khác là máy sẽ đọc cho nghe các thông tin và diễn giải bằng lời nói dành cho người khiếm thị. Anh thấy mình tự tin với bản thân, và thêm ý chí quyết tâm vươn lên: “Trực tiếp thầy Dương dạy chữ và tin học, thầy nhiệt tình lắm, vì mắt không sáng như nhau. Học chữ nổi khó lắm phải cầm tay sờ, viết từng chữ khó lắm, nhưng không học không biết chữ, không nhắn tin được nên mới cố gắng học.”

          Theo anh Lù Văn Dương: Tất cả người khiếm thị ai cũng đều có thể học chữ nổi, thậm chí còn có thể làm được nhiều việc khác như những người bình thường nếu có quyết tâm. Vì thế, anh  tận tình chu đáo, kiên trì dạy từng con chữ nổi cho các hội viên, học viên của mình. Anh cũng dành nhiều thời gian tự mày mò, học hỏi, tích cực tham gia các cuộc thi do Trung ương Hội người mù Việt Nam phát động. Như tại cuộc thi ONKYO 13, năm 2016-cuộc thi dành cho người mù và người khiếm thị từ 14 tuổi trở lên nhằm khuyến khích thói quen đọc, viết chữ Braille, anh đoạt giải xuất sắc Châu Á Thái Bình Dương với đề tài “ Tác động của âm nhạc đối  với cuộc sống”. Trong các phong trào văn hoá, văn nghệ của Hội,  anh luôn tích cực tham gia và đạt giải cao trong các kỳ liên hoan khu vực và trong nước. 

        Nghị lực, ý chí vượt qua khó khăn đi tới thành công, anh Dương chỉ mong ước giản dị là mọi người có hoàn cảnh như mình đều có điều kiện được học chữ nổi, học vi tính, tiếp cận với các thông tin, vươn lên:“Mong các cơ quan ban, ngành các cấp quan tâm tạo điều kiện hỗ trợ kinh phí để tổ chức mở lớp học, hội viên mới có điều kiện đi học chữ nổi. Khi học xong chữ nổi các bạn ấy sẽ có cơ hội để đọc sách, đọc báo, được tiếp cận với thông tin để nâng cao trình độ hiểu biết. Qua các lớp học như thế thì học viên là người mù mới có điều kiện tiếp cận với công nghệ thông tin và các kiến thức trong xã hội”.

         Năm 2014, anh Lù Văn Dương vinh dự là một trong những gương mặt thanh niên tiêu biểu dự hội nghị thanh niên tiêu biểu toàn quốc; được tỉnh Sơn La, Trung ương Hội người mù Việt Nam, Hội khuyến học tỉnh Sơn La tặng nhiều giấy khen, bằng khen. Anh thật sự là tấm gương người khuyết tật giàu nghị lực ở vùng cao này/.