P’căn Andrea Teufel n’niên lnag dưr pậ cóh Postdam, muy thành phố âng Đức. Thành phố n’nâu vêy đợ bh’rợ, c’kir lang a hay a hươn vêy mr’cơnh lâng thành phố Huế.

T’rúih nắc tơơp tơơ c’moo 2003, bêl Đại sứ quán Đức đhị Việt Nam zooi đoọng dự án zư đớc Bhrợ pa dưr cớ tranh z’đêr cóh Khải Tường Lâu, Cung An Định. Andrea Teufel nắc ma nứih tr’nơợp zước tước Huế. L’lăm a đoo bêl đêếc nắc ch’pắt ta la tranh z’đêr cóh phòng t’mooi Cung An Định, đong chr’nắp âng bhua Khải Định. Nắc đoo đợ t’la tranh ta bhrợ lâng apêê bh\rợ phương Tây, xrắ cruung đác apêê ping xal c’bhúh xoọng bhua Nguyễn đoọng hay chơớ lang a hay âng bhua xoọc đêếc. bêl đâu, pr’hoọm cóh piing âng tranh crêê tr’loóc, ra rá. Andrea pa gơi đợ pr’đhang sơn dầu tr’nơợp chô ooy phòng thí nghiệm cóh Đức đoọng xay moon ghít lâng bhrợ pa dưr cớ. P’căn Andrea âi chơớih pay 15 họa sĩ vel đong dhd’rứah pa zum bhrợ têng. Xang muy cr’chăl đanh bhrợ bhiệc lâng apêê ma nứih Việt Nam, p’căn Andrea âi pa dưr cớ đợ ta la tranh z’đêr cóh cung An Định chroót pa chô cớ râu liêm pr’hay tr’nơợp âng đoo.

Xang bh’rợ cóh cung An Định, đợ học trò âng Andrea âi r’dợ ting a đoo brhợ pa dưr cớ bấc râu đhị zr’lụ c’kir Huế…. Họa sĩ Lê Phước Tân bấc c’moo âi ting páh apêê dự án zư đớc đh’rứah lâng p’căn Andrea Teufel xay moon: “A ngắh Andrea Teufel chuyên gia Đức, nâu đoo nắc  muy cha nắc  chắp kiêng Huế, chắp kiêng c’kir văn hóa Huế âi bơơn UNESCO xay moon. Nắc muy cha nắc chuyên gia ooy zư đớc, a đoo pa bhlâng cắh yêm ặt tợt lâng apêê bh’rợ, x’rắ pa chăm âi lấh u lặ bil ting t’ngay c’xêê tu cơnh đêếc a đoo ặt lâng Huế zooi bhrợ pa dưr, pa choom muy lang t’tun đoọng bhrợ bh’rợ liêm lấh ha c’kir văn hóa Huế”.

Cóh 15 c’moo ặt ma mông lâng c’kir Huế, p’ căn Andrea Teufel ta luôn chắp kiêng Huế. A ddoo câl đhr’đong đhị c’lâng Chi Lăng Huế đoọng pr’loọng đông ặt ma mông. Đhr’nong đong k’tứi âng đoo công nắc đhị lúh moọt ta luôn âng apêê học viên lâng ma nứih pa brhợ lâng đoo cóh bh’rợ zư đớc c’kir Huế. P’căn Andrea Teufel pa prá: Cr’chăl xơợng bhrợ bh’rợ pa liêm c’kir, a đoo âi k’rong bấc kinh nghiệm ha đay lâng tr’xin bhrợ pa xang apêê c’lâng bh’rợ lâng kỹ thuật bhrợ bhr’lậ. Cóh đêếc, kỹ thuật fresco bơơn đươi dua cóh bhrợ pa dưr c’kir. Choom năl nắc xút vữa ooy z’đêr, đương tước bêl vữa goóh, n’đhang oó lấh u goóh bhlâng, nắc đươi pr’hoọm lục lâng đác lâng xrắ ooy mặt vữa n’nắc, doó kiêng tước zấp râu chất têệt n’hâu. Cơnh lâng bh’rợ pa dưr lâng đươi dua c’lâng bh’rợ n’nâu, đợ  pa chăm cóh apêê bh’rợ c’kir doó crêê hư zớch tu plêêng k’tiếc, đhị đêếc vêy zư đớc c’kir liêm crêê. P’căn Andrea Teufel đoọng năl, đhị cr’chăl ting pấh dự án, apêê học viên âi veye đợ z’hai c’năl ooy zư đớc c’kir lâng bh’rợ t’mêê: “Đhị 15 c’moo ma mông lâng bhrợ bhiệc đhị Huế cơnh lâng cu zấp bêl moon tước c’kir a cu coong xơợng pa bhlâng ha der loom. Nắc đoo đợ bh’rợ nghệ thuật pa bhlâng liêm pr’hay. Lâng nắc đhị apêê bh’rợ âng cu âi ting bhrợ ting cm muy cóh zấp z’đêr lâng zấp c’nặt c’riing n’đhang bêl n’jớh hệ thống g’roong x’rang tước c’la cu công xơợng ca ay da dul. Tu nắc pa bhlâng liêm choom cắh bhr’nêy. Lâng a cu lêy pa bhlâng hâng hơnh bêl chroi đoọng muy hun k’tứi moọt đoọng zư đớc bh’rợ cruung k’tiếc lâng apêê bh’rợ c’kir Huế”.

Tiến Sĩ Phan Thanh Hải, Giám đốc Trung tâm Zư đơc C’kir cố đô Huế xay moon: Cóh cr’chăl prang 15 c’moo ha nua, c’bhúh chuyên gia âng Đức âng p’căn Andrea Teufel pa cắh ặt âi bhrợ bhr’lậ 5 dự án đhị zr’lụ c’kir Huế. Lấh dự án cóh Điện Phụng Tiên t’mêê bhrợ têng xang, l’lăm a hay đha nuôr dzợ bhrợ liêm bh’rợ Pa dưr tranh z’đêr cóh Khải Tường Lâu ( Cung An Định); bhrợ pa dưr c’riing, bình phong Bửu Thành Môn ( Lăng Tự Đức); bhrợ pa dưr pr’đươi pr’dua cóh Tối Linh Từ ( Đại Nội) lâng dự án zư đớc, pa dưr pa chăm nội thất Tả Vu, Đại Nội Huế. Apêê dự án n’nâu âi pa zum bhrợ pa choom đoọng ha tỉnh Thừa Thiên Huế vêy bơơn c\bhúh apêê ngai muy lướt bhrợ pa dưr c’kir. Lấh 20 học viên âi bơơn đào tạo, chroi đoọng liêm cóh bh’rợ zư đớc, pa liêm c’kir âng vel đong. C’moo 2018, c’bhúh chuyên gia âi xay trúih bh’rợ “ pa chắp ch’mêệt leey pa dur, pa choom đoọng lâng xay bhrợ c’lâng bh’rợ t’mêê đoọng zư đớc apêê bh’rợ c’kir veey pa chăm, đươi dua kỹ thuật apêê bh’rợ cơnh ty ahay, pa bhlâng nắc kỹ thuật tơợ đanh âi lấh bil pật “ xrắ fresco” lâng “ vữa pr’hoọm”. t’coóh Phan Thanh Hải đoọng năl p’xoọng: “Đhị apêê dự án apêê học viên bơơn pa choom đoọng n’đắh c’lâng bh’rợ bhrợ têng,bơơn pa choom năl đợ c’năl t’mêê, đợ z’hai âng apêê chuyên gia cơnh amoó Andrea Teufel pa choom đoọng. Tước nâu câi, apêê đoo dưr váih c’bhúh bha lâng, chr’nắp cóh apêê đơn vị zư đớc c’kir, pa liêm bhrợ pa dưr apêê c’bhúh kiến trúc đươi dua tr’mam lâng đươi dua apêê bh’rợ pa chăm tơợ đanh m\poọ vôi vữa cắh cậ coóch boóc cóh đhêl”.

Lấh 15 c’moo ặt bhrợ lâng bh’rợ zư đớc ckir Huế, nâu câi Andrea Teufel âi chơớih pay Huế bhrợ vel đong g’lúh bơr âng đay. A đoo ta luôn pa chắp Cố đô Huế nắc c’kir bha lang k’tiếc tu cơnh đêếc, zấp ngai zêng pa zum têy zư đớc./.

Người phụ nữ Đức nặng tình với di sản Huế

                 PV Lê Hiếu/VOV-Miền Trung

Hơn 15 năm đến với di sản Huế và hiện nay sống hẳn nơi đây để phục dựng lại những công trình di sản, bà Andrea Teufel (58 tuổi) chuyên gia phục chế người Đức đã mang tới nhiều kỹ thuật trùng tu di sản, hồi sinh nguyên gốc giá trị ban đầu. Bà đã tham gia đào tạo một thế hệ hệ kế cận cho viêc trùng tu di sản tại Huế; xây dựng nguồn nhân lực cho công cuộc bảo tồn di sản về lâu dài tại Việt Nam.

  Bà Andrea Teufel sinh ra và lớn lên ở Postdam, một thành phố của Đức. Thành phố này có những công trình, di tích xưa cổ có nhiều nét tương đồng với thành phố Huế.

Câu chuyện bắt đầu từ năm 2003, khi Đại sứ quán Đức tại Việt Nam tài trợ dự án bảo tồn Phục hồi tranh tường ở Khải Tường Lâu, Cung An Định. Andrea Teufel là người đầu tiên xung phong đến Huế. Trước mắt bà khi đó là sáu bức tranh tường trong phòng khách cung An Định, biệt cung của vua Khải Định. Đó là những bức tranh với chất liệu và phong cách phương Tây, vẽ phong cảnh các lăng mộ Hoàng gia triều Nguyễn để tưởng nhớ tiền nhân của vị vua đương thời. Lúc này, màu trên tranh bị bong tróc, hen ố. Andrea gửi những mẩu sơn dầu đầu tiên về phòng thí nghiệm ở Đức để phân tích và tiến hành phục hồi. Bà Andrea đã tuyển chọn 15 họa sĩ địa phương cùng phối hợp thực hiện. Sau một thời gian dài làm việc với các cộng sự Việt Nam, bà Andrea đã phục dựng lại những bức bích họa trong cung An Định trả lại vẻ đẹp vốn có ban đầu.

  Sau công trình ở cung An Định, những học trò của Andrea đã lần lượt theo bà phục chế nhiều hiện vật tại khu di sản Huế... Họa sĩ Lê Phước Tân, nhiều năm tham gia các dự án bảo tồn cùng bà Andrea Teufel nhận xét: “Bà Andrea Teufel chuyên gia Đức, đây xác định là một con người yêu Huế, yêu di sản văn hóa Huế đã được UNECO công nhậ. Là một người chuyên về mảng bảo tồn bà rất day dứt với những công trình, hoa văn họa tiết đã bị phai mờ theo thời gian nên bà ở lại Huế giúp phục hồi, đào tạo một thế hệ kế cận để làm việc tốt hơn cho di sản văn hóa Huế”.

      Trong 15 năm gắn bó với di sản Huế, bà Andrea Teufel luôn nặng tình với Huế. Bà mua căn nhà tại đường Chi Lăng Huế để gia đình sinh sống. Căn nhà nhỏ của bà cũng nơi lui tới thường xuyên của các học viên và cộng sự trong công tác bảo tồn di tích Huế. Bà Andrea Teufel tâm sự: quá trình thực hiện công tác trùng tu di tích, bà đã tích lũy nhiều kinh nghiệm cho chính mình và từng bước hoàn thiện các phương pháp và kỹ thuật trùng tu. Trong đó, kỹ thuật fresco được áp dụng trong phục hồi di tích. Có nghĩa trát vữa lên tường, đợi cho đến khi vữa khô, nhưng không khô hẳn mà còn hơi ẩm, tiếp đó  dùng chất màu trộn với nước và vẽ trực tiếp thẳng lên mặt vữa tươi đó, không cần bất cứ loại chất kết dính hay keo nào. Với việc phát triển và áp dụng phương pháp mới này, những trang trí trên các công trình di tích sẽ không bị hư hại do thời tiết, qua đó sẽ bảo tồn di sản chân xác. Bà Andrea Teufel cho biết, qua quá trình tham gia dự án, các học viên đã có được những kỹ năng về bảo tồn di sản bằng phương pháp mới: “Qua 15 năm sống và làm việc tại Huế đối với tôi mỗi lần khi nhắc đến di sản tôi vẫn cảm thấy rất bồi hồi. Đó là những công trình nghệ thuật rất độc đáo. Và ngay tại những công trình mà tôi đã từng làm việc từng cm một trên mỗi bức tường và mỗi phần cổng nhưng khi dỡ hệ thống giàn giáo ra đến bản thân tôi cảm giác như bị đau tim vậy. Bởi và nó rất là tuyệt vời. Và tôi cảm thấy mình rất tự hào khi góp một phần nhỏ vào để bảo vệ công trỉnh cảnh quan và những công trình di sản Huế”.

Tiến sĩ Phan Thanh Hải, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đánh giá: Trong suốt 15 năm qua, nhóm chuyên gia của Đức do bà Andrea Teufel đại diện đã thực hiện trùng tu 5 dự án tại khu di sản Huế. Ngoài dự án ở Điện Phụng Tiên vừa hoàn thành, trước đây bà còn làm tốt việc Phục hồi tranh tường ở Khải Tường Lâu (Cung An Định); phục hồi cổng, bình phong Bửu Thành Môn (Lăng Tự Đức); phục hồi ngoại thất Tối Linh Từ (Đại Nội) và dự án Bảo tồn, phục hồi trang trí nội thất Tả Vu, Đại Nội Huế. Các dự án này đã kết hợp đào tạo cho tỉnh Thừa Thiên Huế có được đội ngũ những người chuyên trùng tu di sản. Hơn 20 học viên đã qua đào tạo, góp phần tích cực trong việc bảo tồn, trùng tu di tích của địa phương. Năm 2018, nhóm chuyên gia đã công bố công trình “Nghiên cứu phát triển, đào tạo và triển khai phương pháp mới để bảo tồn các công trình di sản có trang trí, áp dụng kỹ thuật các thiết kế nguyên bản, đặc biệt là kỹ thuật  từ lâu đã thất truyền “vẽ fresco” và “vữa màu”. Ông Phan Thanh Hải cho biết thêm: “Thông qua các dự án các học viên được đào tạo về phương pháp thực hành, tiếp cận những kiến thức mới, những kỷ năng mà các chuyên gia như chị Andrea Teufel trực tiếp hướng dẫn. Đến bây giờ họ trở thành lực lượng nồng cốt, hạt nhân trong các đơn vị bảo tồn di tích, trùng tu phục hồi các mảngkiến trúc sử dụng  vật liệu cứng và sử dụng các lối trang trí truyền thống đắp vôi vữa hoặc điêu khắc trên đá”.

Hơn 15 gắn bó thầm lặng với công việc bảo tồn di sản Huế, giờ đây Andrea Teufel đã chọn Huế làm quê hương thứ hai của mình. Bà luôn tâm niệm Cố đô Huế là di sản thế giới nên mọi người đều phải chung tay gìn giữ./.