Xoọc trơ vâng ra văng zâp pr’đươi pr’dua chr’nắp đoọng đấh loon lêy đợc p’cắh, hơnh déh zâp c’bhúh ta mooi pấh lêy chi ớh, c’câl ooy zâp t’ngay tơợp c’moo t’mêê, p’căn Ka Liêng K’Phước, cóh vel B’Nơr C, thị trấn Lạc Dương, chr’hoong Lạc Dương (Lâm Đồng) đoọng năl, bh’nơơn pr’đươi n’đoóh a’doóh âng đhanuôr taanh bhrợ xoọc bơ0ơn bấc ta mooi lướt lêy chi ớh kiêng đươi dua lâng chấc lêy năl, hân đhơ apêê ta mooi đắh k’tiếc k’ruung lơơng. Tu doọ dzợ chấc k’rang đắh bhiệc pa câl, vêy zên pa chô têêm ngăn tơợ bh’rợ taanh n’đoóh a’doóh ty chr’nắp, đh’rứah lâng t’bhlâng bhrợ têng cha chóh bhơi r’véh lâng cà phê ting cơnh c’lâng nông nghiệp công nghệ dal, nắc pr’ắt tr’mung pr’loọng đông đhanuôr ơy vêy pa dưr k’rơ liêm choom. ting đêếc, bêl tết zâp đông ngai cung ma bhui har, cha đắh liêm zấp: “Bêl ahay pr’ắt tr’mung cóh vel đông zr’nắh k’đhạp bhlâng, xoọc đâu Nhà nước bhrợ pr’đơợ đoọng vặ zên đoọng đhanuôr bhrợ cha nắc pr’ắt tr’mung cung ơy padưr ta clơ zâp t’ngay. Bêl ahay taanh n’đoóh a’doóh âng đơơng pa câl cóh lơơng, ha dợ xoọc đâu taanh bhrợ nắc pa câl đoọng ha ta mooi. Ta mooi lướt lêy chi ớh apêê nắc buôn lêy câl, kiêng đươi.. nắc liêm buôn bhlâng. Zên pa chô cung z’zăng đoọng ha đhanuôr nắc đhanuôr bhui har bhlâng”.

Lấh mơ đợc p’cắh, pa câl n’đoóh a’doóh đoọng ha ta mooi lướt lêy chi ớh, zâp apêê k’coon âng p’căn Ka Liêng K’Phước dzợ lêy t’bhlâng bhrợ mưy đhị zr’lụ đương hơnh déh ta mooi, đợc p’cắh bh’nơơn pr’đươi cà phê Arabica lâng xay moon c’lâng bh’rợ bhrợ têng cà phê chr’nắp nâu.

Cr’chăl tơợ vel B’Nơr C mơ 300 mét nắc vel Đưng, k’ha riêng nghệ nhân cóh đâu nắc ơy bhrợ padưr 10 c’bhúh chiing goong đoọng lêy bhrợ padưr cr’noọ bh’rợ lêy cha mêết văn hoá cóh vel đông đoọng ha ta mooi bêl chô cóh zr’lụ k’tiếc Langbiang ma bhưy chr’nắp nâu. Đh’rứah lâng nâu, zâp dịch vụ ôộm cha lâng zâp pr’đươi chr’nắp a’yêm âng đhanuôr cóh vel đông cơnh búah n’dza, a’vị hor, lêệ a’ọc ta bóh cung padưr pa xớc k’rơ bấc. Chrooi pa xoọng bhrợ đoọng bhiệc bhrợ, padưr zên bơơn bhrợ đoọng ha đhanuôr acoon cóh đhị vel đông. Ting cơnh t’coóh Sa Ly, mưy nghệ nhân dưr dzoọng lêy bhrợ têng mưy c’bhúh pa bhrợ chiing goong đoọng ha ta mooi lêy chi ớh cóh vel Đưng, thị trấn Lạc Dương, tơợ bêl đhanuôr năl lêy bhrợ du lịch nắc pr’ắt tr’mung âng đhanuôr padưr pa xớc ting t’ngay, đợ apêê pa bhrợ xoọc đâu zêng ma trơ vâng váih bhiệc bhrợ, t’bil k’chứt lơi ha ul đha’rứt cóh zâp đông xang. Pr’ắt tr’mung âng vel đông cung tr’xăl liêm gít: “Bêl ahay, bấc đhanuôr lâng c’la đay cắh chấc năl gít văn hoá chiing goong nắc ha cơnh, mưy năl tr’bứi ooy a’dích a’bhướp bêl ahay a’năm. Hân đhơ cơnh đêếc, xoọc đâu nắc tơợ râu cr’noọ cr’niêng âng apêê ta mooi chô cóh vel đông lâng kiêng chấc lêy năl nắc azi vêy bhrợ bh’rợ cơnh đâu đoọng ha ta mooi lêy xơợng. tơợ bêl xay bhrợ bh’rợ nâu nắc bhrợ padưr bấc râu bh’rợ dzợ, cơnh bhrợ n’dza, n’đoóh a’doóh lâng bhrợ đoọng bhiệc bhrợ ha bấc ngai. Váih zên bơơn pa chô đắh bhiệc bhrợ du lịch nắc pr’ắt tr’mung đhanuôr cóh vel đông lâng âng c’la zi nắc padưr z’zăng lấh mơ lâng bêl l’lăm ahay. Lấh mơ nắc lâng đhanuôr đợ pr’loọng đông zr’nắh k’đhạp cóh vel đông tu vêy pa xoọng zên pa chô nắc ơy dưr zi lấh têêm ngăn, pa xiêr râu hi lêệng zr’nắh ha Nhà nước, ha chính quyền”.

Ting cơnh t’coóh Cao Anh Tú, Trưởng phòng văn hoá thông tin chr’hoong Lạc Dương moon, xoọc đâu cóh vel đông vêy lấh 70% đhanuôr acoon cóh vel đông ắt mamung, bấc nặc manứih K’ho. Hân đhơ pr’ắt tr’mung dzợ bấc zr’nắh k’đhạp nắc ơy vêy pa dưr z’zăng lấh mơ, đhanuôr cung zư đợc đợ pr’hoọm văn hoá liêm chr’nắp, nắc đoo không gian văn hoá chiing goong, bhiệc bhan, tr’coọ xa’nưl ty chr’nắp, bh’rợ taanh n’đoóh a’doóh lâng văn hoá búa n’dza. Đh’rứah lâng râu ơy váih liêm k’rơ cóh vel đông đắh bhrợ têng nông nghiệp công nghệ dal, bhiệc lêy đươi bhrợ liêm râu văn hoá cóh vel đông đay ooy bhiệc bhrợ têng du lịch bơơn ta lêy nắc c’lâng lướt liêm crêê lâng nhâm mâng. Nắc bhr’dzang gung dưr t’mêê đoọng chr’hoong Lạc Dương moon zr’nưm, đhanuôr acoon cóh cóh dứp dzung da ding Labiang moon la lay padưr pa xớc zâp t’ngay: “Lâng râu liêm choom đắh c’rơ ơy váih cóh vel đông nắc đhị vêy bấc đhanuôr acoon cóh, vel đông lêy padưr lâng pr’hoọm văn hoá cóh đâu, vêy chiing goong-mưy c’cir bơơn Unesco công nhận moót c’moo 2005, ooy cr’chăl nâu a’tốh chr’hoong nắc t’bhlâng bhrợ pr’đơợ liêm choom đoọng pr’hoọm nâu bơơn padưr, chô tước lâng ta mooi đoọng bhrợ pa xoọng bhiệc bhrợ, zên pa chô ha đhanuôr. cr’chăl nâu, lâng râu liêm choom đắh plêệng k’tiếc đoọng padưr pa xớc nông nghiệp công nghệ dal, lêy chô bhrợ liêm sạch nắc vel đông cung lêy padưr pa xớc du lịch canh nông. Ooy đâu padưr pr’ắy tr’mung liêm chr’nắp lấh mơ ha đhanuôr cóh Lạc Dương”.

Cung ting cơnh t’coóh Tú, cắh mưy padưr pa xớc ting bh’rợ du lịch cộng đồng đhị vel bhươl, zâp đhị lướt lêy chi ớh cóh chr’hoong cơnh du lịch sinh thái bhươn quốc gia Bidoup-Núi Bà, zr’lụ du lịch Langbiang, vel Cù Lần... zâp chr’nắp văn hoá ty cung ơy lâng xoọc bơơn đhanuôr cóh vel đông xay moon tước đhanuôr, ta mooi, bhiệc nâu chrooi pa xoọng pậ chr’nắp ooy đắh padưr pr’ắt tr’mung âng vel bhươl padưr pa xớc k’rơ, n’jứah zúp lêy zư râu văn hoá cóh vel đông mưy cơnh nhâm mâng./.

Người K’Ho dưới chân núi Langbiang làm du lịch

                                         Quang Sáng

Nhờ biết tận dụng và phát huy thế mạnh về giá trị văn hóa bản địa đặc sắc của dân tộc mình, người K’Ho dưới chân núi Langbiang, thuộc thị trấn Lạc Dương, huyện Lạc Dương (Lâm Đồng) đã mở ra các loại hình dịch vụ để thu hút và phục vụ du khách, mang lại nguồn thu nhập đáng kể, đưa kinh tế gia đình từng bước phát triển đi lên. Đến nay, đời sống kinh tế của buôn làng đã đổi thay rõ rệt nên tết này bà con đã đón một mùa xuân tràn đầy thắng lợi và hạnh phúc.

       Đang tất bật chuẩn bị các vật dụng cần thiết để kịp trưng bày, tiếp đón các đoàn du khách đến tham quan, mua sắm trong ngày đầu năm mới, bà Ka Liêng K’Phước, ở buôn B’Nơr C, thị trấn Lạc Dương, huyện Lạc Lương, tỉnh Lâm Đồng cho biết, sản phẩm thổ cẩm do chính tay bà con mình dệt ra đang được nhiều khách du lịch ưa chuộng và tìm hiểu, kể cả du khách là người nước ngoài. Do không còn phải lo lắng về đầu ra, có nguồn thu nhập ổn định từ nghề dệt thổ cẩm truyền thống, cùng với tăng gia sản xuất rau-hoa và cà phê theo hướng nông nghiệp công nghệ cao, nên kinh tế gia đình của người dân trong buôn đã có bước phát triển khá. Theo đó, tết nhất nhà nào cũng tổ chức vui vẻ và đầy đủ hơn:  “Hồi trước đời sống buôn làng khó khăn lắm, bây giờ Nhà nước tạo điều kiện cho vay vốn để người dân làm ăn nên đời sống cũng đã đi lên từng ngày. Trước, dệt thổ cẩm là phải mang đi nơi khác để bán, còn giờ mình dệt thổ cẩm ra thì bán cho du khách. Khách du lịch họ đến trong buôn để tham quan, họ thích thổ cẩm thì mua nên việc buôn bán rất thuận lợi. Thu nhập được nâng lên nên bà con rất phấn khởi và vui vẻ”

        Ngoài trưng bày, bán sản phẩm thổ cẩm cho khách du lịch, các con của bà Ka Liêng K’Phước còn mạnh dạn mở hẳn một khu vực đón tiếp du khách, trưng bày sản phẩm cà phê Arabica và giới thiệu quy trình sản xuất loại cà phê đặc sản này.

         Cách buôn B’Nơr C 300 mét là Bon Đưng, hàng trăm nghệ nhân ở nơi đây đã thành lập 10 nhóm cồng chiêng để phục vụ nhu cầu thưởng thức văn hóa bản địa cho du khách khi đến với vùng đất Langbiang huyền thoại này. Cùng với đó, các dịch vụ ăn uống với sản phẩm đặc hữu của cư dân bản địa như rượu cần, cơm lam, thịt heo hun khói cũng phát triển theo. Góp phần tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập cho bà con đồng bào dân tộc thiểu số tại địa phương. Theo bà Sa Ly, một nghệ nhân đứng ra tổ chức một nhóm hoạt động cồng chiêng phục vụ khách du lịch ở Bon Đưng, thị trấn Lạc Dương, từ khi bà con biết làm du lịch thì đời sống kinh tế đã phát triển khá lên từng ngày, số lao động nhàn rỗi giờ đã có việc làm nên cái đói cái nghèo đã bị đẩy lùi ra khỏi từng căn nhà, bếp lửa. Cuộc sống của buôn làng đã đổi thay rõ rệt. “Trước đây, nhiều bà con và bản thân mình không rõ văn hóa cồng chiêng là thế nào, chỉ biết sơ qua từ ông bà ngày xưa thôi. Nhưng thời gian gần đây, xuất phát từ nhu cầu của khách du lịch họ đến địa phương và muốn tìm hiểu nên chúng tôi mới mở ra dịch vụ để phục vụ du khách. Từ khi triển khai dịch vụ này thì kéo theo nghề rượu cần, thổ cẩm và tạo công ăn việc làm cho nhiều người. Có thu nhập từ phục vụ khách du lịch nên đời sống kinh tế của bà con buôn làng và bản thân mình đã phát triển khá lên rất nhiều so với trước kia. Nhất là với bà con những gia đình khó khăn trong buôn vì nhờ có thêm thu nhập nên đã vươn lên ổn định, giảm bớt đi phần nào gánh nặng cho Nhà nước, cho chính quyền”

Trên địa bàn huyện có hơn 70% đồng bào dân tộc bản địa sinh sống, phần lớn là người K’Ho. Tuy đời sống kinh tế - xã hội đã có bước phát triển khá, nhưng bà con vẫn gìn giữ được bản sắc văn hóa độc đáo, đó là không gian văn hóa cồng chiêng, lễ hội, âm nhạc truyền thống, nghề dệt thổ cẩm và văn hóa rượu cần. Ông Cao Anh Tú, Trưởng Phòng Văn hóa Thông tin huyện Lạc Dương cho biết, cùng với thế mạnh về sản xuất nông nghiệp công nghệ cao, việc vận dụng văn hóa bản địa của địa phương mình vào phục vụ khách du lịch được xem là hướng đi đúng và bền vững. Là bước đột phá mới để huyện Lạc Dương nói chung, cộng đồng dân tộc thiểu số ở dưới chân núi Langbiang nói riêng phát triển đi lên từng ngày. “Với tiềm năng, thế mạnh của địa phương là nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số, địa phương định hướng với bản sắc văn hóa bản địa, trong đó có không gian văn hóa cồng chiêng – một di sản được Unesco công nhận vào năm 2005, trong thời gian tới huyện sẽ tiếp tục tạo điều kiện tối đa để bản sắc này được phát huy, đến được với khách du lịch để tạo thêm việc làm và thu nhập cho người dân. Bên cạnh đó, với tiềm năng thế mạnh về khí hậu, đất đai thổ nhưỡng để phát triển nông nghiệp công nghệ cao, hướng đến nông nghiệp sạch thì địa phương cũng sẽ phát triển du lịch canh nông. Qua đó nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân ở Lạc Dương”

Cũng theo ông Tú, không chỉ phát triển theo mô hình du lịch cộng đồng ngay tại buôn làng, tại các điểm du lịch khác trong huyện như du lịch sinh thái Vườn quốc gia Bidoup - Núi Bà, Khu du lịch Langbiang, Làng Cù Lần… các giá trị văn hóa truyền thống cũng đã và đang được cư dân bản địa giới thiệu tới du khách, điều này góp phần rất lớn trong thúc đẩy kinh tế địa phương phát triển mạnh vừa giúp duy trì nét đẹp văn hóa bản địa một cách bền vững./.