T’coóh Bhling A Grưn cắh dzợ hay ghít âi pa choom lâng choom cha ớh apêê tr’coó xa nul âng acoon cóh đay tơợ bêl ooy. T’coóh nắc muy hay, tơợ bấc bêl đh’rứah lâng ca conh lướt lái a xiu, lướt ha rêê, ca conh đoo ta luôn đơơng âng bêệ n’jưl tâm bhréh a lui, a luốt, a hel đhị a chắc. Agrưn bơơn xơợng đợ xa nul liêm ch’loọng dưr đơơr tơợ apêê tr’coó xa nul, xang nắc chắp kiêng bêl ooy cắh năl. Zấp bêl tợt xơợng apêê ga rứa n’toong chiing, píah n’jưl, plong a luốt, t’coóh zước moọt ting cha ớh, cha ớh bấc chu nắc dưr choom.

C’moo đâu âi z’lấh 62 hân noo bhrợ ha rêê n’đhang t’coóh Bhling A Grưn coong dzợ đớc đoọng loom luônh chắp hơnh tr’coó xa nul ty đanh âng acoon cóh đay. Zấp t’ngay, t’coóh công pay tr’coó xa nul cha ớh, nắc muy bêl ooy lơ lướt ooy crâng cắh cậ jéh ca ay, t’coóh vêy ha dưr đớc.

Cóh vel Tà Vàng, t’coóh Bhling A Grưn bơơn năl nắc ma nứih dzợ năl bấc pr’hát lâng bhrợ bh’noóch pr’hay bhlâng zr’lụ A Tiêng. Nâu câi, A grưn choom cha ớh lâng năl ghít zấp 10 râu tr’coó xa nul ty đanh âng ma nứih Cơ Tu. T’coóh công năl k’ha riêng t’rúih bh’lô, zấp ha dum công dzợ trúih đoọng ha lang p’niên cóh vel Tà Vàng xơợng.

Đhị đhr’năng muy c’bhúh lang p’niên cắh lấh chắp kiêng văn hóa hóa acoon cóh, Bhling A Grưn k’rang k’uôl. Brương tr’nu, bêl lang t’coóh Cơ Tu lứch ma lướt a dhuốc t’mooi, ngai dzợ năl tước tr’coó xa nul acoon cóh. Rơơm kiêng bhlâng âng A Grưn nâu câi nắc bơơn pa choom đoọng ha ca coon cha chau cơnh nắc ca conh bha bhư\ớp âng đoo âi ting pa choom đoọng ha đay. Tu đợ bhr’ươr pr’hát, tước apêê  tr’coó xa nul, n’đhơ nắc r’vai âng ma nứih Cơ Tu.

Cơnh đêếc nặ, cắh ngai k’đươi, cắh ngai k’dua, zấp bêl doó tr’vâng cắh cậ bêl p’niên bơơn đhêy ch’noọng, t’coóh Bhling A Grưn nắc p’too moon ca coon cha chau tước Gươl âng vel đoọng pa choom đọong ha pêê cơng n’toong ching, đhưưng cha gâr, tân tung da dặ, ng’cơnh píah n’jưl, plong a luôt. Bấc a đhi k’tứi cóh vel Tà Vàng tơợ 9-14 c’moo âi dưr váih đợ apêê n’toong chiing, đhưưng cha gâr, píah n’jưl pr’hay cơnh: Bhling A Kich, Bhling Hiền, A lăng Nhân,… vel Tà Vàng âi vêy muy  c’bhuh chiing cha groong rúh p’niên k’tứi buôn cha ớh cóh apêê bhiệc bhan âng vel, âng chr’val.

Xoọc đâu, zấp bêl vêy bh’rợ văn nghệ cóh vel đong, t’coóh A Grưn nắc đoo ma nứih bha lâng bơơn k’đươi ting pấh. C’bhúh ma nứih Cơ Tu pa bhlâng chắp lêy a đoo, muy cha nắc lứch loom luônh âi đớc đoọng k’noọ cơnh toọt lang ha bh’rợ zư đớc, pa dưr c’kir văn hóa acoon cóh đay âng aconh a bhướp đớc đoọng./.

LÃO NGHỆ NHÂN CƠ TU ĐAM MÊ BẢO TỒN VĂN HÓA DÂN TỘC

                                                                                                        CTV Nguyễn Văn Sơn

       Năm nay đã bước sang tuổi 62 nhưng ông Bh’ling Ar Gưn, người Cơ Tu ở thôn Tà Vàng, xã A Tiêng, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam vẫn nhiệt huyết với việc bảo tồn văn hóa dân tộc. Những nhạc cụ truyền thống của dân tộc mình ông đều sử dụng thành thạo. Ông Ar Gưn còn chịu khó tìm tòi, chế tác nhạc cụ nhằm truyền dạy lại cho lớp trẻ.

      Ông Bh’ling Argưn không còn nhớ rõ đã học và biết sử dụng các loại nhạc cụ của dân tộc mình từ khi nào. Ông chỉ nhớ rằng, từ những buổi cùng cha ra suối bắt cá, rồi những lần đi rẫy, cha ông luôn mang theo chiếc đàn tâm bét alui và cây sáo ahen bên cạnh. Ar Gưn được thưởng thức những thanh âm trong trẻo phát ra từ các loại nhạc cụ rồi đem lòng yêu mến lúc nào không hay. Mỗi khi ngồi nghe người lớn đánh chiêng, đàn, thổi sáo, ông xin vào đánh theo, đánh nhiều lần thì thuần thục.

     Năm nay đã đi qua 62 mùa lúa rẫy nhưng ông Bh’ling Ar Gưn vẫn dành hết tâm huyết cho nhạc cụ truyền thống của dân tộc mình. Mỗi ngày, ông đều mang nhạc cụ ra chơi, chỉ hôm nào bận đi rừng hoặc đau ốm, ông mới đem chúng treo góc nhà.

      Ở làng Tà Vàng, ông Bh’ling Ar Gưn được biết đến là người còn thuộc nhiều bài hát cổ và hát lý hay nhất vùng A Tiêng. Bây giờ, Ar Gưn có thể chơi và hiểu tường tận 10 loại nhạc cụ truyền thống của người Cơ-Tu. Ông cũng thuộc lòng hàng trăm câu chuyện cổ tích, mỗi tối vẫn hay kể cho lớp trẻ trong làng Tà Vàng nghe.

      Trước thực trạng một bộ phận lớp trẻ thờ ơ với văn hóa dân tộc, Bh’ling Ar Gưn lo lắm. Mai này, khi lớp người già Cơ Tu về với tổ tiên, ai còn biết đến nhạc cụ dân tộc. Mong ước lớn nhất của Ar Gưnl bây giờ là được truyền dạy cho con cháu đời sau như chính cha ông và những bậc cao niên trong làng đã từng truyền dạy cho mình. Bởi những làn điệu dân ca, đến những giai điệu của nhạc cụ, là cả cái hồn của người Cơ Tu.

      Vậy là chẳng ai nhờ, ai mướn, cứ lúc nào rảnh rỗi hoặc khi lũ trẻ được nghỉ hè, ông Bh’ling Ar Gưnl lại vận động các cháu đến nhà Gươl của làng để bày cho chúng cách đánh cồng chiêng, múa tung tung da dá, cách đánh đàn, thổi sáo. Nhiều em nhỏ trong làng Tà Vàng từ khoảng 9-14 tuổi đã trở thành những người đánh cồng chiêng, đàn hay như: Bh’ling Akich, Bh’ling Hiền, Alăng Nhân,…Làng Tà Vàng đã có một đội cồng chiêng nhí thường biểu diễn trong các dịp lễ hội của làng, của xã.

      Hiện nay, mỗi khi có phong trào văn nghệ ở địa phương, ông Ar Gưnl luôn là hạt nhân được mời tham gia. Cộng đồng người Cơ Tu rất ngưỡng mộ ông, một nghệ nhân tâm huyết đã dành gần cả cuộc đời cho công việc bảo tồn, phát huy di sản văn hóa dân tộc của cha ông để lại./.