Pr’loọng đong a moó Pinăng Thị Kem ắt cóh cr’noon Chà Panh ta luôn ắt cóh ha rêê, vêl bêl nắc vêy chô ooy đong, tu cơnh đêếc nắc cắh lấh n’năl ooy bh’rợ zư lêy k’coon… Cắh muy a moó nắc pazêng đhanuôr cóh cr’noon âng a moó công băn k’coon cơnh đhr’năng n’hau vêy nắc cha rau đêếc, bấc rau chr’na đha nắh vêy cóh bhươn nắc tu cắh n’năl cơnh pr’đươi công cơnh cắh n’năl cơnh zêệ bhrợ, bấc bêl ta lơi ta uáh. Rau cắh liêm crêê k’coon âng a moó nắc muy cóh bấc p’niên k’tứi cóh cr’noon crêê oom oóch. Tơợ bêl vêy apêê a đhi a moó bhrợ têng bh’rợ dân số p’too pa choom, c’la a moó lâng bấc apêê ađhi a moó n’lơơng cóh cr’noon n’năl cơnh đoọng k’coon cha đắh crêê cơnh lâng đh’rưáh t’bhlâng bhrợ đoọng ha k’coon doọ dzợ ắt lâng đhr’năng oom oóch. A moó Pinăng Thị Kem, ắt đhị chr’val Phước Xoà, chr’hoong Bác Ái prá: “Pr’ắt tr’mông pr’loọng đong zr’nắh k’đháp nắc k’coon buôn oom oÓch, vêy trạm y tế tước lum lêy, đăng lêy nắc bơơn lêy k’coon cu cắh zập dinh dưỡng. Pa choom cơnh zêệ bhrợ chr’na đha nắh đoọng ha k’coon, đoọng k’coon cha zập pazêng rau dinh dưỡng lấh mơ, đoọng a đoo clơợng lấh mơ. Chắp hơnh y tế chr’val ơy k’rang p’too pa choom, đoọng k’coon cu bơơn pậ crêê cơnh”.

Đoọng bh’rợ p’too pa choom liêm choom lấh mơ, pazêng apêê ting bhrợ bh’rợ dân số vêy ta lêy pay nắc lứch manuýh acoon cóh Raglai. Mr’cơnh p’rá nắc lấh mơ ngai n’lơơng, apêê a moó n’năl ghít j’niêng cr’bưn âng acoon cóh đay, tu cơnh đêếc đớc bấc t’ngay c’xêê đoọng xay moon, p’too pa choom lâng ta luôn tước ooy pr’loọng đong đhanuôr đoọng lêy đhr’năng c’rơ, kinh tế pr’loọng đong. Tơợ đêếc đh’rứah lâng bh’rợ xay moon, p’too pa choom, ta ơơi pa chô pazêng rau xa nay t’moóh ooy c’năl kế hoạch hoá pr’loọng đong, chế độ dinh dưỡng đoọng ha zập lang p’niên, pa bhlâng nắc đoọng ha p’niên k’tứi bhlâng. A moó Chamalea Thị Huệ, manuýh ting bhrợ bh’rợ dân số chr’hoong Bác Ái prá: “Acu ting bhrợ têng bh’rợ dân số công 8 c’moo n’nâu ơy. Muy bơr cha nắc đhanuôr c’năl cắh lấh, apêê đoo n’niên k’coon thứ 3 công bấc. Vêy đhị nắc đhanuôr ắt mamông cắh mr’đhị, buôn lướt ooy ha rêê đhuốch, bếch cóh ha rêê, xay moon p’too pa choom công zr’nắh k’đháp. Hân đhơ zr’nắh k’đháp cơnh ooy nắc acu công t’bhlâng lướt xay moon p’too pa choom, lum lêy pr’loọng đong”.

Apêê k’căn công vêy ta pa choom h’cơnh ng’đươi pazêng rau chr’na đha nắh ng’xăl nắc choom ng’bơơn đoọng pa liêm pa crêê chr’na đha nắh ha k’coon. Tơợ đanh, đhanuôr acoon cóh tỉnh Ninh Thuận nắc đhiệp n’năl đoọng k’coon cha k’bhộ, cắh ơy k’rang tước ooy dinh dưỡng cóh chr’na đha nắh. Xang bêl ting zêệ bhrợ chr’na đha nắh cóh đong za nêệ âng đay đhị rau pa choom âng apêê bhrợ têng bh’rợ dân số, apêê a moó n’năl ghít bh’rợ zư lêy k’coon ting chế độ dinh dương doọ rau k’đháp bhlâng. Ha dzợ lâng a moó Goll How Kim Tuyết, Chuyên trách dân số chr’val Phước Hoà, chr’hoong Thuận Nam prá: “Acu nắc dzợ t’bhlâng bhrợ têng, t’bhlâng lướt xay moon p’too pa choom, ba bi cơnh bêl đâu lướt cắh vêy apêê cóh đong nắc t’ngay m’brương cậ ng’lướt đoọng p’too pa choom, cr’noọ x’rịa nắc đoọng apêê đoo n’năl ooy n’niên k’coon thứ 3, tu đhanuôr cóh đâu nắc bấc pr’loọng đong đharứt, đăn đharứt, ha dang n’niên k’coon thứ 3 cậ nắc cắh zập kinh tế đoọng băn par, p’too pa choom liêm crêê lấh mơ”.

Ting cơnh ch’mêết lêy, đhị Ninh Thuận, p’niên k’tứi đhanuôr acoon cóh n’dúp 5 c’moo crêê oom oóch, ếp k’tứi bấc 30% bấc k’nặ 2 chu t’piing lâng p’niên manuýh acoon Kinh đhị zr’lụ. Cóh đêếc đhr’năng ta bhúch kẽm cóh p’niên da ding k’coong tước lấh 80%. Đhị đhr’năng cơnh đêếc, xang k’nặ 2 c’moo xay bhrợ Nghị quyết 21 âng Chính phủ ooy bh’rợ dân số cóh đhr’năng t’mêê, apêê ting bhrợ têng bh’rợ dân số vêy ta bhrợ têng đhị pazêng bhươl cr’noon zr’lụ đhanuôr acoon cóh nắc ơy xay moon, p’too pa choom ghít pa bhlâng đoọng ha apêê k’conh k’căn zêệ bhrợ chr’na đha nắh đoọng ha p’niên k’tứi tơợ pazêng rau chr’na đha nắh ơy vêy đhị vel đong lâng 4 c’bhúh dinh dưõng bha lâng cơnh: c’bhúh tinh bột, n’xiêng, vitamin, khoáng chất lâng c’bhúh đạm./.

Ninh Thuận:

Cải thiện dinh dưỡng cho trẻ em vùng đồng bào dân tộc thiểu số

                                               CTV Đoan Trang- Thành Dũng

Do điều kiện kinh tế và thói quen ăn uống có gì ăn nấy nên trẻ em bị suy dinh dưỡng, thấp còi trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Ninh Thuận còn chiếm tỷ lệ cao. Để giúp trẻ em ở vùng đồng bào dân tộc tiểu số nâng cao thể chất, phát triển khỏe mạnh, thời gian qua, tỉnh đã chú trọng triển khai nhiều hoạt động nhằm cải thiện dinh dưỡng cho trẻ em vùng dân tộc thiểu số.

Gia đình chị Pinăng Thị Kem ở thôn Chà Panh thường xuyên ở rẫy, thỉnh thoảng mới về nhà nên ít có kiến thức chăm sóc con cái... Không riêng chị mà hầu hết người dân thôn chị cũng nuôi con theo kiểu "có gì cho ăn nấy", nhiều loại thực phẩm sẵn có trong vườn nhưng do không biết công dụng cũng như cách chế biến, nhiều khi phải bỏ phí. Hệ quả con chị là một trong số rất nhiều trẻ của thôn bị suy dinh dưỡng. Từ ngày được các chị cộng tác viên dân số tuyên truyền, bản thân chị và nhiều chị em khác trong thôn biết cách cho con ăn hợp lý hơn và cùng nhau nỗ lực giúp con thoát khỏi tình trạng suy dinh dưỡng. Chị Pinăng Thị Kem, ngụ xã Phước Hòa, huyện Bác Ái nói:“Gia đình khó khăn nên con bị suy dinh dưỡng, nhờ trạm y tế đến thăm, cân cho bé mới phát hiện bé thiếu dinh dưỡng. Chỉ cách chế biến thức ăn cho bé, cho bé ăn đầy đủ dinh dưỡng hơn để bé tăng ký. Cảm ơn y tế xã đã quan tâm chỉ cho bé cách ăn để bé tăng cân”.

Để công tác tuyên truyền mang lại hiệu quả, các cộng tác viên dân số được lựa chọn đều là người dân tộc Raglai. Cùng tiếng nói nên hơn ai hết, các chị thấu hiểu tập tục của dân tộc mình nên dành nhiều thời gian để tuyên truyền, vận động, thuyết phục và thường xuyên đến tận nhà người dân thăm hỏi tình hình sức khỏe, kinh tế gia đình. Qua đó lồng ghép tuyên truyền, giải đáp những thắc mắc về kiến thức kế hoạch hóa gia đình, chế độ dinh dưỡng cho mọi lứa tuổi, đặc biệt là trẻ nhỏ. Chị Chamaléa Thị Huệ, cộng tác viên dân số huyện Bác Ái cho biết:“Tôi tham gia công tác dân số cũng được 8 năm rồi. Một số người dân nhận thức kém họ đẻ con thứ 3 cũng hơi nhiều. Có người dân sống thưa thớt, đi lên rừng, ngủ rẫy, tuyên truyền vận động cũng khó khăn. Cho dù khó khăn như vậy nhưng tôi cũng cố gắng phấn đấu đi tuyên truyền vận động, thăm hỏi gia đình”.

Các bà mẹ cũng được hướng dẫn dùng các loại thực phẩm thay thế có thể tự tìm được để cải thiện bữa ăn cho con. Lâu nay, bà con dân tộc thiểu số tỉnh Ninh Thuận chỉ biết cho con ăn no nên chưa quan tâm đến dinh dưỡng trong bữa ăn. Sau khi được thực hành bữa ăn tại chính gian bếp nhà mình dưới sự hướng dẫn của các cộng tác viên dân số, các chị nhận ra việc chăm sóc con theo chế độ dinh dưỡng không khó lắm.

Chị Goll How Kim Tuyết, Chuyên trách dân số xã Phước Hòa, huyện Thuận Nam nói:“Tôi vẫn nhiệt tình, cố gắng đi vận động như chẳng hạn bữa nay đi không thấy họ ở nhà thì mai lại đi tiếp để vận động mục đích là cho họ hiểu biết không vi phạm sinh con thứ 3 tại vì đa số dân ở đây là hộ nghèo, cận nghèo, nếu vi phạm sinh con thứ 3 nữa thì không đủ kinh tế để nuôi con, dạy con học cho tốt”.     

Theo thống kê, tại Ninh Thuận, trẻ em dân tộc thiểu số dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng, thấp còi chiếm 30%, cao gấp gần 2 lần so với trẻ em người Kinh trên địa bàn. Trong đó tỷ lệ thiếu kẽm ở trẻ em miền núi lên đến trên 80%. Trước thực trạng trên, sau gần 2 năm triển khai Nghị quyết 21 của Chính phủ về “Công tác dân số trong tình hình mới”, đội ngũ cộng tác viên dân số được duy trì tại các thôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số đã hướng dẫn chi tiết cho các phụ huynh cách chế biến thức ăn cho trẻ từ những loại thực phẩm có sẵn tại địa phương với 4 nhóm dinh dưỡng chính như: nhóm tinh bột, dầu mỡ, vitamin, khoáng chất và nhóm đạm./.