Trúih apêê c’lâng vel bhươl cóh chr’val Duy Hải, chr’hoong Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam, k’dâng lêy đong ngai công bọ lơi muy bh’nọ n’nóh x’xriing đhị c’riing đương xe tước pay m’pêế lơi. N’đhơ cơnh đêếc, t’ngay n’nâu tước t’ngay n’tốh, cắh bơơn lêy xe tước pay đơơng m’pêê lơi n’noh x’xriing. Chính quyền chr’val nắc vặ xe k’rong k’tom tước đơơng n’tóh đăn đhị zr’lụ âng Dự án đhêy ặt Nam Hội An. Đhị đâu z’zăng đăn lâng zr’lụ đha nuôr ặt ma mông, đhị g’roong dự án tu cơnh đêếc đha nuôr lâng công nhân “đhêêng ặt zâng”. Plêêng p’răng xơớt, nắc nặ nung dưr k’hung k’hêêng tơợ bh’nọ n’nóh x’xriing bhrợ zấp ngai lướt z’lấh đhị đâu công k’pị móh boóp. Plêêng boo nắc đác tơợ apêê bao n’nóh x’xriing hooi ooy c’lâng, m’pang, r’rooi r’rviêng công ting n’năc ma tróc váih. A moó Nguyễn Thị Tám vel đong cóh chr’val Bình Dương, chr’hoong Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam pa bhrợ đhị dự án Nam Hội An đoọng năl, zấp bêl đhí tước nắc zấp ngai công nhân cắh ngai mặ p’hơơm ma k’pị móh boóp. Pa bhrợ ga lêêh ga lêêng, tước đhâng nắc vêy bơơn đhêy cha cha nắc đong cha cha la lấh đăn lâng đhị n’nóh x’xriing. Zr’nắh bhlâng, c’la đong công trình nắc đớc a vị đhâng đhị đâu tu cơnh đêếc zấp ngai công ma tước cha. A moó Tám xay moon: “Chở xe ben tước n’tóh cơnh đêếc cắh bơơn lêy bhrợ têng râu rí. Zấp t’ngay công lêy n’tóh. Nha nhự nha nhiệt. Moon cha cóh đâu nắc buôn boọl, tu n’jứah cha, n’jứah c’jơn r’rooi. Đương kía apeê đoo pa tơơi bha nọ n’nóh x’xriing, tu công trình bhrợ tơợ 2 tước 3 c’moo đanh. Bha nọ x’xriing n’nắc cớ đăn pa bhlâng. Pa zêng công nhân tước đâu cha cha lứch, tu cóh đâu vêy 1 đhị đâu a năm. Đong thầu nắc k’đươi cóh đâu tu cơnh đêếc zấp ngai zêng ma cha dhị đâu, ha dang a đay ma chớơc cha cha nắc cắh ha mơ cha cha đhị đâu ốt”.

Cơnh xay bhrợ bấc bhlâng xoọc đâu, t’mooi cắh đoọng zên điện nắc cắt điện, cắh đọong zên đác nắc cắt đác. Công ty Môi trường Đô thị Quảng Nam công đươi dua cơnh đêếc cơnh lâng apêê đhị cắh tộ đoọng zấp zên cơnh hợp đồng k’rong k’tom, đơơng âng n’nóh x’xriing. Chr’val Duy Hải, chr’hoong Duy Xuyên xoọc nợ Công ty lấh 100 ức đồng zên k’rong k’tom n’noh x’xriing tu cơnh đeếc nắc ặt zâng đhị râu n’nóh x’xriing ga ving prang, nha nhự cắh cơnh. T’coóh Nguyễn Văn Thống, Chủ tịch UBND chr’val Duy Hải, chr’hoong Duy Xuyên đoọng năl, xoọc đâu dâng 60% đợ pr’loọng âng chr’val âi đoọng zên n’nóh x’xriing, mơ dzợ dâng 250 pr’loọng cắh tộ đoọng. Chính quyền chr’val k’đươi 5 c’bhúh pa họp đha nuôr dhị 5 vel cóh vel đong, p’too moon đha nuôr đoong ên n’nóh x’xriing zấp c’xêê 20.000 đồng, cơnh lâng apêê pr’loọng đong zr’nắh k’đháp nắc bơơn ha lỵ lêy doó pay zên. N’đhơ cơnh đêếc, pa bhlâng k’đháp đoọng pay zấp zên dzợ ta nợ âng công ty. T’coóh Thống công đoọng năl, xoọc đâu lấh mơ n’noh x’xriing ta bọ  cóh ting pr’loọng đha nuôr dzợ vêy n’noh x’xriing âng k’rơ bhâu công nhân đhị công trình bhrợ têng Zr’lụ đhêy ặt Nam Hội An. “Rơơm kiêng âng vel đong nắc choom cán bộ Công ty Môi trường Đô thị tước ting pr’loọng, ha dợ chr’val zooi đoọng p’xoọng. Pr’đơợ cơnh đeếc, cắh vêy thành phố nắc u buôn. Ha dợ nâu câi, chính quyền n’jứah k’rang k’rong k’tom, n’jứah chroót zên ha pêê lướt pay zên n’nóh, xang n’nắc zên môi trường cớ tu cơnh đêếc cắh zấp zên ta đoọng”.

Xoọc đâu, bấc vel đong cóh Quảng Nam ặt đhị đhr’năng mr’cơnh cơnh đêếc. Pa đhang moon cơnh chr’hoong Thăng BÌnh nợ lấh 1 tỷ đồng zên pay k’tom n’nóh tu cơnh đêếc n’nóh x’xriing cơnh đêếc ặ bọ lơi li bứt. T’coóh Đoàn Kim Thịnh, Phó Tổng Giám đốc Công ty Môi trường Đô thị Quảng Nam đoọng năl, pa zêng đợ zên nợ k’rong k’tom n’nóh đhị apêê vel đong lấh 10 tỷ đồng. Đhêêng cơnh lâng chr’val Duy Hải, tu nợ la lấh đanh (tơợ c’xêê 4 tước nâu câi), Công ty âi bấc chu bhrợ bhiệc, pa gơi bha ar k’đươi, n’đhang vel đong công cắh âi bơơn xay bhrợ nợ. T’coóh Thịnh moon, loom luônh âng apêê bhrợ bh’rợ môi trường công kiêng k’tom k’rong n’nóh x’xriing đoọng môi trường bơơn ch’ngaach liêm, n’đhang bhrợ cơnh đêếc nắc đha nuôr ặt p’griing cắh tộ đoọng zên: “Ting hợp đồng kinh tế a zi công âi gr’hoót đh’rứah. Xang cr’chăl cắh bhrợ têng, cắh chroót ting cơnh gr’hoót nắc a zi vêy quyền pa đhêy. Đoo bêl vel đong chroót zấp nắc a zi vêy bhrợ têng cớ cơnh c’xu. Công ty cắh k’rang tước zên tơợ oôy âng UBND chr’val, n’đhang ting a cu bơơn năl nắc vêy 2 tơợ. 1 tơợ nắc pay tơợ đha nuôr, 1 tơợ nắc bơơn zooi đoọng tơợ UBND chr’hoong. Tợơ bơr đhị n’nâu chroót đoọng ha Công ty muy hun lâng chroót đoọng ha pêê k’rong k’tom đhị vel đong. Bấc đhị nắc cơnh Duy Hải lứch nắc Công ty k’đập p’loọng”./.

Rác thải bủa vây các xã ven biển Quảng Nam

                                    PV Hoài Nam

       Hàng trăm tấn rác thải bốc mùi nồng nặc, ruồi nhặng bu đầy chưa được thu gom là thực tế đang diễn ra tại các xã ven biển của tỉnh Quảng Nam. Nguyên nhân là một số nơi, chính quyền địa phương không thu được tiền rác của người dân nộp về Công ty Môi trường Đô thị Quảng Nam theo hợp đồng đã được ký kết. Vì vậy, Công ty bỏ mặc rác thải ùn ứ, chất thành đống mà chẳng đoái hoài thu gom.

        Dọc các đường giao thông nông thôn ở xã Duy Hải, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam, hầu như nhà nào cũng chất 1 đống rác chất trước cổng chờ xe đến chở. Nhưng ngày qua ngày không thấy xe chở rác đâu. Chính quyền xã đành thuê xe thu gom chở đến đổ gần công trình xây dựng của Dự án Khu nghỉ dưỡng Nam Hội An. Nơi đây khá gần với khu dân cư, bên hàng rào dự án nên người dân và công nhân “lãnh đủ”. Trời nắng, mùi hôi thối bốc lên từ bãi rác khiến ai đi qua đây cũng nhăn mặt bịt mũi. Trời mưa thì nước từ trong các bao rác chảy tràn ra ngoài, dòi bọ cũng theo đó bò ra. Chị Nguyễn Thị Tám quê ở xã Bình Dương, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam làm thuê tại công trình xây dựng của Dự án Nam Hội An cho biết, cứ mỗi lần gió thổi về hướng công trình thì công nhân ai nấy phải bịt mũi. Lao động vất vả, đến trưa mới được nghỉ đi ăn cơm thì quán cơm lại quá gần bãi rác. Ngặt nỗi, chủ công trình đặt cơm trưa tại đây nên ai cũng phải ra đây ăn. Chị Tám than phiền: “Chở xe ben đến đổ rứa đó chớ không thấy xử lý chi hết. Ngày nào cũng thấy đổ hết. Mất vệ sinh. Cứ nói ăn ở đây dễ bị ngộ độc quá, vì vừa ăn vừa đuổi ruồi. Trông chờ họ dời đống rác ni đi, vì công trình làm từ 2 đến 3 năm luôn mà. Đống rác chỗ đó lại đây cách mấy mét chớ mấy. Cả công nhân ra đây ăn hết, vì ở đây có 1 cái quán ni. Nhà thầu đặt ở đây nên phải ra đây ăn chớ nếu mình tự bỏ tiền ra ăn thì không bao giờ ăn quán ni hết”.

       Giống như cách xử lý phổ biến hiện nay, khách hàng không nộp tiền điện thì cắt điện, không nộp tiền nước thì cắt nước. Công ty Môi trường Đô thị Quảng Nam cũng áp dụng biện pháp này đối với những nơi không nộp đủ tiền theo hợp đồng thu gom, vận chuyển rác. Xã Duy Hải, huyện Duy Xuyên hiện đang nợ Công ty hơn 100 triệu đồng tiền thu gom rác nên phải chịu cảnh rác thải bủa vây, ô nhiễm môi trường. Ông Nguyễn Văn Thống, Chủ tịch UBND xã Duy Hải, huyện Duy Xuyên cho biết, hiện nay khoảng 60% số hộ dân của xã đã nộp tiền rác, còn lại khoảng 250 hộ chưa chịu nộp. Chính quyền xã phân công 5 tổ tiến hành họp dân tại 5 thôn trên địa bàn, vận động người dân nộp tiền rác mỗi tháng 20.000 đồng, đối với những gia đình khó khăn thì được xem xét miễn giảm. Tuy nhiên, rất khó để thu đủ số tiền còn nợ của Công ty. Ông Thống cũng cho biết, hiện nay ngoài lượng rác ứ đọng trong từng hộ dân còn có rác thải sinh hoạt của hàng ngàn công nhân tại công trình xây dựng Khu nghỉ dưỡng Nam Hội An: “Mong muốn của địa phương là có thể cán bộ Công ty Môi trường Đô thị đến trực tiếp từng hộ, còn xã hỗ trợ thêm. Điều kiện như thế, chớ không phải thành phố đâu mà thuận lợi. Chớ còn hiện nay chính quyền vừa lo việc thu gom, vừa trả tiền cho người đi thu phí, rồi phí môi trường nữa nên không đủ tiền để trả”.

        Hiện nay, nhiều địa phương ở Quảng Nam rơi vào cảnh tương tự. Chẳng hạn như huyện Thăng Bình nợ hơn 1 tỷ đồng tiền thu gom rác nên rác thải cứ thế ùn ứ. Ông Đoàn Kim Thịnh, Phó Tổng Giám đốc Công ty Môi trường Đô thị Quảng Nam cho biết, tổng số nợ tiền thu gom rác tại các địa phương hơn 10 tỷ đồng. Riêng đối với xã Duy Hải, do nợ quá lâu (từ tháng 4 đến nay), Công ty đã nhiều lần làm việc, gửi văn bản đề nghị nhưng địa phương vẫn chưa xử lý được nợ. Ông Thịnh cho rằng, “thâm tâm” những người làm công tác môi trường cũng muốn thu gom đến bãi tập kết để môi trường được trong lành, nhưng làm như vậy thì người dân cứ ỷ lại không chịu nộp:“Theo hợp đồng kinh tế chúng tôi cũng đã ký kết với nhau rồi. Sau thời gian không hợp tác, không chi trả theo thỏa thuận hợp đồng thì chúng tôi có quyền tạm dừng. Khi nào địa phương thanh toán thì chúng tôi sẽ thực hiện lại như bình thường. Công ty không quan tâm tới nguồn từ đâu của UBND xã, nhưng theo tôi được biết thì có 2 nguồn. 1 nguồn là thu từ cộng đồng, 1 nguồn được hỗ trợ từ UBND huyện. Từ 2 nguồn đó chi trả cho Công ty một phần và chi trả cho bộ phận thu gom tại địa phương. Nhiều nơi mà như Duy Hải hết thì chắc Công ty cũng phá sản”./.